به گزارش اکوایران، با ادامه جنگ بزرگ در خاورمیانه، کشورهای خلیج فارس هر چه بیشتر از ایالات متحده نامید میشوند.
تردید در تضمین امنیتی واشنگتن
به نوشته بلومبرگ، به گفته افراد آگاه، کشورهای خلیج فارس در مورد جنگ ایران به شکل فزایندهای از ایالات متحده ناامید شده و به طور خصوصی تضمینهای امنیتی آمریکا را زیر سوال میبرند و نگرانی خود را در مورد فقدان آشکار استراتژی دولت ترامپ ابراز میکنند.
کشورهای خلیج فارس یک ماه پس از آغاز جنگ درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران -که یک سال را صرف لابیگری علیه آن کردند- همچنان مورد حمله ایران قرار میگیرند. عربستان سعودی روز جمعه شش پهپاد را رهگیری کرد و دو بندر کویت مورد حمله قرار گرفت. این در حالی است که تنگه هرمز - به عنوان یک کریدور حیاتی کشتیرانی که شریان اقتصادی منطقه است - تقریباً بسته مانده و میلیاردها دلار ضرر برای درآمد نفتی ایجاد کرده است.
به گفته این منابع، بسیاری از این مقامات، منطق، تعهد و اهداف دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، برای جنگ و ارزش میزبانی پایگاههای آمریکایی که کشورهایشان را هدف قرار داده، زیر سوال میبرند. با این حال، آنها محتاطند تا خشم ترامپ را بر نیانگیزند، و بر این اساس هیچ کس این نگرانیها را علناً ابراز نکرده و احتمال کمی وجود دارد که آنها از ارتش آمریکا بخواهند پایگاههای خود را ترک کند.
تنها در برابر مخاطرات آینده؟
پیش از این بلومبرگ گزارش داده بود که برخی از آنها، به ویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی، موضع خود را علیه تهران سختتر کرده و در حال بررسی پیوستن به کارزار، در صورت حمله به زیرساختهای حیاتی بیشتر خود هستند. به گفته یک منبع آگاه، یکی از اهداف کلیدی ابوظبی، تشکیل ائتلافی از کشورها از جمله ایالات متحده برای پایان دادن به تسلط ایران بر تنگه هرمز است. اخیرا انور قرقاش، مشاور ارشد دیپلماتیک رئیس دولت امارات، گفته: «غیرقابل تصور است که این حملات به یک وضعیت تهدید دائمی تبدیل شود». او افزود که هرگونه آتشبس باید «تهدید هستهای، موشکها، پهپادها و قلدری ایران در تنگهها» را مهار کند.
این منابع گفتند که بسیاری از مقامات خلیج فارس نگرانند که ترامپ با تهران به توافقی برسد که تولید موشکهای بالستیک یا حمایت از گروههای مقاومت مانند حزبالله و حماس را محدود نکند. آنها معتقدند که ممکن است ترامپ با چنین توافقی پیروزی خود را اعلام و از جنگی که در ایالات متحده منفور و قیمت انرژی را در سراسر جهان افزایش داده، خارج شود. این افراد گفتند که در چنین سناریویی، کشورهای خلیج فارس نگرانند که با ایرانی خشمگین که نوعی کنترل بر تنگه هرمز را حفظ کرده، تنها بمانند. به گفته منابع آگاه، حتی با وجود اینکه هزاران نیروی جدید به خاورمیانه اعزام میشوند، دولت ترامپ اکنون به متحدان خود گفته که هیچ برنامه فوری برای حمله زمینی به ایران ندارد،
در ابتدا، کشورهای خلیج فارس از اظهارات ترامپ در مصاحبه اخیرش با فاکس نیوز دلگرم شدند که گفت حتی اگر «در ایران نمانیم» ایالات متحده به محافظت از متحدان خلیج فارس ادامه خواهد داد. او گفت: «آنها احتمالاً دوست دارند که ما بمانیم. اگر نمانیم، ما از آنها محافظت خواهیم کرد. ما میدانیم، میدانید، آنها خیلی خوب بودهاند».
این اظهارات پس از آن مطرح شد که مقامات ارشد امارات متحده عربی، از جمله لانا نسیبه، وزیر مشاور، و سلطان الجابر، رئیس تولیدکننده اصلی انرژی این کشور، با سیاستمداران آمریکایی مانند جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، در واشنگتن دیدار کردند. نسیبه در مصاحبهای در پایتخت آمریکا گفت: «کاخ سفید پیامدهای اقتصادی بسته نگه داشتن تنگه هرمز را درک میکند. این موضوع در سراسر دولت کاملاً واضح است. اینکه «بعدش چه میشود، چیزی است که در حال حاضر روی آن کار میکنند». او در پاسخ به سوالی در مورد احتمال استفاده از نیروی نظامی گفت: «همه گزینهها برای باز نگه داشتن تنگه هرمز روی میز خواهد بود.»
تعهدات در ازای چه؟
اولین سفر بینالمللی برنامهریزیشده ترامپ پس از بازگشت دوباره به قدرت، به عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر بود. آنها بهطور جمعی متعهد به سرمایهگذاری تریلیونها دلار در ایالات متحده، از جمله در هوش مصنوعی و مراکز داده، شدند. امارات متحده عربی هفته گذشته اعلام کرد که سرمایهگذاری ۱.۴ تریلیون دلاری و چارچوب اقتصادی این کشور با ایالات متحده در مسیر درست قرار دارد.
با این حال، به گفته منابع آگاه، بسیاری در منطقه از این متعجبند که این تعهدات چه چیزی را برایشان به ارمغان آورده است. برخی از آنها گفتند، یکی از ناامیدیهای اصلی این است که نگرانی آنها در مورد انتقامجویی ایران در صورت وقوع جنگ توسط ایالات متحده نادیده گرفته شده است. آنها گفتند واشنگتن به استدلالهای اسرائیل وزن بیشتری داده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که رابطه بسیار نزدیکی با ترامپ دارد، مدتهاست ادعا میکند کرده بود که ایران به دنبال سلاح هستهای است - چیزی که تهران آن را انکار کرده - و اقدام نظامی علیه آن ضروری است.
علاوه بر این، مقامات خلیج فارس از تصمیم ایالات متحده برای تعلیق موقت تحریمها علیه نفت ایران - که احتمالاً بیش از 10 میلیارد دلار ارزش دارد - که در دریاها و با تانکرها حمل میشود، ناراحت هستند. این اقدام برای کمک به کاهش قیمتهای رو به افزایش نفت خام بود، اما در حالی صورت گرفت که کشورهای عربی خلیج فارس به دلیل تهدیدات ایران علیه کشتیهایی که از هرمز عبور میکنند، قادر به صادرات بیشتر نفت خود نبودند. به گفته این منابع، چند کشور خلیج فارس بیسروصدا از ایالات متحده میخواهند که به حمله به ایران ادامه دهد و حتی اهداف سیاسی سختتری داشته باشد. آنها نگرانند که سناریوهای دیگر به ایران اجازه دهد تا تنگه و اقتصاد آنها را کنترل کند.
اکنون، در حالی که هزاران پهپاد و موشک بر فراز شهرهای عربی خلیج فارس که قرار است پناهگاه گردشگران و سرمایهگذاران مالی در منطقهای بیثبات باشند، پرواز میکنند، برخی از دولتها در مورد انجام اقدامات بیشتر برای تنوع بخشیدن به روابط ژئوپلیتیکی خود فراتر از ایالات متحده و ایجاد روابط حتی قویتر با چین صحبت میکنند. این افراد گفتند که پکن تضمین امنیتی ارائه نخواهد کرد، اما ایالات متحده نیز چنین نکرده و در طول سال گذشته، با توجه به اینکه این ابرقدرت قابل پیشبینیتر در حال جلب توجه است، موضع آن نیز رو به افزایش است.
اوضاع بدتر میشود یا بهتر؟
از سوی دیگر، والاستریت ژورنال با انتشار گزارشی نوشت کشورهای خلیج فارس برای مقابله با آشفتگیهای بزرگتر آماده میشوند و به دنبال تضمینی هستند که این اتفاق دیگر هرگز رخ ندهد. بر اساس این گزارش، ریتم جدیدی از جنگ در کشورهای خلیج فارس حاکم شده است، به طوری که مشاغل در تلاشند تا با اختلالات کنار بیایند و ساکنان به هشدارهای حمله موشکی که همچنان ادامه دارد، البته با سرعت کمتر، عادت میکنند. اما با وجود این آرامش نسبی در سرعت حملات ایران، این باور رو به رشد در سراسر خلیج فارس وجود دارد که اوضاع به زودی بدتر خواهد شد و سپس بهتر خواهد شد.
به نوشته این روزنامه آخرین تلاش ترامپ برای دیپلماسی با ایران تاکنون نتایج معناداری نداشته و به واسطه اعزام هزاران سرباز آمریکایی و هشدار ایران در مورد ضربات جدید به زیرساختهای خلیج فارس، خاورمیانه برای یک درگیری جدیتر با پیامدهای اقتصادی بالقوه ویرانگر آماده میشود. به گفته حمد الثناییان، استاد دانشگاه کویت: «بیاعتمادی عمیق بین همه طرفها، آتشبس فوری را تقریباً غیرممکن میکند. طرفها هنوز درگیر این جنگ هستند. فکر نمیکنم به این زودیها شاهد کاهش تنش باشیم».
امارات متحده عربی، که بیشترین آسیب از حملات موشکی و پهپادی را متحمل شده، امید چندانی به توافق ندارد. مقامات امارات متحده عربی میگویند تمرکز نباید بر دستیابی به آتشبس باشد، بلکه باید بر «نتیجهای قطعی» باشد که طیف کاملی از تهدیدات [به ادعای او] ایران برای منطقه را در بر بگیرد.
مواضع مختلف؛ صبر استراتژیک رو به پایان؟
مطمئناً، همه کشورهای خلیج فارس عزم مشابهی ندارند. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، حملات ایران به شهرهایی مانند دبی، منامه و دوحه را «تنها گزینه منطقی» در پاسخ به بمبارانهای ایالات متحده و اسرائیل توصیف کرد. عمان تنها کشور از شش پادشاهی خلیج فارس بود که از امضای بیانیه مشترک این هفته در محکومیت حملات ایران و نیروهای نیابتی آن خودداری کرد.
قطر، که تا قبل از رهگیری موشک در روز جمعه، چند روزی هدف ایران قرار نگرفته بود و اکنون در حال بازگشایی مدارس است، این بیانیه را امضا کرده، اما به طور قابل توجهی لحن آشتیجویانهتری نسبت به تهران اتخاذ کرده است. ماجد الانصاری، مشاور نخستوزیر قطر، روز سهشنبه گفت که ایران همسایه باقی خواهد ماند و بنابراین باید راهی برای همزیستی پیدا شود، و این امر یافتن یک راه حل از طریق مذاکره را مهم میکند.
با این حال، بزرگترین کشورهای خلیج فارس - عربستان سعودی و امارات متحده عربی - و همچنین کویت و بحرین به طور فزایندهای خواهان ادامه جنگ هستند. به گفته دیپلماتها، در حالی که مقامات سعودی از اظهارات عمومی خودداری میکنند، آنها به روشنی اعلام کردهاند که ممکن است سناریوهای آینده تهدیدی وجودی برای این پادشاهی باشد.
به گفته الثناییان: «همه کشورهای خلیج فارس موافقند که این جنگ غیرضروری است. اما اختلافی که ما شاهد آن هستیم این است که صبر استراتژیک برخی از این کشورها لحظه به لحظه در حال کاهش است. و اگر حملات تشدید شود، این کشورها چارهای جز مقابله با تهدید و ایجاد مجدد بازدارندگی نخواهند داشت».
ورود به مرحله عدم قطعیت در مورد آینده
به گفته سلطان محمد النعیمی، مدیر کل مرکز مطالعات و تحقیقات استراتژیک امارات: «شکی نیست که منطقه در حال ورود به مرحلهای از عدم قطعیت در مورد آینده خود است. به نظر میرسد مسیر یا حرکت به سمت تشدید بیشتر تنشهای نظامی است که اخیراً توسط ترامپ تکرار شده است، یا ادامه مذاکرات دشواری که بعید است به نتایج مورد نظر خود برسند».
با این حال، چه مذاکرات برگزار شود چه نشود، ایران همچنان کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، صادرات نفت و گاز از کشورهای خلیج فارس را مسدود کرده و بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده است. جنگ مسیرهای لجستیکی کلیدی را قطع کرده، گردشگران را از شهرهایی مانند دبی فراری داده و ترافیک هوایی را در سراسر منطقه به طرز چشمگیری کاهش داده است. بازار طلای پررونق دبی کساد شده، بخشی به این دلیل که خریداران خارجی دیگر نمیآیند و بخشی به دلیل نوسانات شدید قیمت طلا. جاگدیش سونی، تاجر، گفت: «هیچکس خرید نمیکند. ممکن است سه یا چهار ماه طول بکشد تا اوضاع به حالت عادی برگردد.»
به گفته احمد جلال اسماعیل، مدیر اجرایی مجتمع تجاری مجید الفطیم مستقر در دبی که سوپرمارکتها، مراکز خرید، هتلها، سینماها و سایر مشاغل را در سراسر خاورمیانه اداره میکند، در حالی که مشاغلی که به بازدیدکنندگان متکی بودند به شدت تحت تأثیر قرار گرفتند، مشاغلی که به ساکنان خدمات ارائه میدهند، مقاوم بودهاند. او گفت حدود ۲۰۰۰۰۰ نفر در طول تعطیلات سه روزه عید فطر از سینماهای این شرکت در امارات متحده عربی و نیم میلیون نفر در سراسر خاورمیانه بازدید کردند، رقمی قابل مقایسه با سالهای گذشته.
اسماعیل گفت در امارات متحده عربی، اختلالات اولیه زنجیره تأمین ناشی از تسلط ایران بر تنگه هرمز با مسیرهای جایگزین مانند بنادر این کشور در خلیج عمان و ترافیک جادهای از طریق عمان و عربستان سعودی کاهش یافته است. سرمایهگذاریهای دوران کووید در تولید لبنیات، مرغ و سبزیجات محلی که وابستگی به واردات را کاهش داد، نیز نتیجه داد. در همین حال، از سرگیری پروازهای هواپیمایی امارات به این معنی است که سوپرمارکتها به اندازه قبل از جنگ مملو از کالاهای وارداتی تازه و لوکس هستند.
اسماعیل در مصاحبهای گفت: «امروزه در همه غذاها، تنوع تا حد زیادی موجود است. شاید اگر به دنبال گوشت گاو واگیو استرالیایی با درجه خاصی هستید، ممکن است کمبود آن وجود داشته باشد. اما این کمبود موقتاً در یک فروشگاه خاص و در یک نقطه زمانی خاص خواهد بود». با این حال، او افزود، روزهای آینده پر از عدم قطعیت شدید است: «این نوعی وضعیت است که پیشبینی مدت زمان دوام آن دشوار است - و مهمتر از آن، چگونه در نهایت به پایان میرسد.»
