به گزارش اکوایران، نیوزویک به نقل از منابع آگاه از دیدگاههای دولت چین گزارش میدهد که همزمان با فشار ترامپ برای توافق، چین ممکن است اورانیوم غنیشده ایران را تحویل بگیرد. به گفته این رسانه، یک دیپلمات آگاه از دیدگاههای پکن گفته که چین اعلام کرده آماده که بهعنوان بخشی از یک توافق احتمالی برای پایان دادن به جنگ، سرپرستی اورانیوم غنیشده ایران را بر عهده بگیرد یا سطح غنای آن را کاهش دهد.
این در حالی است که خبرگزاری رویترز پیش از این به نقل از سخنگوی کرملین از پیشنهادی مشابه در مورد روسیه خبر داده بود که البته ایالات متحد آن را رد کرده بود. به گفته این خبرگزاری، ایالات متحد پیشنهاد روسیه مبنی بر انتقال تمام اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور توسط مسکو، بهعنوان راهی برای کمک به حلوفصل مناقشه خاورمیانه، را رد کرده است.
همچنین خبرگزاری الجزیره در گزارشی با عنوان «چرا ایالات متحد و ایران بر سر مدت زمان ممنوعیت غنیسازی اورانیوم اختلاف دارند؟» میگوید، گزارشها حاکی از آن است که ایالات متحد میخواهد ایران به مدت ۲۰ سال غنیسازی را متوقف کند، درحالیکه ایران تنها با پنج سال موافقت کرده است. الجزیره این پرسش را مطراح میکند که «چرا این اختلاف اهمیت دارد؟»
پیشنهاد چین در مورد تحویل اورانیوم ایران
به نوشته نیوزویک، پیشنهاد تحویل اورانیوم ایران به چین در حالی مطرح میشود که دولتِ ترامپ در حال فشار برای خارج کردن اندوخته اورانیوم ایران است و مذاکرات درباره چگونگی اجرای هرگونه توافق بدون تشدید بیشتر تنشها شدت گرفته است. اگر چین نقش رسمی بر عهده بگیرد، میتواند دیپلماسی هستهای با ایران را دگرگون سازد، بهگونهای که نفوذ بیشتری به پکن در نتیجه نهایی بدهد و همزمان مسیری احتمالی برای پیشرفت در اختیار واشینگتن و تهران قرار دهد. نیوزویک میگوید که یک دیپلمات آگاه از دیدگاههای پکن به رسانه آسوشیتدپرس گفته که چین آماده است حدود ۹۷۰ پوند اورانیوم غنیشده را که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ گفته باید بهعنوان بخشی از یک توافق احتمالی برای پایان جنگ از ایران خارج شود، تحویل بگیرد یا سطح غنای آن را کاهش دهد.
در حال حاضر، به نظر میرسد ترامپ بر این پندارست که ایالات متحد خود این اورانیوم را در اختیار بگیرد؛ اورانیومی که گمان میرود در زیر آن تأسیسات هستهای مدفون شده باشد که در جریان حملات هوایی آمریکا در تابستان گذشته بهشدت آسیب دیدهاند. بااینحال، دیپلمات مذکور گفت که چین، یعنی بزرگترین شریک تجاری ایران، اعلام کرده که اگر از سوی واشینگتن و تهران درخواست شود، حاضر است نگاهداری این مواد یا کاستن از سطح غنای آن را تا جایی که برای استفاده غیرنظامی مناسبباشد، بر عهده بگیرد.
نقش احتمالی چین یادآور ترتیبات پیشین در چارچوب توافقهای هستهای بینالمللی است. ایران در سال ۲۰۱۵ بهعنوان بخشی از برجام در راستای رعایت یکی از الزامات اصلی این توافق که با هدف محدود کردن برنامه هستهای ایران طراحی شده بود، حدود ۲۵ هزار پوند اورانیوم با غنای پایین را به روسیه منتقل کرد. نشریه نیوزویک اعلام کرده است که برای دریافت نظر، جمعه شب از راه ایمیل با وزارت خارجه ایالات متحد تماس گرفته است.
چرا چین برای تهران اهمیت دارد
نفوذ چین تا حد زیادی از روابط اقتصادی عمیق آن با ایران ناشی میشود. پکن بزرگترین شریک تجاری تهران و بزرگترین خریدار نفت ایران است؛ یعنی یک شریان حیاتی در شرایطی که تحریمهای ایالات متحد و غرب مسیرهای دیگر صادرات را محدود کردهاند. مقامهای چینی و ایرانی اغلب روابط خود را «توافق جامع راهبردی» توصیف میکنند که در قالب یک چارچوب همکاری ۲۵ ساله در حوزههای تجارت، انرژی و زیرساخت رسمیت یافته است.
این اهرم به چین سطحی کمنظیر از دسترسی و اعتبار نزد تهران را میدهد؛ حتی علیرغم آنکه پکن از تعهدات نظامی رسمی پرهیز میکند. مقامهای چینی همواره رویکرد خود در خاورمیانه را بر پایه ثبات منطقهای و جریان بدون وقفه انرژی توصیف کردهاند و همزمان بهطور آشکارا بر تعهد ایران به عدم دنبالکردن سلاح هستهای و حق آن برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای در چارچوب حقوق بینالملل تأکید کردهاند؛ امری که چین را در موقعیت یک میانجی بالقوه قرار میدهد و نه یک مجری فشار.
اگر چین سرپرستی مواد هستهای ایران را بر عهده بگیرد یا آن را برای استفاده غیرنظامی کاهش غنا دهد، این اقدام میتواند جایگاه دیپلماتیک پکن را افزایش و همزمان فشار بر واشینگتن را کاهش دهد. همچنین به چین این امکان را میدهد که نقش خود را در بحرانی که بازارهای جهانی انرژی را متلاطم و کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل ساخته است، برجسته کند.
سفر ترامپ به پکن بر مذاکرات سایه میاندازد
موضوع نقش چین در حالی مطرح میشود که ترامپ در حال آمادهسازی برای سفری پرمخاطره به پکن است که برای ۱۴ و ۱۵ مه برنامهریزی شده و انتظار میرود در آن با رئیسجمهور چین، شی جینگپینگ، دیدار کند. این سفر که بهدلیل جنگ در ایران به تعویق افتاده بود، از نظر مقامهای آمریکایی فرصتی برای تثبیت روابط گستردهتر تلقی میشود؛ روابطی که بهدلیل اختلافات تجاری، تهدیدهای تعرفهای و تنشهای امنیتی تیره شده است.
احتمالاً ایران نیز در دستور کار این سفر قرار خواهد داشت، حتی اگر بهطور آشکار مطرح نشود. چین خواستار پایان درگیریها شده و هشدار داده است که بیثباتی، تجارت جهانی، بهویژه تأمین نفت حیاتی برای اقتصادش، را تهدید میکند.
اینکه پکن در نهایت برای مدیریت اورانیوم ایران وارد عمل شود یا صرفاً از این گزینه بهعنوان اهرم دیپلماتیک استفاده کند، هنوز مشخص نیست؛ بااینحال، همین سیگنال نشان میدهد که مسیر پایان دادن به جنگ اکنون نهتنها از تهران و واشینگتن، بلکه از پکن نیز میگذرد.
دست رد ترامپ به پیشنهاد مسکو
به گزارش رویترز، روسیه نخستینبار در ژوئن سال گذشته پیشنهاد داده بود که کنترل اندوخته اورانیوم ایران را بر عهده بگیرد، اما هیچ اقدامی در این زمینه انجام نشد. بر اساس گزارشهای خبری، روسیه این هفته دوباره این پیشنهاد را مطرح کرده است. آر.آی.ای.، خبرگزاری دولتی به نقل از دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین که با شبکه تلویزیونی ایندیا تودی گفتوگو میکرد، گزارش داد: «روسیه آماده بود اورانیوم غنیشده ایران را در قلمرو خود بپذیرد.» او افزود: «این میتوانست تصمیم خوبی باشد؛ اما متأسفانه طرف آمریکایی این پیشنهاد را رد کرد.»
گزارشهای خبری ایالات متحد به نقل از منابعی گفتهاند که دولتِ ترامپ، این پیشنهاد را کنار گذاشته است. از سوی دیگر، ایران اعلام کرده است که هرگونه تصمیمی به این بستگی دارد که آیا میتواند با ایالات متحد، از جمله درباره برنامه هستهای خود، به توافق برسد یا نه. ایالات متحد به اندوخته اورانیوم غنیشده ایران و این احتمال که ایران ممکن است بتواند به سلاح هستهای دست یابد، بهعنوان دلیلی برای حملات خود به ایران اشاره کرده است. یک معاون وزیر خارجه روسیه سال گذشته پیشنهاد داده بود که روسیه مایل است این اندوخته را از ایران خارج سازد و برای تسهیل مذاکرات، آن را به سوخت راکتورهای غیرنظامی تبدیل کند.
چرا مدت زمان ممنوعیت غنیسازی ایران مهم است؟
الجزیره بر اساس گزارش رسانههای آمریکایی میگوید، مذاکرات آتشبس در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، بهدلیل اختلاف بر سر برنامه هستهای ایران بدون توافق شکست خورد. واشینگتن در این مذاکرات خواهان تعلیق ۲۰ ساله و ایران یک دوره تعلیق پنجساله را پیشنهاد داده بود.
ام.وی. رمانا، استاد حوزه خلع سلاح، امنیت جهانی و انسانی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، به الجزیره گفت که بحث کنونی درباره مدت زمان توقف غنیسازی، عمدتاً یک فرایند چانهزنی است. او گفت: «هر دو دولت ایالات متحد و ایران سرمایه سیاسی زیادی را بر روی برنامه غنیسازی ایران گذاشتهاند. اختلاف در سالها و ماههای اخیر این بوده که ترامپ میخواست ایران بهطور کامل این برنامه را کنار بگذارد و ایران هرگز حاضر به چنین کاری نبوده است.» او همچنین افزود: «اکنون آنها کمی از آن موضع فاصله گرفتهاند و تلاش میکنند مواضعی اتخاذ کنند که تا حدی به یکدیگر نزدیکتر باشد. فراتر از این، من هیچ دلیل فنی خاصی برای ۲۰ سال یا 5 سال نمیبینم.»
ایران بر اساس برجام پذیرفته بود که سطح غنیسازی اورانیوم-۲۳۵ را به ۳.۶۷ درصد محدود کند و این محدودیت را برای ۱۵ سال رعایت کند. چنین سطحی برای نیروگاههای هستهای غیرنظامی مانند بوشهر کافی است، اما بسیار پایینتر از سطح مورد نیاز برای سلاح هستهای است. ایران همچنین متعهد شد که برای ۱۰ سال سانتریفیوژ تازه نسازد و تعداد سانتریفیوژهای موجود را کاهش دهد. غنیسازی تنها در تأسیسات نطنز مجاز بود و اندوختههای اورانیوم غنیشده نیز باید زیر ۳۰۰ کیلوگرم نگه داشته میشد. در زمانی که دونالد ترامپ بهطور یکجانبه از این توافق خارج شد، ایران مطابق گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی هستهای و نهادهای اطلاعاتی آمریکا به تعهدات خود پایبند بود.
به گفته یان لسر از گراهام مارشال فاند ایالات متحد، هشت سال بعد مفاد این توافق تا حدی عامل اختلاف کنونی بر سر مدت محدودیتهاست. لسر میگوید که در آن زمان ترامپ و منتقدان دیگر معتقد بودند که افق ۱۰ ساله کافی نیست، بنابراین طبیعی است که هر دو طرف بهدنبال ارائه «توافقی بهتر» از دیدگاه خود باشند. به بیان دیگر، ایران تمایل دارد که به دورهای کمتر از ۱۰ سال متعهد شود، حال آنکه ایالات متحد بهدنبال دورهای طولانیتر از یک دهه است.
نیاز ترامپ به «موفقیت»
پس از پایان دور نخست مذاکرات بدون توافق، جی.دی. ونس معاون رئیسجمهور ایالات متحد که ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده داشت، گفت: «توپ در زمین ایران است.» او افزود: «یک چیز این است که ایران بگوید بهدنبال سلاح هستهای نیست؛ چیز دیگر این است که ما سازوکاری ایجاد کنیم تا مطمئن شویم این اتفاق نمیافتد.»
کریس فچراستون از دانشگاه یورک نیز به الجزیره گفت که ایران بهطور طبیعی تلاش میکند کمترین امتیاز را در مذاکرات بدهد. او توضیح داد: «برای ایالات متحد، از مدتها پیش این دیدگاه وجود داشته که باید از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری شود؛ بنابراین میخواهد مطمئن شود که ایران تا حد ممکن برای مدت طولانیتری به غنیسازی نپردازد. مهمتر اینکه هرچه این دوره طولانیتر باشد، از سرگیری این فرایند دشوارتر میشود.» وی افزود که برای ترامپ، این موضوع به توانایی او در اثبات موفقیتش نیز مربوط است: «تعهد ایران به توقف طولانیمدت غنیسازی میتواند بهعنوان یک "موفقیت" تلقی شود و او میتواند نشان دهد که از این جنگ دستاوردی داشته است.»
