به گزارش اکوایران، ارتش آمریکا روز جمعه در واکنش به حمله پهپادی به یک کشتی باری در تنگه هرمز، به ایران حمله کرد و این کشور را به نقض مفاد آتشبس توافقشده هفته گذشته متهم کرد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده ادعا کرد که جنگندهها به محلهای نگهداری موشک و پهپاد و سایتهای رادار ساحلی حمله کردهاند و بعداً ویدئویی سیاه و سفید و بیکیفیت از انفجاری با برچسب «غیرمحرمانه» منتشر کردند. یک مقام آمریکایی گزارش داد که این عملیات به پایان رسیده است.
جمهوری اسلامی ایران هم اعلام کرد که یک پرتابه به منطقه اطراف اسکلهای در سیریک در جنوب ایران برخورد کرده و نیروهای دریایی ایران هم با حمله به اهداف نظامی ایالات متحده در منطقه به آن پاسخ دادهاند.
نقض آتشبس؟
به نوشته خبرگزاری رویترز، تهران اعلام کرده که با وجود تفاهم اولیه، کنترل تنگه هرمز را در دست خواهد داشت و پس از حمله روز پنجشنبه به یک کشتی باری که در نزدیکی ساحل عمان در حال حرکت بود، به کشورهای خلیج فارس هشدار داده که، از واشنگتن جانبداری نکنند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این حمله را به ایران نسبت داد و ادعا کرد که این حمله، توافق موقت هفته گذشته را نقض کرده است.
اکوایران: حمله اخیر در تنگه هرمز و رد پیشنهاد مسقط از سوی تهران نشان داد که دیدگاههای عمان و ایران برای این تنگه ممکن است متفاوت باشد، اگرچه آنها برای تلاش برای هماهنگ کردن برنامههای خود با یکدیگر مشورت میکردند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده در بیانیه خود حملات اخیر به ایران را «پاسخی قدرتمند به حمله دیروز به یک کشتی تجاری که در حال عبور از تنگه هرمز بود» نامید و ادعا کرد: «تجاوز بیدلیل به کشتیرانی تجاری توسط نیروهای ایرانی، آشکارا آتشبس را نقض کرده است». ارتش ایالات متحده اعلام کرد که به ارائه «هماهنگی و پشتیبانی عبور امن» به کشتیهای تجاری که از تنگه عبور میکنند، ادامه خواهد داد.
رسانههای ایرانی، به نقل از یک منبع نظامی ناشناس، حمله به بندر سیریک را پس از شنیده شدن صدای انفجار در آنجا گزارش دادند. این منبع گفت که قبل چندین تیر هشدار از سیریک به سمت کشتیهایی که مقررات تنگه هرمز را نقض کرده بودند، شلیک شده و افزود که دو موشک هشدار دهنده نیز از منطقه کارپان در نزدیکی به سمت این آبراه استراتژیک شلیک شده است. روز شنبه، خبرگزاری مهر به نقل از رئیس بنادر شرق هرمزگان اعلام کرد که پس از حمله ایالات متحده هیچ آسیبی به بندر سیریک وارد نشده است. این مقام رسمی گفت که این بندر به طور عادی کار میکند و هیچ آسیبی به تأسیسات و تجهیزات گزارش نشده است.
سپاه پاسداران ایران اعلام کرد که در پاسخ به این اقدام، نیروی دریاییاش «به مکانهایی که ارتش تروریستی ایالات متحده در منطقه مستقر است، حمله کرده» و هشدار داد که هرگونه حمله بیشتر ایالات متحده با واکنش گستردهتری روبرو خواهد شد. سپاه پاسداران اعلام کرد که توافق آتشبس به ایران کنترل تردد کشتیها در تنگه را میدهد. سپاه پاسداران اعلام کرد: «با این حال، ایالات متحده با تحریک جبهههای مختلف، به دنبال نقض این تعهد بود و پاسخ لازم داده شد و همچنان داده خواهد شد. اگر تجاوز تکرار شود، پاسخ ما گستردهتر از این خواهد بود.»
چالشهای پیش روی باز شدن دوباره تنگه؛ میتوانید تلفن را بردارید!
به نوشته نیویورک تایمز، پیش از این، جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، در پستی در رسانههای اجتماعی در مورد دور جدید حملات آمریکا گفت که ایالات متحده به توافق آتشبس «احترام گذاشته است»، اما هشدار داد که به تجاوز ایران پاسخ خواهد داد. او گفت: «اگر آنها در مورد نحوه اجرای یادداشت تفاهم اختلاف نظر دارند، میتوانند تلفن را بردارند. اما خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد».
نفتکشها و کشتیهای باری در سواحل عمان لنگر انداختهاند، 23 ژوئن 2026/ عکس از گتی ایمیجز
ترامپ نیز پیش از این در پستی در رسانههای اجتماعی ادعا کرده بود که ایران روز پنجشنبه حداقل چهار پهپاد تهاجمی یکطرفه را به پرواز درآورده است که یکی از آنها به عرشه بالایی «یک کشتی باری بزرگ و بسیار گرانقیمت» برخورد کرده است. او افزود که ایالات متحده سه پهپاد دیگر را سرنگون کرده است. وی افزود که کشتی، اگرچه آسیب دیده است، اما توانست به مسیر خود ادامه دهد.
حمله به کشتی کانتینری «اور لاولی»، که در نزدیکی سمت عمانی تنگه در حال عبور بود، ظاهراً اولین حمله شناخته شده به یک کشتی تجاری از زمان امضای توافق اولیه صلح بین تهران و واشنگتن در هفته گذشته است. این حمله چالشهای پیش روی بازگرداندن سطح ترافیک قبل از جنگ از طریق تنگه، یک مجرای حیاتی برای حمل و نقل نفت و گاز، را آشکار کرد. این حمله باعث شد سازمان بینالمللی دریانوردی، یک آژانس سازمان ملل متحد، تلاش برای کمک به صدها کشتی سرگردان برای خروج از خلیج فارس را به حالت تعلیق درآورد. طبق گزارش شرکت اطلاعات دریایی لویدز لیست، حداقل دو نفتکش پس از هشدار ایران در اوایل همان روز، مسیر خود را تغییر دادند، در حالی که طبق گزارش کپلر، یک شرکت دادههای دریایی، تعداد کشتیهای عبوری از تنگه هرمز از ۷۳ کشتی در روز پنجشنبه به ۵۴ کشتی در روز پنجشنبه کاهش یافت.
بند مناقشهبرانگیز
اگرچه ایالات متحده و ایران توافق کردهاند که دسترسی به تنگه را از سر بگیرند - و ترامپ اعلام کرد که این آبراه برای کشتیرانی نامحدود باز است - اما توافق اولیه دقیقاً نحوه انجام این کار را مشخص نمیکند. ایران تلاش خود مبنی بر اینکه یک مرجع مرکزی در مدیریت ترافیک دریایی از طریق تنگه است را مجدداً تأیید کرد. وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای اعلام کرد که این تنگه در محدوده آبهای ایران و عمان قرار دارد و به بخشی از توافق ایالات متحده و ایران اشاره کرد که تهران میگوید به آن اجازه میدهد ترافیک دریایی در تنگه را مدیریت کند.
دیدار شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، در رستوران زوما، در جزیره الماریای ابوظبی، 24 ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
این توافق میگوید که ایران «با تمام توان خود تمهیداتی را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری فراهم خواهد کرد». به گفته یاکوب لارسن، مدیر ارشد امنیتی BIMCO، یک انجمن جهانی کشتیرانی، این عبارت مبهم است و جای تفسیرهای متفاوتی را باقی میگذارد. لارسن گفت که برخی از شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران آنها ممکن است پس از حمله روز پنجشنبه به این نتیجه برسند که وضعیت برای ادامه برنامههای عبور از تنگه بسیار خطرناک است. وی افزود: «نگرانیهای واقعی وجود دارد که دوباره خصومتها آغاز شود.»
حمله به کشتی کانتینری ساعاتی پس از آن رخ داد که ایران با نشان دادن تسلط خود بر تنگه، هشدار داد که تنها راه عبور از طریق آبهای آن است. بسیاری از کشتیها، مانند کشتی Ever Lovely، از مسیری تحت حمایت ایالات متحده در ضلع جنوبی تنگه که در امتداد ساحل عمان قرار دارد، استفاده میکردند. حمله روز پنجشنبه اندکی پس از آن رخ داد که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، خلیج فارس را ترک کرد. طی این سفر، ایالات متحده و کشورهای خلیج فارس در بیانیهای خواستار «کشتیرانی آزاد، بدون قید و شرط و نامحدود» از طریق تنگه شدند و هرگونه عوارض، هزینه یا تلاش هر کشوری برای اعمال کنترل بر این آبراه را رد کردند. با این حال، وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای که روز جمعه توسط رسانههای دولتی منتشر شد، این بیانیه را «مداخلهآمیز، غیرمسئولانه و تحریکآمیز» خواند و آن را محکوم کرد.
تغییر محیط استراتژیک و واقعیتهای تازه
در این شرایط، رسول سردار عطاس، گزارشگر الجزیره مینویسد، برای ایرانیها، اعمال کنترل و حاکمیت بر تنگه هرمز یک تصمیم استراتژیک است، زیرا، برای تهران، تنگه هرمز بازدارندگی نهایی و همچنین بزرگترین اهرمی است که تهران در میز مذاکره دارد. دست کشیدن از این به معنای دست کشیدن ایران از فشار خود است و به همین دلیل است که تهران - چه سیاستمداران، مقامات یا افسران نظامی سپاه پاسداران - میگوید که آمادهاند برای حفظ کنترل خود بر تنگه هرمز بجنگد. به گفته عطاس، آنها معتقدند که جنگ محیط استراتژیک را تغییر داده است: واقعیت جدیدی وجود دارد و آنها برای حفظ این واقعیت جدید خواهند جنگید.
یک کشتی باری پس از روزها سرگردانی در دریا به دلیل ازدحام در بندری در مسقط لنگر انداخته است، 23 ژوئن 2026/ عکس از گتی ایمیجز
کیمبرلی هالکت، دیگر گزارشگر الجزیره هم با بررسی حملات ایالات متحده، معتقدست که تمرکز حملات تلافیجویانه آمریکا، محلهای نگهداری موشک و پهپاد ایران و همچنین سایتهای رادار ساحلی بود. آنچه از این موضوع میتوانیم برداشت کنیم این است که ایالات متحده حملات روز پنجشنبه که علیه چهار کشتی تجاری را به عنوان یک خط قرمز جدی میبیند. به عبارت دیگر، آزادی دریانوردی چیزی است که ایالات متحده میگوید به هیچ وجه نمیتوان آن را مختل کرد. با توجه به این واقعیت که تنگه هرمز از نظر انرژی در جهان یک گلوگاه مهم است، ایالات متحده قصد دارد از باز ماندن آن اطمینان حاصل کند، در عین حال مطمئن شود که هنوز فضایی برای دیپلماسی وجود دارد.
به باور هالکت، آنچه که در این میان واقعاً قابل توجه است این که سنتکام میگوید ایالات متحده سایتهایی را در داخل ایران هدف قرار داده، اما ساختارهای نظامی ایران را هدف نگرفته است. این واقعیت که ایالات متحده در حال پاسخ به حمله ایران به کشتیهای تجاری بود و نه یک کشتی جنگی آمریکایی، چیزی است که ایالات متحده در نظر گرفته و پاسخ خود را تنظیم کرده است. به نظر میرسد اهداف مهم هستند... اگرچه رئیس جمهور ایالات متحده، پیش از این [حملات ایران] را "نقض احمقانه" آتشبس و همچنین تفاهمنامهای خواند که ایالات متحده امیدوار است آن را حفظ کند.
اهرم استراتژیک یا مناقشه حقوقی؟
به نوشته المانیتور، در مرکز اختلاف کنونی، یک سوال اساسی وجود دارد: آیا ایران حقوق قانونی دولت ساحلی را تحت قوانین بینالمللی اعمال میکند، یا از ابهام در تفاهمنامه برای حفظ فشار استراتژیک استفاده میکند. مقامات ایرانی بارها حاکمیت دریایی را به مفاد گستردهتر تفاهمنامه گره زدهاند، که نشان میدهد تهران ترتیبات دریایی را به عنوان رویههای مشروط و نه ثابت میبیند. این رویکرد با پیام کلی ایران مبنی بر اینکه تفاهمنامه مجموعهای از تعهدات به هم پیوسته است تا یک توافق نهایی، همسو است. اظهارات قبلی مقامات ارشد در تهران تأکید کرده که اجرای همه بندها - مانند پایان حملات اسرائیل به لبنان - باید به صورت موازی پیش برود، در غیر این صورت توافق محکوم به شکست خواهد بود.
لنگر انداختن کشتیها در ساحل بندرعباس در امتداد تنگه هرمز، ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری ایسنا
از دیدگاه تهران، حفظ اهرم بر هرمز اهداف متعددی را دنبال میکند: تضمین اجرای تعهدات ایالات متحده - به ویژه کاهش تحریمهای بسیار مورد نیاز - جلوگیری از تفسیر مجدد یکجانبه از توافق و تقویت بازدارندگی پس از جنگ اخیر. با این حال، برای واشنگتن و شرکای خلیج فارس، همین ابهام است که بیثباتی را در چارچوبی که قرار است تنشزدایی باشد، ایجاد میکند.
اختلاف بر سر هرمز همچنین نشاندهنده تنشهای عمیقتر بر سر معماری امنیت دریایی منطقهای است. ایران سالهاست که حضور نظامی آمریکا در آبهای خلیج فارس را رد کرده و آن را به عنوان منبع ناامنی و تفرقه معرفی میکند. در عوض، یک مدل امنیت منطقهای مبتنی بر هماهنگی مستقیم بین کشورهای ساحلی و آنچه چارچوبهای همکاری «جهان اسلام» مینامد، ترویج کرده است. در مقابل، کشورهای خلیج فارس همچنان به شدت به حضور دریایی ایالات متحده برای تضمین امنیت کشتیرانی متکی هستند و به نظر آنها پس از حملات ایران به سرزمینها و زیرساختهایشان در طول درگیری ۴۰ روزه، حتی ضروریتر به نظر میرسد.
اختلاف بین این مدلها مدتهاست که تنشها در تنگه هرمز را شکل داده است. در حالی که تفاهمنامه فعلی به طور موقت فضایی را برای هماهنگی عملی باز کرده است، اما این فضا اکنون به طور فزایندهای شکننده به نظر میرسد. هشدارهای ایران مبنی بر اینکه کشتیهایی که از مسیرهای غیرمجاز استفاده میکنند ممکن است با لغو بیمه مواجه شوند، بُعد اقتصادی را نیز به اجرای قانون وارد میکند. بیمه دریایی ابزاری حیاتی در مدیریت جهانی کشتیرانی است و هرگونه تصوری از دخالت ایران میتواند هزینهها را افزایش دهد یا ترافیک را به مرور زمان تغییر مسیر دهد.
زمان تشدید تنشها به ویژه حساس است زیرا این تفاهمنامه هنوز در مرحله اولیه اجرا است. گزارشهای مربوط به از سرگیری تعامل دیپلماتیک و کاهش موقت تنشها با عدم قطعیت مداوم در مورد مکانیسمهای تأیید، ضمانتهای دریایی و رسیدگی به پرونده هستهای ایران در مذاکرات آتی همراه بوده است. در حالی که عمان بر حمایت خود از توافق و ناوبری بدون وقفه تأکید کرده، رد همزمان هزینههای ترانزیت توسط آن، پیچیدگی اطمینان از همسویی همه ذینفعان منطقهای را برجسته میکند.
موضع ایالات متحده همچنان بر حفظ عبور نامحدود و خنثی کردن هرگونه سابقهای که میتواند عوارض یا دسترسی مشروط به آبراههای بینالمللی را عادی کند، متمرکز است. در همین حال، به نظر میرسد ایران مصمم است اطمینان حاصل کند که هر چارچوب عملیاتی، منعکس کننده وضعیت جغرافیایی و سیاسی آن به عنوان یک بازیگر اصلی ساحلی در تنگه باشد. این شکاف، نشان دهنده تفاسیر متضاد از حاکمیت، بازدارندگی و قدرت چانهزنی پس از درگیری است.
هرمز به عنوان فشارسنج دوام
بنابراین، تنگه هرمز به طور فزایندهای به عنوان شاخص دوام تفاهمنامه ایران و ایالات متحده عمل میکند. در حالی که این توافق برای کاهش خطرات تشدید تنش و ایجاد یک مسیر دیپلماتیک متعادل و ساختارمند طراحی شده بود، تحولات دریایی نشان میدهد که اجرای آن از قبل مورد بحث است.
هشدارهای تهران نشان میدهد که این کشور آماده نیست از اهرم یکی از مهمترین نقاط فشار خود دست بکشد. از سوی دیگر، برای واشنگتن و شرکای منطقهایاش، هرگونه شرطگذاری در مورد دریانوردی، مغایر با هنجارهای جهانی تلقی میشود.
بدون بازنگری در تفاسیر و امتیازات احتمالی از هر دو طرف، هرمز همچنان یک نقطه حساس و ناپایدار باقی خواهد ماند. این بیثباتی به این معنی است که جریانهای انرژی جهانی همچنان مختل خواهند شد، در حالی که دوام توافق ایران و آمریکا همچنان نامشخص است.
