به گزارش اکوایران، در میانه تلاشها برای رفع آخرین موانع بر سر برقراری توافقی برای پایان جنگ، مقامات ایرانی گفتند که حملات اخیر آمریکا تنها تردید آنها را تایید کرد و مصمم شدند که تاکید بیشتری بر خواستههای خود داشته باشند.
افزایش تردیدها؛ آتشبس موقت یا صلح پایدار؟
به نوشته الجزیره، در روزهای اخیر مقامات ایرانی سوءظن عمیقی نسبت به آمریکا ابراز و تاکید میکنند که حملات اخیر، تردید و عزم آنها را تایید میکند. علیرغم تلاشهای مداوم برای دستیابی به تفاهمنامهای (MoM) که میتواند تنشها را کاهش داده و تنگه هرمز را بازگشایی کند، برخی چهرهها نسبت به هرگونه توافقی که شبیه تسلیم باشد، محتاط هستند. تهران به دنبال کاهش ملموس تحریمها، حفظ بازدارندگی هستهای و مکانیسمی برای جلوگیری از درگیریهای آینده است. تحلیلگران میگویند که این توافق در حال ظهور ممکن است بیشتر به عنوان یک آتشبس موقت عمل کند تا یک توافق صلح پایدار، و مسائل اصلی به مذاکرات آینده موکول شود.
اکوایران: این برای اولین بار است که ترامپ در ظاهر به طور آشکارا اذعان میکند که ایران ممکن است ذخایر اورانیوم را به خارج از کشور منتقل نکند.
عباس مقتدایی، نماینده ارشد مجلس، بعد از ظهر سهشنبه در تلویزیون گفت: "اصل اساسی بیاعتمادی به آمریکا است". این اتفاق پس از آن رخ داد که هیئتی از ایران به رهبری محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در بحبوحه تلاشها برای دستیابی به تفاهم با ایالات متحده در مورد پایان دادن به جنگ تقریباً سه ماهه، از قطر به تهران بازگشت. ساعاتی پیش از آن، وزارت امور خارجه، واشنگتن مدعی «نقض آشکار» آتشبس شد که منجر به حمله دوشنبه شب به استان هرمزگان دوشنبه شد. این حملات، «سوءظن عمیق» ایران نسبت به ایالات متحده را تأیید میکند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که نیروهای مسلح ایران با استفاده از یک سیستم دفاع هوایی آرش کمانگیر به این حمله پاسخ داده و یک پهپاد RQ-4 ساخت آمریکا را سرنگون کردند. ارتش آمریکا اعلام کرده که در یک اقدام به ادعای آنها «دفاعی» به سایتهای پرتاب موشک و قایقهای ایرانی که به ادعای آنها سعی در مینگذاری دریایی داشتند، حمله کرده، اما فرماندهان سپاه پاسداران گفتند که حق تلافی دارند. به گفته اطلاعات دریایی بریتانیا، بعدازظهر سهشنبه، یک نفتکش از انفجار خارجی و نشت سوخت در ۱۱۱ کیلومتر در شرق مسقط، خبر داد.
تشدید تنش در میانه احتمال توافق
این تشدید تنش در حالی رخ میدهد که دو طرف تلاش میکنند جزئیات نهایی تفاهمنامهای را تدوین کنند که میتواند به طور افزایش ترانزیت از طریق تنگه هرمز را تسهیل کند. این توافق همچنین به ایران اجازه میدهد به برخی از وجوه خارجی خود که به دلیل تحریمهای ایالات متحده مسدود شده بود، دسترسی پیدا کند و مسیری را برای توافق آینده بر سر برنامه هستهای این کشور ارائه دهد.
کشتیها در تنگه هرمز، ایران، 22 مه 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
به گفته نیکول گراجوسکی، استادیار مرکز تحقیقات بینالمللی ساینسز پو، بسیاری از مقامات ایران نگران این هستند که توافق میتواند به سادگی توقف عملیاتی، دسترسی اطلاعاتی یا پوشش سیاسی را قبل از شروع دور دیگری از حملات گسترده ایالات متحده و اسرائیل به این کشور فراهم کند. او به الجزیره گفت: «برای اینکه این توافق از نظر سیاسی در داخل قابل قبول باشد، تهران احتمالاً باید آن را نه به عنوان تسلیم تحت فشار نظامی، بلکه به عنوان یک ثبات مدیریتشده که خطوط قرمز اصلی حاکمیت را حفظ میکند، مطرح کند.»
به گفته گراجوسکی، این احتمالاً به معنای حفظ نوعی از قابلیت غنیسازی در حال حاضر، اجتناب از تسلیم فوری ذخایر، تضمین تحریمهای معنادار یا آزادسازی داراییها و حفظ ساختارهای بازدارندگی منطقهای، حداقل به طور رسمی خارج از توافق است.
ضرر محض
از سیاستمداران نسبتاً میانهرو ایرانی در دولت گرفته تا تندروترین جناحها همگی متعهد شدهاند که تهران به توافقی که به معنای «تسلیم» باشد، تن نخواهد داد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفته که به جامعه بینالمللی اطمینان میدهد که «ما به دنبال سلاح هستهای نیستیم، ما به دنبال ناامنی در منطقه نیستیم».
نمایش تجهیزات نظامی در میدان انقلاب تهران در پسزمینه دیوارنگاره با موضوع جنگ/ عکس از خبرگزاری وانا
با این حال، مجید موسوی، فرمانده هوافضای سپاه، در پستی در شبکه ایکس نوشت: «همانطور که امام شهید ما فرمودند، مذاکره با دشمن ضرر محض است.» علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء هم روز دوشنبه با حضور در انظار عمومی از نیروهای مسلح ایران خواست که «شکست» دشمن را در اولویت قرار دهند. او گفت: «آمریکاییها زیاد حرف میزنند و مدام داستان خود را تغییر میدهند. ما بارها گفتهایم که در میدان نبرد نشان خواهیم داد که چه تواناییهایی داریم.»
محمد باقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی هم روز دوشنبه در بیانیهای، متعهد شد که «هیچ عقبنشینی در کار نخواهد بود». احمد وحیدی، فرمانده سپاه، نیز آمادگی خود را برای از سرگیری درگیریهای نظامی با ایالات متحده در صورت لزوم ابراز کرده است.
نگران از یک توافق بد
به گفته الکس وطنخواه، عضو ارشد موسسه خاورمیانه، تصمیمگیرندگان در تهران نه تنها نگران یک «توافق بد» هستند، بلکه نگران توافقی هستند که میتواند ایران را مجبور به کنار گذاشتن اهرمهای کلیدی در صورت بروز اختلافات آینده کند.
طرح از مجله فارن افرز
او به الجزیره گفت: «تندروها به ویژه از هرگونه بحثی در مورد تنگه هرمز، ادامه تحریمها یا امتیازات هستهای نگران هستند، زیرا آنها به طور فزایندهای اهرمهای قهری، به ویژه فشار دریایی، را به عنوان دارایی اصلی چانهزنی ایران پس از جنگ میبینند.» به همین دلیل است که بحث در داخل تهران از «آیا باید مذاکره کنیم؟» به «دقیقاً از چه چیزی دست میکشیم؟» تغییر کرده است. او افزود، برای موفقیت یک توافق، تهران باید باور کند که برخی از لغو تحریمها ملموس و سریع خواهد بود.
ایران همچنین به دنبال حفظ مکانیسم بازدارندگی و عزت برای جلوگیری از نمایش شکست و اطمینان از جلوگیری از وقوع جنگ دیگری در آینده خواهد بود. اما، به گفته وطنخواه، همانطور که مشخص است - و اطلاعات کمی در مورد آن وجود دارد - تفاهمنامه در حال ظهور «کمتر شبیه یک توافق صلح تاریخی و بیشتر شبیه مکانیسم مدیریت آتشبس است که برای خرید زمان، کاهش خطرات فوری جنگ، بازگشایی بخشهایی از تنگه هرمز و موکول کردن سختترین سوالات هستهای به دورهای بعدی طراحی شده است». این به معنای ادامه سوءظن و عدم اطمینان مداوم خواهد بود.
همچنین برخی چهرهها در رسانههای ایران هشدار دادهاند که در صورت از سرگیری عملیات نظامی، چهرههای ارشد ایرانی در معرض ترور قرار خواهند گرفت. به گفته گراجوسکی، طی چند روز آینده، مسئله اصلی در تهران کسب تأیید داخلی خواهد بود. جناحهای تندرو همچنین هرگونه امتیازی که به ایالات متحده داده میشود، حتی آنهایی که به عنوان بخشی از یک تفاهمنامه مدیریت بحران داده شده و مسائل دشوارتر را برای رسیدگی در تاریخ بعدی باقی میگذارد، بررسی خواهند کرد. او گفت: «بنابراین، نتیجه واقعبینانه در کوتاهمدت احتمالاً یک توافق موقت ناپایدار است تا یک توافق جامع. اینکه آیا این توافق به چیزی بادوامتر تبدیل میشود یا خیر، تقریباً کاملاً به این بستگی دارد که آیا مذاکرات هستهای بعدی، سازوکارهای مشخصی را که هر دو طرف بتوانند با آن کنار بیایند، ایجاد میکند یا خیر.»
بسیار سطحی؟
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در اندیشکده گروه بینالمللی بحران، هم به الجزیره گفت آمریکا و ایران «بیش از هر زمان دیگری به توافق نزدیک شدهاند»، اما این توافق «بسیار سطحی» است. او گفت، توافق مورد مذاکره «فقط سعی در تثبیت آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز دارد»، اما «این توافق واقعاً هیچ یک از مشکلات بین ایران و ایالات متحده را به طور اساسی حل نخواهد کرد. این توافق قرار است آنها را به یک دوره مذاکره ۶۰ روزه موکول کند که پس از نهایی شدن یادداشت تفاهم آغاز میشود.»
دیوارنگاره در تهران با موضوع جنگ/ عکس از خبرگزاری وانا
واعظ به الجزیره گفت که ایران - با توجه به بیاعتمادیاش به ایالات متحده و به ویژه دولت ترامپ - میخواهد اطمینان حاصل کند که کاهش تحریمها یک عنصر «واقعی، قابل تأیید و ملموس» از هر توافقی است. او گفت: «به همین دلیل است که رئیس مجلس، وزیر امور خارجه و رئیس بانک مرکزی ایران را در دوحه حضور پیدا کردند تا سعی کنند در مورد جزئیات این مکانیسم مذاکره کنند.» او افزود که تهران همچنین خواهان پایان حملات اسرائیل به لبنان است. از طرف دیگر، از نظر واشنگتن، بازگشایی تنگه هرمز یک خط قرمز اصلی است. واعظ گفت: «میان انتظارات دو طرف ناهماهنگی وجود دارد. اما با توجه به اینکه جایگزین توافق از طریق مذاکره برای هر دو طرف بسیار نامطلوبتر است، احتمال زیادی وجود دارد که آنها از خط پایان عبور کنند.»
از طرف دیگر، ترامپ تلاش دارد از طریق فشار به گسترش توافقنامه ابراهیم بپردازد. اما به باور واعظ، این ایده «اصلاً امکانپذیر نیست». او گفت: «برای بسیاری از این کشورها، معیارهای اصلی [برای عادیسازی روابط با اسرائیل] هیچ ارتباطی با ایران ندارد، بلکه این است که ایالات متحده و اسرائیل مسیری برگشتناپذیر برای تشکیل کشور فلسطین فراهم کنند و این در حال حاضر روی میز نیست.» اما واعظ تأکید کرد که ترامپ چارچوب توافقنامه ابراهیم را مطرح میکند زیرا «این راهی برای اوست تا یک توافق دردناک با ایرانیان را به مخاطبان داخلی خود بفروشد.» او گفت که لفاظیهای رئیس جمهور آمریکا «در درجه اول با هدف آرام کردن منتقدان در داخل ایالات متحده است».
