به گزارش اکوایران، با آشکار شدن شکافهای فزاینده میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی، پاکستان در موقعیتی حساس قرار گرفته است؛ جایگاهی میان دو قدرت مهم خلیج فارس که هر یک نقشی حیاتی در اقتصاد، امنیت و سیاست خارجی اسلامآباد دارند.
پاکستان در نقش یک میانجی!
به نوشته العربی الجدید، در حالی که روابط اقتصادی عمیق با امارات و پیوندهای راهبردی و امنیتی با عربستان همزمان گسترش یافته، امضای پیمان دفاعی پاکستان با ریاض معادلات منطقهای را پیچیدهتر کرده و این پرسش را مطرح ساخته است که آیا پاکستان میتواند نقش یک میانجی متوازن را ایفا کند یا ناگزیر به انتخاب یکی از دو طرف خواهد شد.
اکوایران: رقابت دو بلوک نوظهور «ابراهیمی» و «اسلامی» در حال بازتعریف موازنه قدرت در خاورمیانه است؛ رقابتی که نقش ایران را به حاشیه رانده و عربستان، اسرائیل و امارات را به بازیگران محوری نظم جدید منطقهای تبدیل کرده است.
با افزایش تنشها میان عربستان و امارات، پاکستان با احتیاط در حال پیشرفت است تا روابط خود را با هر دو قدرت خلیج فارس حفظ کند. رقابتی که مدتها پنهان بوده، اخیراً در جنگ یمن به آشکارا در آمده و تفاوتهای عمیقتری را در دیدگاههای ریاض و ابوظبی برای نظم منطقهای نشان داده است. در همین حال، گسترش حضور اقتصادی و دفاعی پاکستان در خلیج فارس آن را به طور مستقیم وارد این رقابت کرده است، در حالی که اسلامآباد در تلاش است تا هر دو رابطه را تقویت کند و از به نظر رسیدن طرفداری از یکی از طرفین خودداری کند.
سومین شریک تجاری بزرگ
در پاکستان، نفوذ امارات در بخشهای مختلفی چون بنادر، لجستیک، املاک و مستغلات، بانکداری، مخابرات، کشاورزی، هوانوردی و انرژی گسترش یافته و به طور مکرر در زمان بحرانهای ارزی پاکستان، کمکهای مالی ارائه کرده است.
پس از چین و ایالات متحده، امارات سومین شریک تجاری بزرگ پاکستان است و منبع عمدهای از سرمایهگذاری خارجی به ارزش حدود 10 میلیارد دلار به شمار میرود. علاوه بر این، حداقل 1.9 میلیون پاکستانی در امارات زندگی میکنند و در سال 2025 بیش از 7 میلیارد دلار حواله به پاکستان ارسال خواهند کرد که منبع حیاتی ارز خارجی برای اقتصاد پاکستان است.
طی سالها، اسلامآباد و ابوظبی همچنین روابط دفاعی خود را گسترش دادهاند و تمرینهای نظامی مشترک منظم برگزار کردهاند، در حالی که پاکستان آموزشهای اساسی را به نیروهای مسلح امارات ارائه داده است، و به ویژه نیروی هوایی آن که نخستین پنج رئیس ستاد نیروی هواییاش افسران پاکستانی بودند. علاوه بر این، پاکستان به تأسیس خطوط هوایی امارات کمک کرده و ابوظبی علاقهمند به جنگندههای JF-17 پاکستان است که در درگیری با هند در سال گذشته آزمایشهای رزمی شد و حالا مشتریان بینالمللی بیشتری پیدا کرده است.
میزبان بزرگترین جمعیت دیاسپورا و شراکت استراتژیک چندبعدی
از سوی دیگر، عربستان سعودی میزبان بزرگترین جمعیت دیاسپورای پاکستانی در خارج از کشور با حدود 2.23 میلیون نفر است. ریاض قصد دارد حدود 10 میلیارد دلار در پاکستان سرمایهگذاری کند و میخواهد 15 درصد از سهام رکو دیک، یکی از بزرگترین ذخایر مس و طلا در جهان را خریداری کند، همراه با سایر منافع در بخشهای معدنی، کشاورزی و انرژی.
اما روابط سعودی-پاکستانی نیز به یک شراکت استراتژیک چندبعدی تبدیل شده است. یکی از اولین پایتختهایی که پاکستان را به رسمیت شناخت، ریاض بود که در طول دههها به اسلامآباد کمک کرده است، از تأمین مالی برنامههای هستهای آن و کمک به بقای آن در دوران تحریمها گرفته تا حمایت از آن در بحرانهای اقتصادی. در عوض، پاکستان آموزشهای نظامی مشترک، تمرینات نظامی سالانه، تولید تسلیحات و استقرار دائمی نیروهای ارتش پاکستان در عربستان را فراهم کرده است.
یک پیمان دفاعی تازه و تغییر در محاسبات امنیتی منطقه
در ماه سپتامبر 2025، با تمایل به سوی ریاض و امضای یک پیمان دفاعی به سبک ناتو، اسلامآباد اکنون با وظیفه حساس تقویت روابط خود با ابوظبی مواجه است. پیمان دفاعی استراتژیک (SMDA) در میان تغییرات جهانی و منطقهای در زمینه امنیت و نیاز ریاض به تنوع در دفاع به تصویب رسید. این توافق هیچ بند الزامآوری برای هر یک از طرفین برای اقدام ندارد و هیچ ابعاد هستهای ندارد. اما از آنجا که پاکستان یک کشور هستهای است، این پیمان وزن زیادی دارد، با وجود ابهام آن.
این توافق که بیشتر به عنوان تأییدی بر ترتیبات امنیتی طولانیمدت میان پادشاهی و پاکستان که به طور محرمانه مدیریت میشده، شناخته میشود، امنیت خلیج فارس را دوباره ساماندهی کرده و روند تنوع در امنیت و بازدارندگی را نمایان کرده است. پیمان دفاعی سعودی-پاکستانی به عنوان یک کاتالیزور عمل کرده و محاسبات امنیتی منطقهای را تغییر داده است، بهطوری که بازیگران کلیدی به دنبال ایجاد همراستاییهای موازی در میان تغییرات جدید هستند.
در 19 ژانویه 2026، رئیس دولت امارات، محمد بن زاید آل نهیان به هند سفر کرد و ابوظبی و دهلی نو اعلام کردند که «نامهای از قصد» برای ایجاد یک شراکت دفاعی استراتژیک به همراه توافقهای بزرگ اقتصادی و انرژی امضا خواهند کرد.
در این خصوص، تئودور کاراسیک، پژوهشگر بنیاد جمزتاون در واشنگتن به تالعربی الجدید گفت: "در چارچوب دینامیکهای درونخلیجی، روابط امارات با پاکستان و هند گسترش یافته است، و این روابط باید در زمانهای لازم با هر دو پایتخت تنظیم شود." او افزود: "این زمان هیجانانگیزی است که ببینیم چگونه این روابط توسعه مییابد و تغییرات یا هماهنگیهایی با سعودیها انجام خواهد شد." در حالی که امارات سومین شریک تجاری هند است و ابوظبی به عنوان یک شریک استراتژیک در غرب آسیا محسوب میشود، منطقی است که آنها سعی در ایجاد یک توافق دفاعی داشته باشند، زیرا برخی از منافع آنها همراستا شده است.
سیاست پاکستان
اگرچه پیمان دفاعی سعودی میتواند اهرم استراتژیک بیشتری برای پاکستان فراهم کند، اما مسئولیت بیشتری نیز به همراه خواهد داشت. داشتن روابط ارزشمند با ریاض و ابوظبی خطر درگیر شدن در دینامیکهای داخلی منطقهای یا حتی مجبور شدن به انتخاب در آینده بین هر دو طرف را به همراه دارد.
زیشان شاه، تحلیلگر مستقر در واشنگتن به العربی الجدید گفت که پس از بازدیدهای متعدد سطح بالا از عربستان سعودی توسط نخستوزیر و مارشال پاکستان در سالهای 2025-2026، و همچنین سفر اخیر بن زاید به پاکستان قبل از سفر به هند، "رئیسجمهور زرداری نیز این هفته به امارات سفر کرد و این نشان میدهد که پاکستان روابط خود را با امارات به ویژه در عرصه اقتصادی ارزیابی میکند." وی افزود که اسلامآباد در تلاش است تا "شایعات در مورد تنشها" در روابط پاکستان-امارات را با تقویت "ظاهر روابط خوب با امارات" رد کند.
آیا پاکستان میتواند میانجیگری کند؟
تا زمانی که روابط بین ریاض و ابوظبی بهبود نیابد، اسلامآباد نمیتواند از خطر انتخاب طرفین در دو شریک اقتصادی و امنیتی مهم خود اجتناب کند.
با حاشیه کم برای خطای احتمالی، حمایت بیش از حد از هر یک از پایتختها میتواند طرف دیگر را از خود دور کند و استراتژی خلیج پاکستان را تضعیف کند و فضای مانور آن را کاهش دهد. با این حال، میانجیگری متمرکز میتواند راهی برای خروج از این معضل باشد.
به گفته آیشا ایجاز خان، "شکاف در حال گسترش" میان عربستان سعودی و امارات در خصوص مسائل منطقهای و دیدگاههای جهانی آنها در حال شکلگیری است. وی اشاره کرد که پاکستان روابط نزدیکی با هر دو کشور دارد اما "در حالی که روابط با امارات به منافع تجاری متصل است، روابط با عربستان سعودی ابعاد دینی و تمدنی قویتری دارد." علاوه بر این، اگر هر ائتلاف منطقهای وسیعتری پس از پیمان دفاعی سعودی-پاکستان ایجاد شود، مشخص نیست که آیا امارات "این هدف را به اشتراک خواهد گذاشت" یا نه. در این سناریو، "به نظر میرسد که احتمالاً پاکستان قادر به میانجیگری مسائل میان عربستان سعودی و امارات نخواهد بود."
