به گزارش اکوایران، استفاده دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا از نیروی نظامی در ونزوئلا و ایران، موجب تقویت این دیدگاه دیرینه در پکن شده که ایالات متحده برای سلطه آمریکایی در سراسر جهان، از تمام ابزارهای در اختیارش بهره میبرد؛ رویکردی که منافع اصلی چین را در معرض تهدید قرار میدهد.
جلوگیری از رویارویی غیرضروری و قویتر شدن از گذشته
به نوشته والاستریت ژورنال، قمار نظامی بزرگ ترامپ در خاورمیانه که سریعا پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رئیسجمهوری پیشین ونزوئلا انجام شد، باعث شده این دیدگاه قدیمی شی جینپینگ، رهبر چین، مبنی بر اینکه باید با سرسختی با آمریکا روبهرو شد، بیش از همیشه قوت بگیرد. اما آنچه که رویکرد سرسختانه چین را تقویت میکند، این باور است که ایالات متحده با چنین مداخلاتی در نهایت ممکن است خودش را تضعیف کند.
به باور جوزف تریگیان، استاد دانشگاه امریکا در واشنگتن و متخصص زندگی و رهبری شی، هدف شی داشتن ارتباطی با ایالات متحده است که با مقابله غیرضروری با واشنگتن همراه نیست. این کارشناس افزود: «شما از این زمان برای تقویت خود استفاده میکنید بنابراین اگر تقابل دیگری در جنگ تجاری یا در نهایت بحرانی درباره تنگه تایوان وجود داشته باشد، شما حتی از قبل قویتر خواهید بود».
رئیسجمهوری ایالات متحده به شکل عمومی این ایده را اعلام کرده که چین تنها ابرقدرت دیگر جهان است و نشان داده که او و شی میتوانند با همکاری یکدیگر مشکلات جهان را حل کنند. اما حملات اخیر ترامپ به ایران و ونزوئلا که هر دو از متحدان چین و تأمینکنندگان اصلی نفت برای اقتصادِ تشنه به انرژی چینیها هستند، میتواند بدگمانی پکن نسبت به واشنگتن را تقویت کند. علاوه بر این، دولت ترامپ در روز چهارشنبه تحقیقات تعرفهای جدیدی را آغاز کرد که میتواند منجر به عوارض جدید بر واردات از چین شود. این خبر ممکن است تنشزدایی شی و ترامپ در پاییز سال گذشته میلادی را که منجر به توقف جنگ تجاری شدید میان دو ابرقدرت شد، تحتالشعاع قرار دهد.
باتلاق جنگهای بیپایان
ترامپ ادعا کرده هدف از جنگ ایران، نابودی نیروی دریایی ایران، ذخایر موشکی و برنامه هستهای این کشور است که برای همسایگان ایران و خود آمریکا خطرآفرین است. با این حال، ترامپ در گذشته نسبت به جنگهای قبلی آمریکا که به باتلاق مبدل شدند، انتقاد داشت و وعده داده بود تحت رهبری او، ایالات متحده در این نوع مناقشات گرفتار نخواهد شد.
ترامپ مدعیست که هدف از سیاست تعرفهای، مقابله با عدم توازن تجاری است که اقتصاد آمریکا را تضعیف میکند. تصمیم ترامپ برای نشان دادن روحیهای سرسختانه در سطح جهانی، میتواند اجلاس بعدی دو رهبر را که قرار است طی چند هفته آینده در پکن برگزار شود، تحت تأثیر قرار دهد، به طوری که اقدامات آمریکا در حوزه ژئوپلیتیک و تجارت احتمالا باعث خواهد شد شی در این گفتوگو، موضعی محکم اتخاذ کند.
تمایل شی برای مقابله به مثل در برابر ترامپ
شی از زمان آغاز به کار دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، تمایل خود را برای ایستادگی در برابر واشنگتن نشان داد و در برابر یورش تجاری اولیه ترامپ، به شدت واکنش نشان داد و به انجام اقدامات تلافیجویانه تجاری روی آورد. ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید در سال گذشته میلادی، یک جنگ تعرفهای جهانی را آغاز کرد که رقبا و حتی شرکای تجاری آمریکا را در جبهه مقابل واشنگتن قرار داد.
اما او سنگینترین تعرفهها از جمله تعرفه 145 درصدی بر واردات کالاهای چینی را لغو کرد. شی کوتاه نیامد. در عوض، او تعرفههای متقابلی را وضع کرد و با استفاده از اهرم چین در تولید عناصر خاکی نادر که برای بسیاری از فناوریهای پیشرفته ضروری هستند و کاربرد نظامی دارند، مقابله به مثل کرد؛ پس از آن، ترامپ سریعا تعرفههای خود را لغو کرد.
امتیاز گرفتن در رابطه با تایوان
اکنون در اجلاس بعدی میان رهبران آمریکا و چین و در حالیکه ترامپ برای توافق تجاری فشار آورده است، شی فرصتی را میبیند تا از آمریکا در رابطه با تایوان امتیاز بگیرد؛ تایوان به عنوان شریک امنیتی آمریکا به حساب میآید و شی آن را جزئی از قلمروی خود میداند و وعده داده که در صورت نیاز، با استفاده از نیروی نظامی تایوان را تصرف کند. انتظار میرود رهبر چین با این خواسته وارد اجلاس با آمریکا شود که محوریت آن، پایان حمایت ایالات متحده از تایوان است. وانگ ییوی، از دیپلماتهای پیشین چین، اظهار داشت: «مسأله کلیدی در سمت چین به تایوان مربوط میشود. ما میخواهیم رئیسجمهور ترامپ به شکل عمومی استقلال تایوان را محکوم کند تا ارتباط پکن و واشنگتن باثباتتر شود.»
رئیسجمهوری آمریکا در ماه فوریه گفته بود که او درباره فروش تسلیحات آتی به تایوان با شی به بحث پرداخته است؛ این موضوع نشاندهنده تغییر سیاستی است که در دولت ریگان وضع شده بود؛ اینکه واشنگتن درباره فروش تسلیحات با پکن مشورت نخواهد کرد. اکنون این بسته تسلیحاتی در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
در همین حال، جنگ ایران ممکن است مزیتهای فوری برای چین در یک جنگ احتمالی با تایوان داشته باشد. دولت ترامپ منابع نظامی کلیدی را به خاورمیانه منتقل کرده و در حال استفاده از ذخایر بزرگی از سلاحهای اصلی است. با این حال، گستره و مدتزمان این مزیتها نامشخص است. کارشناسان میگویند که بعید است شی تنها به این دلیل که آمریکا در حال جنگ با ایران است، به تایوان حمله کند.
استیو تسانگ، مدیر موسسه SOAS چین، اعلام کرد: «شی در طول 13 سال گذشته نشان نداده که فردی بیپروا است. او ریسکهای محاسبهشده انجام میدهد و حیت یکبار هم از خود بیپروایی نشان نداده است. رفتن به جنگ بالقوه با آمریکا بر سر تایوان، آن هم با این فرض که آمریکاییها در مدت نسبتا کوتاهی از مهمات خالی میشوند، یک اقدام بسیار بیملاحظانه خواهد بود».
کاهش آسیبپذیری در خانه و خارج
به شکل گستردهتر، اقدامات آمریکا و جنگ فعلی آن احتمالا باور عمیق شی را تأیید میکند که برای نشان دادن قدرت، چین باید خود را در برابر ریسکها در خانه و خارج، محافظت کند. موفقیت شی در کاهش آسیبپذیریهای اقتصادی چین و بهرهبرداری از گلوگاههایی که در اختیار دارد، موضع قدرتمندتری به او در مذاکرات به ترامپ بخشیده است. با این حال، جنگ رو به گسترش در ایران موجب تحت تأثیر قرار گرفتن یکی از قدیمیترین نگرانیهای چین شده است؛ وابستگی به انرژی کشورهای دیگر. جنگ ایران باعث شده قیمت نفت به شکل چشمگیری افزایش یابد و تنگه هرمز نیز به طور گسترده بسته است.
چین تلاش داشته این آسیبپذیری را کاهش دهد، آن هم از طریق افزایش ذخایر استراتژیک نفت خود در ماههای اخیر و تغییر بلندمدت به سوی انرژیهای تجدیدپذیر و وسایل نقلیه الکتریکی. اما همچنان حدود 45 درصد از واردات نفت چین از تنگه هرمز عبور میکند و توقف کشتیرانی از این آبراه به مدت طولانی میتواند بر اقتصاد در حال آهسته شدن آن تأثیر منفی بگذارد. با این حال، تهران در حال عبور دادن نفتکشهای خود از تنگه هرمز است و عمده آنها به سوی چین حرکت میکنند.
علاوه بر نفت، شی نگران تراشههای پیشرفته است که برای صنعت هوش مصنوعی مورد نیاز هستند. آمریکا دسترسی چین به پیشرفتهترین تراشهها و ابزارها را محدود کرده است. شی احتمالا تلاش خواهد کرد تا دولت ترامپ در جهت کاهش آن محدودیتها گام بردارد و آماده است تا یک بار دیگر برای قدرتمندتر کردن موضع خود، صادرات عناصر خاکی کمیاب را کاهش دهد.
تریگیان همچنین ابراز داشت: «دیدگاه گستردهتر شی جینپینگ این است که شما نباید نسبت به هیچ گلوگاه استراتژیکی، آسیبپذیر باشید. به همین دلیل است که تا این اندازه به تراشهها اهمیت میدهد. و دقیقا به همین علت است که او به ایجاد گلوگاهها برای آسیبپذیر کردن دیگران، اهمیت زیادی میدهد. این رویکرد به این دلیل است در زمان وقوع بحران، چین آماده باشد.»
