به گزارش اکوایران، با بالا گرفتن جنگ، جمهوری اسلامی ایران به شکلی ضمنی تهدید به بستن تنگه باب المندب کرده است. اکنون پرسش این است که این امر چه تأثیری بر تجارت جهانی خواهد داشت؟
گلوگاه دوم
به نوشته الجزیره، یکی از مقامات دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران تهدید کرده که به مانند آنچه در تنگه هرمز اتفاق افتاده، متحدان تهران میتوانند مسیر کشتیرانی تنگه باب المندب را ببندند. باب المندب دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و یک آبراه حیاتی برای تجارت جهانی نفت است. اهمیت آن از زمان محدودیت تردد در تنگه هرمز توسط ایران - که 20 درصد از نفت و گاز جهان در زمان صلح از طریق آن حمل میشود - افزایش یافته است.
علی اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه سابق ایران و دیپلمات باسابقه که به دلیل نفوذش در درون نظام شناخته میشود، در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد که «فرماندهی واحد جبهه مقاومت، باب المندب را مانند هرمز میبیند». ولایتی نوشت: «اگر کاخ سفید جرات کند اشتباهات احمقانه خود را تکرار کند، به زودی متوجه خواهد شد که جریان انرژی و تجارت جهانی را میتوان با یک حرکت واحد مختل کرد.» شبکه پرس تیوی متعاقباً هشدار او را تأیید کرد.
این اقدام در پی از تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، مبنی بر بمباران نیروگاهها و پلهای ایران در صورت عدم موافقت تهران با بازگشایی تنگه هرمز صورت میگیرد. ایران اعلام کرده که این تنگه به روی کشتیهای کشورهایی که برای عبور امن مذاکره میکنند -جدا از ایالات متحده و اسرائیل- باز است. ترامپ پیش از این تهدید کرده بود که کارخانههای آب شیرینکن ایران را بمباران خواهد کرد.
اما اگر باب المندب بسته شود، تأثیر آن فراتر از جنگ جاری خواهد بود و میتواند بحران تأمین انرژی جهانی ناشی از جنگ کنونی را تشدید کند و آشفتگی اقتصادی را که در کارخانهها، آشپزخانهها و پمپ بنزینهای سراسر جهان احساس میشود، عمیقتر کند.
باب المندب کجاست؟
این تنگه بین یمن در شمال شرقی و جیبوتی و اریتره در شاخ آفریقا در جنوب غربی قرار دارد. این تنگه دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند که سپس به اقیانوس هند امتداد مییابد.
این تنگه در باریکترین نقطه خود ۲۹ کیلومتر (۱۸ مایل) عرض دارد و ترافیک را به دو کانال برای محمولههای ورودی و خروجی محدود میکند و عملاً توسط حوثیهای تحت حمایت ایران کنترل میشود. این گروه مستقر در یمن عضوی از «محور مقاومت» به رهبری ایران است.
چرا باب المندب برای تجارت انرژی مهم است؟
این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است. این تنگه مسیری حیاتی است که عربستان سعودی از طریق آن نفت خود را به آسیا ارسال میکند. وقتی تنگه هرمز باز است، این تنگه علاوه بر عربستان سعودی، گذرگاهی حیاتی برای کشورهای خلیج فارس نیز هست تا نفت خام، گاز و سایر سوختهای خود را از طریق کانال سوئز یا خط لوله سومد (سوئز-مدیترانه) در ساحل دریای سرخ مصر به اروپا صادر کنند.
در سال ۲۰۲۴، حدود ۴.۱ میلیارد بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی تصفیهشده از این تنگه عبور کرد - این رقم ۵ درصد از کل جهانی است. اگر باب المندب و تنگه هرمز هر دو بسته شوند، ۲۵ درصد - یا یک چهارم از عرضه نفت و گاز جهان - مسدود خواهد شد. اما ماجرا تنها به نفت محدود نمیشود: حدود ۱۰ درصد از تجارت جهانی از طریق باب المندب انجام میشود، از جمله کانتینرهایی که از چین، هند و سایر کشورهای آسیایی به اروپا ارسال میشوند.
اکنون با بسته شدن تنگه هرمز، اهمیت باب المندب افزایش یافته است. عربستان سعودی که به طور سنتی برای صادرات نفت خود عمدتاً به تنگه هرمز متکی بوده، به طور فزایندهای به بندر ینبع در دریای سرخ خود برای ارسال نفت خام از طریق باب المندب روی آورده است. برای این کار، به خط لوله شرق به غرب روی آورده است که از مرکز فرآوری نفت بقیق در نزدیکی خلیج فارس به ینبع امتداد دارد. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۵ مایلی) توسط غول نفتی سعودی آرامکو اداره میشود.
طبق گزارش شرکت اطلاعات انرژی کپلر، خط لوله شرق به غرب در ژانویه و فوریه به طور متوسط ۷۷۰ هزار بشکه در روز به سواحل دریای سرخ منتقل میکرد، اما عربستان سعودی در ماه مارس، زمانی که تنگه هرمز بسته شد، استفاده از آن را افزایش داد. تا پایان ماه مارس، نفت با ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز این خط لوله جریان داشت - بیش از هر زمان دیگری.
شلیک هشدار؛ ایران و متحدانش چگونه میتوانند آن را ببندند؟
حوثیها قبلاً نشان دادهاند که میتوانند این کار را انجام دهند. در طول جنگ اسرائیل علیه غزه، آنها باب المندب را به روی کشتیهای مرتبط با اسرائیل یا ایالات متحده مسدود کردند. در پی حملات مکرر به کشتیها، شرکتهای بیمه از ارائه خدمات خودداری کردند. در ماه مه ۲۰۲۵، ایالات متحده و حوثیها با آتشبس موافقت کردند و از آن زمان این گروه یمنی دوباره باب المندب را باز کرده است.
در روزهای اخیر حوثیها نشان دادهاند که به آسانس میتوانند اختلال در طول جنگ غزه را تکرار کنند. از اواخر ماه مارس، حوثیها موشک و پهپاد به سمت اسرائیل شلیک کردهاند که نشان دهنده ورود مؤثر آنها به جنگ است - فعلاً علیه اسرائیل، نه علیه ایالات متحده. اما، به گفته نبیل خوری، دیپلمات سابق آمریکایی، حملات موشکی حوثیها علیه اسرائیل به منزله «مشارکت نمادین، نه مشارکت کامل» است. معاون سابق رئیس هیئت اعزامی در یمن به الجزیره گفت: «آنها برای نشان دادن آمادگی خود در صورت تشدید احتمالی تنش، چند موشک به عنوان هشدار شلیک کردهاند. نیروهای آمریکایی در راه منطقه هستند. صحبتهایی شده است که اگر توافقی حاصل نشود، ممکن است حملهای تمامعیار به ایران صورت گیرد، همانطور که تاکنون دیده نشده است».
اگر حوثیها واقعاً بخواهند وارد جنگ شوند، سلاح آنها مسدود کردن باب المندب خواهد بود. او گفت: «تنها کاری که آنها باید انجام دهند این است که به چند کشتی که از آنجا عبور میکنند شلیک کنند و این منجر به توقف تمام کشتیهای تجاری از طریق دریای سرخ میشود. این یک خط قرمز خواهد بود و سپس خیلی سریع شاهد حملات علیه یمن [از سوی ایالات متحده و اسرائیل] خواهید بود».
سناریوی کابوسوار؛ بسته شدن باب المندب برای جهان چه معنایی خواهد داشت؟
الیزابت کندال، متخصص خاورمیانه و رئیس کالج گیرتون در دانشگاه کمبریج، به الجزیره گفت که اگر تنگه دریای سرخ مسدود شود، یک «سناریوی کابوسوار» ایجاد خواهد شد. او به الجزیره گفت: «چون اگر همزمان با تشدید محدودیتها در باب المندب، محدودیتهایی در تنگه هرمز داشته باشید، تجارت با اروپا را واقعاً مختل، اگر نگوییم فلج، خواهید کرد. بنابراین، این واقعاً یک لبه تیغ است، بسته به اینکه بعداً چه اتفاقی بیفتد». با این حال، کندال گفت که اگرچه این یک «لحظه شیرین» برای حوثیها است، اما این گروه یمنی ممکن است نخواهد «واکنش سعودی یا در واقع واکنش گستردهتری را تحریک کند».
