او در برنامه «گفتوگوی استراتژیک» با بیان اینکه در معادلات کنونی دو متغیر مهم یعنی اسرائیل و دونالد ترامپ نقش تعیینکنندهای دارند، گفت: اسرائیل در سالهای اخیر بهویژه در سطح بینالمللی با آسیبهای حیثیتی جدی مواجه شده و این موضوع بر رفتار و تصمیمات آن تأثیر گذاشته است. به گفته او، در کنار آن، ترامپ نیز به عنوان یک بازیگر متغیر در سیاست خارجی آمریکا، مواضع ثابتی ندارد و در بازههای زمانی کوتاه تغییر رویکرد میدهد.
ظریفیان افزود: با وجود این شرایط پیچیده، مسیر حرکت به سمت توافق همچنان قابل تصور است. او تأکید کرد که توافق مورد بحث به معنای شناسایی یا پذیرش کامل آمریکا نیست، بلکه میتواند نوعی توافق جامع یا مرحلهای باشد که در آن، طرفین در چارچوبی مشخص به کاهش تنش و مدیریت اختلافات بپردازند.
این فعال سیاسی با اشاره به مفهوم «توافق جامع» گفت: در چنین چارچوبی، ایران همچنان بر مواضع اصولی خود از جمله مخالفت با ظلم و بیعدالتی تأکید دارد، اما در عین حال تلاش میکند روابط خود با جهان پیرامونی را بر پایه تعامل و سازوکارهای دیپلماتیک تنظیم کند. به گفته او، یکی از چالشهای مهم در این مسیر، تصویر ایران در سطح بینالمللی و روایتهایی است که طی سالهای گذشته درباره کشور شکل گرفته است.
ظریفیان در ادامه احتمال توافق مرحلهای را محتملتر دانست و گفت: با توجه به شرایط سیاسی و بینالمللی، به نظر میرسد توافق تدریجی بتواند گزینه واقعبینانهتری باشد. او افزود که حتی در صورت وجود تمایل به توافق جامع، ساختارهای سیاسی و محدودیتهای طرفین ممکن است مسیر را به سمت توافقهای گامبهگام سوق دهد.
او با اشاره به تحولات جنگهای اخیر منطقهای اظهار کرد: تجربههای میدانی نشان داده که هیچیک از طرفها بهراحتی نمیتوانند به اهداف نهایی خود از طریق جنگ دست یابند. به همین دلیل، در محاسبات جدید سیاسی، تمایل به مدیریت تنش و حرکت به سمت مذاکره افزایش یافته است.
ظریفیان همچنین گفت: برآورد کلی این است که در مجموع، رفتار ایران در جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه اخیر معقول و مبتنی بر منطق امنیتی بوده است، هرچند ممکن است درباره برخی جزئیات نقدهایی وجود داشته باشد. به گفته او، طرفهای مقابل نیز بهخوبی از ظرفیتهای داخلی ایران و اختلافات موجود در جامعه آگاه هستند، اما این موضوع به معنای تغییر مسیر کلی مذاکرات نیست.
این فعال سیاسی تأکید کرد: تجربه نشان داده که جنگ نه برای منطقه و نه برای جهان، راهحل پایدار محسوب نمیشود و در عمل تنها به افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و انسانی منجر خواهد شد. به همین دلیل، مسیر دیپلماسی و توافق، حتی در شرایط دشوار، همچنان گزینهای جدی و قابل پیگیری است.
او افزود: در شرایط فعلی، اگر سیاست بر پایه صلح برد–برد و مصالح ملی و منطقهای تنظیم شود، امکان دستیابی به یک توافق پایدار وجود دارد. ظریفیان تصریح کرد که تجربههای اخیر نشان دادهاند حتی بازیگران اصلی از جمله آمریکا نیز به این جمعبندی رسیدهاند که فشار نظامی بهتنهایی نمیتواند ایران را به تغییرات اساسی وادار کند.
