به گزارش اکوایران، ایالات متحده ۱۰ روز منتظر پاسخ ایران به چارچوب خود برای پایان دادن به جنگ ماند. وقتی پاسخ و پیشنهادات تهران در روز یکشنبه به دست مقامات کاخ سفید رسید رسید، مشخص شد که هنوز دو طرف فاصله قابل توجهی تا توافق دارند.
اولویتهای متفاوت
به نوشته سیانان، هیچ یک از طرفین شرایط دقیق مذاکره را علناً منتشر نکردهاند، اما رسانههای ایرانی گزارش دادند که تهران در پاسخ خود به دنبال پایان کامل جنگ، به رسمیت شناختن رسمی حاکمیت خود بر تنگه هرمز و لغو کامل تحریمها بوده است. این درخواستها که، پیشنهادی متقابل را تشکیل میدادند که ترامپ به سرعت آن را رد کرد. او آن را «کاملاً غیرقابل قبول» دانست.
اکو: به نظر میرسد ترامپ نظر مثبتی نسبت به پاسخ ایران به پیشنهاد صلح دولت ایالات متحده ندارد. بااینحال بعضی از منابع از وجود نوعی شکاف در کاخ سفید در رابطه با چگونگی واکنش آن دولت خبر میدهند.
به نظر میرسد بنبست کنونی ناشی از اولویتهای متفاوت است. ترامپ به دنبال یک پیروزی "سریع و آسان" است که شامل امتیازات فوری در مورد برنامه هستهای ایران میشود، در حالی که تهران مصمم است مذاکرات را به تأخیر بیندازد و ابتدا امتیازات خود را به دست آورد. ایران در یکی از پیشنهادهای خود، رویکردی پلکانی و مرحلهای برای مذاکرات ارائه داده که مراحل اولیه آن بر اعلام پایان جنگ در تمام جبههها، لغو تحریمها و پایان دادن به هرگونه محاصره دریایی ایالات متحده متمرکز است، در حالی که مذاکرات در مورد برنامه هستهای خود را به مراحل بعدی موکول میکند.
با این حال، ترامپ خواستار آن شده است که ایران رسماً برنامه هستهای خود را برای یک دوره مشخص - به نظر میرسد مقامات آمریکایی حداقل 10 سال را میخواهند - متوقف کند و ذخایر موجود خود را که حدود 440 کیلوگرم اورانیوم غنیشده با خلوص بالا است، تحویل دهد.
برداشتهای متضاد و اعتماد سوخته
به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چاتهام هاوس: «تضاد برداشت وجود دارد. ما در یک بنبست هستیم زیرا رئیس جمهور ترامپ نمیفهمد که چرا این افراد برای نجات خود توافق نمیکنند.» وکیل گفت: «آنها در ابتدای توافق به او امتیاز نمیدهند زیرا به او اعتماد ندارند.» او افزود که اعتماد ایرانیها «شخصاً توسط او سوخته شده است».
به گفته دنی سیترینوویچ، محقق ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی: «پاسخ ایران منعکس کننده طرز فکری است که معتقد است از جنگ جان سالم به در برده و پیروز شده است، نه اینکه آن را باخته است. در نتیجه، خواستههای آن همچنان بالاست و تمایل آن برای مصالحه بسیار محدود است». و در حالی که ترامپ به دنبال اعمال فشار بر ایران است، تهران با درخواست تضمینهای محکم مبنی بر عدم شروع مجدد جنگ توسط ایالات متحده، نشان میدهد که خواهان توافقی جامعتر و پایدارتر است.
نزاع در منطقه خاکستری
در همین شرایط، لارنس نورمن و رابی گرمر گزارشگران والاستریت ژورنال نوشتند ایالات متحده و ایران در بنبست دیپلماتیک بر سر مسائلی که سالهاست دو طرف را درگیر کرده، گیر افتادهاند، زیرا این درگیری به منطقهی خاکستری تبدیل شده است که نه جنگ است و نه صلح. در واقع، دو طرف از رسیدن به توافق بسیار دور هستند، اما نمیخواهند جنگ را از سر بگیرند.
آتشبس وارد دومین ماه خود میشود و با وجود خشونتهای پراکنده، اکنون تقریباً به اندازهی جنگ قبل از آن طول کشیده است. نشانههای کمی وجود دارد که نشان دهد ایالات متحده یا ایران آمادهی مصالحه هستند، اما هیچکدام نمیخواهند دوباره جنگ را شروع کنند. از سویی ترامپ ادعا کرده "هیچ فشاری وجود ندارد. ما پیروزی کاملی خواهیم داشت" و در مقابل ایران همچنان خود را برنده این درگیری میداند، چرا که حکومت مستقر و برنامههای موشکی و هستهایاش تهدیدی از جانب دشمنان تصور میشود.
اما به جای جنگ، هر دو طرف شبهمحاصرههایی را تشدید کردهاند که لغو آنها بدون چشمپوشی یکی از طرفین دشوار است. دولت ترامپ محدودیت بنادر و کشتیهای ایران را تشدید کرده، در حالی که ایران تسلط خود را بر تنگه هرمز، یک آبراه حیاتی حمل و نقل انرژی، حفظ کرده است.
گزینههای بد
به گفته آلیسون مینور، مقام سابق آمریکایی در سیاست خاورمیانه که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت میکند: «ما در شرایطی هستیم که تنها گزینههای باقیمانده، گزینههای بد زیادی هستند. اگر دولت بخواهد این بنبست به سرعت پایان یابد، ایالات متحده ممکن است با فشار برای کوتاه آمدن از اهداف کلیدی خود مواجه شود. در این شرایط، دولت ترامپ مجبور به انتخاب خواهد شد».
یک هفته پیش، موجی از خوشبینی در مورد دیپلماسی وجود داشت و مقامات آمریکایی و دیگر افراد درگیر در مذاکرات میگفتند که دو طرف به یک توافق چارچوبی نزدیک میشوند که میتواند صلحی پایدار را شکل دهد. اکنون این خوشبینی تا حدودی کمرنگ شده است. افراد نزدیک به مذاکرات میگویند، در حال حاضر، شکافهای قابل توجهی در مواضع ایالات متحده و ایران در مورد مدیریت آینده تنگه هرمز و نوع محدودیتهایی که تهران در مورد فعالیتهای هستهای و زیرساختهای آینده خود خواهد پذیرفت، وجود دارد.
به گفته سوزان ملونی، مدیر برنامه سیاست خارجی و معاون اندیشکده بروکینگز: «برای من روشن نیست که آیا ایالات متحده قادر خواهد بود ایرانیها را متقاعد کند که علاوه بر اجازه دسترسی بیشتر به تنگه هرمز، امتیازات قابل توجهی در مورد برنامه هستهای خود بدهند یا خیر.»
تهدید پوچ و صبوری
آخرین پیشنهاد ایران - که ترامپ به سرعت آن را رد کرد - نشان دهنده این است که از نگاه تهران تهدیدهای ترامپ برای تشدید تنش پوچ است و صبر تهران برای یک بنبست طولانی مدت بیشتر از صبر کاخ سفید است.
اکوایران: ایران از طریق میانجی پاکستانی پاسخ خود به طرح صلح ایالات متحد را تحویل داد. پاسخی که ترامپ نظر مثبتی نسبت به آن نشان نداده است. این تحول به افزایش دوباره قیمت نفت در بازارهای جهانی انجامیده است.
تحلیلگران میگویند این پیشنهاد نشانههای کمی از انعطافپذیری ایران در مورد خواستههای واشنگتن مبنی بر تعطیلی طولانی مدت برنامه هستهای تهران ارائه میدهد. ایران میخواهد مسائل هستهای تنها زمانی حل و فصل شود که بقیه شرایط پایان جنگ حل و فصل و اجرا شده باشد. تهران به روشنی اعلام کرده که انتظار دارد تحریمها به طور قابل توجهی در مراحل اولیه کاهش یابد و در حالی که انتظار دارد اقدامات سریعتری از سوی ایالات متحده برای رفع محاصره ایران انجام شود، به تدریج تنگه هرمز را باز خواهد کرد.
مقامات ایرانی همچنین اصرار دارند که تهران، با لحاظ کردن برخی از دیدگاهها در منطقه، قوانین جدیدی را برای عبور از تنگه تعیین کند - ایران پیشنهادی داده که شامل عوارض یا مکانیسمهای دیگری برای کسب غرامت جنگی باشد. و تهران میخواهد پایان جنگ به آتشبس پایدار در لبنان، جایی که نیروهای اسرائیلی با حزبالله درگیر بودهاند، گره بخورد، پیوندی که واشنگتن و اسرائیل آن را رد کردهاند.
به وضعیت قبل از جنگ برنمیگردیم!
به گفته راز زیمت، مدیر برنامه تحقیقاتی ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی، اعتماد ایران به اینکه میتواند یک توافق صلح مطلوب خود را شکل دهد، اخیراً افزایش یافته، زیرا مقامات دولت ترامپ از پایان جنگ صحبت کردهاند، اما ایالات متحده به رغم تلاشش نتوانسته تنگه را به زور باز کند. زیمت گفت: «ایران آماده بازگشت به وضعیت قبل از جنگ نیست و خواستار تضمینهای اقتصادی و امنیتی بلندمدت است که جنگ از سر گرفته نشود و بتواند از این وضعیت سود اقتصادی ببرد.»
ترامپ این هفته به چین میرود و انتظار میرود پکن را برای کمک به یافتن راهحلی برای خروج از بنبست دیپلماتیک با تهران تحت فشار قرار دهد. چین، خریدار اصلی انرژی ایران، بر تهران نفوذ دارد، اما هرگونه کمکی از سوی پکن برای کاهش تنش میتواند هزینههایی داشته باشد.
ترامپ با فشار فزایندهای از داخل برای یافتن راهی برای خروج از این بنبست مواجه است. اعضای قدرتمند جمهوریخواه تندروتر کنگره علناً از ترامپ خواستهاند که پروژه آزادی - عملیات کوتاهی که با هدف اسکورت ترافیک تجاری از طریق تنگه انجام میشود - را از سر بگیرد یا حتی درگیرز جدیدی را با ایران آغاز کند. اما جمهوریخواهانی که نسبت به مداخلات خارجی بدبینتر هستند، از ترامپ خواستهاند که در مواجهه با کاهش محبوبیت در نظرسنجیها و نگرانی از وضعیت اقتصادی، به سرعت پایان جنگ را اعلام کند. برخی از متحدان واشنگتن در خلیج فارس نیز کاخ سفید را تحت فشار قرار میدهند تا از سرگیری درگیری را متوقف کند.
محتملترین سناریو
مقامات آمریکایی با تجربه گسترده در خاورمیانه میگویند که شاید دولت ترامپ در این جنگ به دستاوردهای تاکتیکی نظامز قابل توجهی دست یافته، اما تاکنون هیچ یک از اهداف استراتژیکش محقق نشده است.
بنبست کنونی ممکن است هر لحظه تغییر کند. کاخ سفید ممکن است به توافقی رضایت دهد که اهداف کلیدیاش را برآورده نکند، یا ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد با استفاده از نیروی نظامی به زعم خود ایران را وادار به تغییر موضع کند. اما ملونی از اندیشکده بروکینگز معتقدست که محتملترین سناریو در حال حاضر، ادامه برزخ است. او گفت: «من فکر میکنم هم واشنگتن و هم تهران هنوز در تلاشند تا از طریق فرآیند مذاکره به اهداف حداکثری یا چیزی نزدیک به آن دست یابند که در خود جنگ نتوانستند به آن دست یابند».
