به گزارش اکوایران، اختلالات اخیر در تنگه هرمز و تنشهای منطقهای که به حملات موشکی و پهپادی ایران به کشورهای همسایه منجر شد، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) را وادار کرده است تا ساختار لجستیکی منطقهای خود را بازسازی کنند و مسیرهای جایگزین برای جریان کالا و انرژی ایجاد کنند. این اقدامات، نه تنها نشاندهنده انعطافپذیری منطقه در مواجهه با بحرانهای ناگهانی است، بلکه میتواند چشمانداز تجارت انرژی و کالاهای حیاتی در خاورمیانه و جهان را دچار تحول کند.
با مسدود شدن تنگه هرمز توسط ایران، صادرات نفت، گاز، کود و سایر کالاهای حیاتی کشورهای کویت، قطر و بحرین به شدت تحت تأثیر قرار گرفت. واکنش کشورهای GCC به این بحران، نمونهای از تابآوری لجستیکی است که شامل راهکارهای چندوجهی و ادغام مسیرهای دریایی و زمینی میشود.
مسیرهای جایگزین دریایی و زمینی
امارات با استفاده از خط لوله جایگزین و بندر فجیره در ساحل شرقی خود، توانست تا حدی اختلال در مسیر دریایی را دور بزند.
عمان و امارات با فعال کردن راهروی سبز (Green Corridor) در ۱۴ مارس، امکان عبور سریع کانتینرها و محمولههای هوایی از عمان به مقصد دبی را فراهم کردند، حتی در شرایطی که جنگ مسیرهای مستقیم را مسدود کرده بود.
در ۲۲ مارس، عربستان و امارات پل تجاری جدیدی بین ترمینال تجاری خورفکان شارجه و بندر دمام ایجاد کردند که از طریق بندر خشک سجا عبور میکند. هدف این اقدام، افزایش سرعت حملونقل، بهینهسازی انبارداری و ادغام حملونقل جادهای و دریایی است.
توسعه ظرفیت بنادر و خطوط دریایی
در راستای پاسخ به افزایش تقاضای تجاری و حفظ جریان کالا، اپراتورهای بندری اقدام به توسعه زیرساختها کردند:
DP World سه جرثقیل فوق سنگین در بندر اسلامی جده نصب کرد تا حجم بالای کالا در دریای سرخ را مدیریت کند.
سرویس Gulf Shuttle با ظرفیت ۳۰۰۰ کانتینر، تجارت با بحرین را بدون عبور از تنگه هرمز تسهیل میکند.
Mawani پنج خط دریایی جدید با شرکتهای بینالمللی ایجاد کرد که بنادر جده و دمام را به هابهای مهم آسیایی و مدیترانهای متصل میکنند. شرکتهای بزرگ لجستیکی مانند Maersk، Hapag-Lloyd و MSC در این مسیرها نقش کلیدی دارند و جریان کالا را از چین، کره، مالزی، سنگاپور و اروپا به خلیج فارس تضمین میکنند.
نقش حملونقل زمینی و ریلی
گسترش شبکههای حملونقل زمینی و ریلی نیز در واکنش به بحران اخیر با شتاب قابل توجهی دنبال شده است. Etihad Rail امارات در تنها دو هفته نخست بحران، بیش از ۸۰۰۰ کانتینر و نزدیک به نیم میلیون تن کالا را از طریق بیش از ۱۰۰ سفر ریلی جابجا کرد. مسیرهای ریلی بین ابوظبی و صحار عمان نه تنها ظرفیت لجستیکی منطقه را افزایش داده، بلکه جایگزینی مطمئن برای عبور کالاها در شرایط مسدود شدن تنگه هرمز فراهم میکند.
همزمان، راهآهن عربستان با اتصال بنادر دمام، یانبوع و جبیل به بندر الحدیده در مرز اردن، زمان ترانزیت کالاها را کاهش داده و جریان صادرات و واردات را با سرعت و کارایی بیشتر تضمین کرده است. این اقدامات نشاندهنده توسعه عملی و سریع زیرساختهای حملونقل زمینی و ریلی به عنوان ستونهای اصلی تابآوری لجستیکی منطقه است.
پیامدهای اقتصادی و چشمانداز منطقه
این تحولات، فراتر از اقدامات واکنشی، نشاندهنده شکلگیری ساختار لجستیکی جدید منطقهای است. مسیرهای جایگزین، ادغام چندوجهی و همکاریهای گمرکی دو جانبه، احتمالاً فراتر از بحران فعلی حفظ خواهند شد و میتوانند امنیت زنجیره تأمین انرژی و کالاهای حیاتی را تضمین کنند. در حالی که تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه حساس همچنان مهم است، این اقدامات نشان میدهد که کشورهای خلیج فارس قادرند با استفاده از ترکیب حملونقل دریایی، زمینی و ریلی، جریان تجارت را حفظ و حتی بهینه کنند.
به نظر میرسد بحران ایران، با وجود پیامدهای تهدیدکننده، یک محرک ساختاری برای مدرنسازی لجستیک منطقهای بوده است؛ تجربهای که میتواند الگویی برای تابآوری اقتصادی و لجستیکی کشورهای منطقه در مواجهه با بحرانهای مشابه باشد.
