به گزارش اکوایران، قطر اعلام کرد که با پایان یافتن گفتوگوهای فنی غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران در دوحه، درباره مسائل مرتبط با یادداشت تفاهم امضاشده در ۱۷ ژوئن، «پیشرفتهای مثبتی» حاصل شده است.
ماجرای کانال ارتباطی میان تهران و واشنگتن
به گزارش خبرگزاری الجزیره، قطر اعلام کرد که با پایان یافتن گفتوگوهای فنی غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران در دوحه، درباره مسائل مرتبط با یادداشت تفاهم امضاشده در ۱۷ ژوئن، «پیشرفتهای مثبتی» حاصل شده است. تهران اعلام کرد که یک «کانال ارتباطی» با واشنگتن ایجاد خواهد شد تا موارد نقض یادداشت تفاهم را گزارش کرده و درباره آنها گفتوگو شود.
اکوایران: آنچه عمان در پی آن بوده، ایجاد نظام مدیریتیای است که بر اساس آن، کشورهای ساحلی از عبور کشتیهای تجاری از تنگه درآمد کسب کنند؛ اما این درآمد تا حد امکان از طریق کمکهای داوطلبانه یا پرداخت هزینه برای خدمات مشخص ناوبری از سوی انجمنهای تجاری، کشتیها یا دولتها تأمین شود.
خبرگزاری الجزیره در یادداشتی به موضوع «کانال ارتباطی» میپردازد: تهران اعلام کرد که برای گزارش و بررسی موارد نقض یادداشت تفاهم (MoU) که دو هفته پیش میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران امضا شد، یک «کانال ارتباطی» با واشنگتن ایجاد خواهد کرد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، این خبر را پس از برگزاری مذاکرات فنی غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در روز چهارشنبه در قطر اعلام کرد؛ مذاکراتی که دو طرف در آن تلاش کردند گفتوگوها را برای کاهش تنشها پس از تبادل آتشهای اخیر پیش ببرند. غریبآبادی همچنین گفت بخشی از ۶ میلیارد دلار داراییهای مسدودشده ایران برای خرید کالاهای مورد نیاز کشور استفاده خواهد شد. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پیشتر گفته بود این منابع مالی تنها برای خرید کالاهای آمریکایی از سوی ایران قابل استفاده خواهد بود.
غریبآبادی اظهار داشت: «در جریان نشستها با مقامهای قطری، از جمله بانک مرکزی، شماری از مسائل مربوط به نحوه هزینهکرد بخشی از ۶ میلیارد دلار اولیه مورد بررسی قرار گرفت.» وی افزود: «توافق شد که بر اساس نیازهایی که از سوی کشورمان اعلام میشود، کالاهای مورد نیاز خریداری و در اختیار ایران قرار گیرد.»
گزارش قطر از «پیشرفت مثبت» مذاکرات
همزمان، میانجیهای قطری و پاکستانی روز چهارشنبه در دوحه بهطور جداگانه با مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی دیدار کردند.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، اعلام کرد که این مذاکرات درباره موضوعات مرتبط با یادداشت تفاهم، «پیشرفت مثبتی» به همراه داشته است. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «طرفین توافق کردند که گفتوگوها در دوره آینده ادامه یابد و نشست بعدی در نخستین فرصت ممکن، پس از مراسم تشییع رهبر پیشین ایران، برگزار شود.»
یک شناور در تنگه هرمز در نزدیکی ساحل بندرعباس، ایران، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶/عکس از امیرحسین خورگویی-ایسنا
محورهای مذاکرات: گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه با هدف بررسی موضوع تردد کشتیها از تنگه هرمز و تثبیت آتشبس، در پی موارد نقض یادداشت تفاهم از زمان امضای آن در ماه گذشته، برگزار شد. این یادداشت تفاهم که با میانجیگری قطر و پاکستان حاصل شد، شامل موارد زیر است:
- آتشبس ۶۰ روزه؛
- بازگشایی تنگه هرمز؛
- تعیین جدول زمانی برای دستیابی به توافق نهایی با هدف پایان دائمی جنگ و حلوفصل پرونده هستهای ایران.
بااینحال، ایران و آمریکا درباره تفسیر مفاد این توافق موقت اختلاف دیدگاه دارند؛ اختلافی که طی هفته گذشته به حملات نظامی متقابل منجر شد، هرچند رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز تا حدی از سر گرفته شده است.
دیدارهای مقامات قطری با مذاکرهکنندگان آمریکایی: روز چهارشنبه، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در دوحه با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور ترامپ، دیدار کرد. امیر قطر در این دیدار بر ادامه تلاشهای میانجیگرانه کشورش، همراه با پاکستان، برای پایان دادن به جنگ در خاورمیانه تأکید کرد.
مواضع ترامپ: ترامپ نیز از پیشرفت مذاکرات غیرمستقیم استقبال کرد و گفت: «جلسات بسیار خوبی در دوحه برگزار شد.» او درحالیکه خود را برای نخستین سفر با هواپیمای جدید ایرفورس وان که از سوی قطر به او اهدا شده است، آماده میکرد، به خبرنگاران گفت: «تا اینجا روند خلع سلاح هستهای ایران بهخوبی پیش میرود.» ترامپ افزود: «ما ضربات بسیار سختی به آنها [ایران] وارد کردیم... اما اکنون روابطمان بسیار خوب پیش میرود.»
اظهارات جیدی ونس: جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه گفت نمیتواند تضمین کند که واشنگتن پیش از پایان مهلت یادداشت تفاهم در ماه آینده، دوباره وارد درگیری نظامی نخواهد شد. او در سفر به ویرجینیا بیچ در ایالت ویرجینیا به خبرنگاران گفت: «نمیتوانم هیچ تعهدی بدهم، زیرا همه چیز بستگی به این دارد که ایران در نهایت چه اقدامی انجام دهد.» وی ادامه داد: «آنچه میتوانم متعهد شوم این است که رئیسجمهور نیروهای نظامی ما را دوباره وارد جنگ نخواهد کرد، مگر اینکه ناچار باشد و هدفی روشن و مشخص برای این اقدام وجود داشته باشد.»
داراییهای مسدودشده برای خرید «کالاهای مورد نیاز»
غریبآبادی روز چهارشنبه جداگانه اعلام کرد که تهران قصد دارد بخشی از داراییهای مسدودشده خود را برای خرید کالاهای مورد نیاز کشور مصرف کند. او گفت: «در نشست با مقامهای قطری، از جمله بانک مرکزی، موضوع چگونگی هزینهکرد بخشی از شش میلیارد دلار اولیه بررسی شد.» وی افزود: «توافق شد که بر اساس نیازهای اعلامشده از سوی کشورمان، کالاهای مورد نیاز خریداری و در اختیار ایران قرار گیرد.»
ماه گذشته نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده بود که تنها ایران درباره نحوه استفاده از داراییهای آزادشده تصمیم خواهد گرفت و این منابع «به هر شیوهای که بیشترین منفعت و مصلحت را برای کشور داشته باشد» مصرف خواهند شد.
کاهش قیمت نفت در سه روز پیدرپی
به گزارش خبرگزاری رویترز، قیمت نفت پس از پایان گفتوگوهای آمریکا و ایران در دوحه، برای سومین روز پیدرپی کاهش یافت.
پس از آنکه قطر اعلام کرد ایران و ایالات متحده در گفتوگوهای غیرمستقیم با محوریت تنگه هرمز که پیش از جنگ محل عبور یکپنجم عرضه جهانی نفت بود، به پیشرفتهایی دست یافتهاند، قیمت نفت روز پنجشنبه حدود یک درصد کاهش یافت و برای سومین روز پیدرپی نزولی شد
پمپهای نفت (پمپجکها) و تانکرها در مزرعهای در نزدیکی کیندرزلی، ساسکاچوان، کانادا، در ۵ سپتامبر ۲۰۲۴ به تصویر کشیده شدهاند/عکس از خبرگزاری رویترز
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که این گفتوگوها در موضوعات مرتبط با یادداشت تفاهمی که در ماه ژوئن به جنگ پایان داد، «پیشرفت مثبتی» به همراه داشته است؛ بااینحال، هیچ نشانهای از آن دیده نشد که دو طرف در مسیر دستیابی به صلحی پایدار به پیشرفتی دست یافته باشند.
تا ساعت ۰۲:۵۶ به وقت گرینویچ، بهای معاملات آتی نفت برنت با ۷۷ سنت یا ۱.۱ درصد کاهش به ۷۰.۸۰ دلار در هر بشکه رسید. همچنین نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) با ۸۴ سنت یا ۱.۲ درصد افت، ۶۷.۷۴ دلار در هر بشکه معامله شد.
هر دو شاخص در جلسه معاملاتی پیشین نیز بیش از یک درصد کاهش یافته و به پایینترین سطح خود در چهار ماه گذشته رسیده بودند.
شرکت هیتونگ فیوچرز در یادداشتی نوشت: «تا زمانی که تنگه هرمز باز بماند و جریان صادرات نفت خام ادامه داشته باشد، انتظارها درباره مازاد عرضه در حال افزایش است و رقابت برای کسب سهم بازار، قیمتها را تحت فشار نزولی قرار میدهد.»
منابع روز چهارشنبه اعلام کردند که کشورهای عضو ائتلاف اوپکپلاس به احتمال زیاد در نشست روز یکشنبه خود با افزایش بیشتر اهداف تولید نفت از ماه اوت موافقت خواهند کرد. بانک یوبیاس نیز روز پنجشنبه با استناد به یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران و افزایش متعاقب حملونقل نفت از طریق تنگه هرمز، پیشبینی خود از قیمت نفت برنت را کاهش داد. این بانک میانگین پیشبینی قیمت برنت برای سهماهه منتهی به سپتامبر را ۲۵ دلار و برای سهماهه منتهی به دسامبر را ۱۰ دلار کاهش داد. اکنون یوبیاسانتظار دارد میانگین قیمت نفت برنت در نیمه دوم سال به ۸۰ دلار در هر بشکه و در سال ۲۰۲۷ به ۷۵ دلار در هر بشکه برسد. یوبیاس در ادامه افزود: «با وجود این، معتقدیم هنوز برای فرض بازگشت کامل شرایط به وضعیت عادی زود است و همچنان خطر افزایش قیمتها بیشتر از خطر کاهش آنهاست؛ زیرا شمار نفتکشهای ورودی به خلیج فارس همچنان از تعداد نفتکشهای خروجی عقبتر است.»
وزارت امور خارجه قطر همچنین اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات میان مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا پس از برگزاری مراسم تشییع، در ۹ ژوئیه برگزار خواهد شد.
تفاهمی بر سر بر هم نخوردن تفاهم اصلی
باراک راوید، خبرنگار شبکه خبری آکسیوس، در یادداشتی در وبگاه همین شبکه خبری مینویسد: آمریکا در تلاش است ایران را از دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز منصرف کند. دولت ترامپ تلاش میکند به ایران بپذیراند که منافع حاصل از یک توافق هستهای، بسیار بیشتر از درآمدی خواهد بود که تهران میتواند از دریافت عوارض عبور کشتیها از این تنگه به دست آورد.
شناورها در تنگه هرمز در نزدیکی ساحل بندرعباس، ایران، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶/عکس از امیرحسین خورگویی-ایسنا
دو طرف برای دستیابی به یک توافق جامع هستهای، مهلتی ۶۰ روزه برای خود تعیین کردهاند، اما با گذشت دو هفته از این بازه زمانی، همچنان بر سر مفاد یادداشت تفاهم (MoU) که پیشتر امضا کردهاند، اختلاف دارند. در شرایط کنونی، به نظر میرسد احتمال فروپاشی همان توافق اولیه بیش از دستیابی به توافق نهایی باشد.
پس از چندین دور تبادل آتش، آمریکا و ایران روز یکشنبه بر سر کاهش تنش در تنگه هرمز به مدت یک هفته به تفاهم رسیدند. این بدان معناست که با پایان تعطیلات چهارم ژوئیه در آمریکا، احتمال ازسرگیری درگیریها وجود دارد.
یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت: «به این تفاهم رسیدهایم که در هفته آینده اوضاع آرام بماند تا بتوان درباره تمامی جنبههای یادداشت تفاهم، در فضایی سازنده و بدون پرواز موشکها، پیشرفت حاصل کرد.» این مقام افزود: «رئیسجمهور بهصراحت اعلام کرده است که هر بار آنها شلیک کنند، ما با شدت بیشتری پاسخ خواهیم داد و اهدافی را مورد حمله قرار خواهیم داد که موقعیت آنها در تنگه را بیش از پیش تضعیف کند.»
اختلاف اصلی بر سر تنگه هرمز
به گفته منابع، انگیزه اصلی حملات به چند کشتی تجاری در هفته گذشته، ایجاد یک مسیر تازه کشتیرانی در نزدیکی سواحل عمان در تنگه هرمز بود؛ اقدامی که خشم تهران را برانگیخت.
ایران بهطور آشکار تأکید میکند که همراه با عمان حاکمیت مشترک بر تنگه هرمز دارد و پس از پایان دوره ۶۰ روزه یادداشت تفاهم، دو کشور اداره این آبراه و دریافت هزینه عبور از کشتیها را بر عهده خواهند گرفت؛ اما تفسیر آمریکا از یادداشت تفاهم این است که هرگونه سازوکار جدید درباره تنگه هرمز، بهعنوان یک آبراه بینالمللی، باید با موافقت کشورهای حوزه خلیج فارس نیز همراه باشد.
در مقابل، ایران معتقد است تنگه هرمز در آبهای سرزمینی این کشور قرار دارد و کشورهای خلیج فارس تنها میتوانند نظر مشورتی بدهند، اما تصمیم نهایی با تهران و مسقط است.
این اختلاف یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، با همتایان خود از شش کشور عربی حوزه خلیج فارس در بحرین طی هفته گذشته بود.
یک مقام آمریکایی گفت: «کشورهای خلیج فارس اکنون در حال رایزنی درباره نحوه مدیریت تنگه پس از پایان اعتبار یادداشت تفاهم هستند و این گفتوگوها در حال همسو شدن با مذاکرات آمریکا و ایران است.»
ویتکاف و کوشنر در مذاکرات خود تلاش کردهاند این پیام را به ایران منتقل کنند که اصرار بر دریافت عوارض عبور از کشتیها میتواند توافقی را که در نهایت سود بسیار بیشتری برای ایران خواهد داشت، از بین ببرد. یک مقام آمریکایی گفت: «پیام آمریکا به ایران این بود: بزرگتر فکر کنید.»
او مدعی شد اگر در چارچوب یک توافق، آمریکا همه تحریمها را لغو کند، درآمدی که ایران از توسعه و صادرات آزادانه نفت و سایر منابع خود به دست خواهد آورد: «صد برابر بیشتر از درآمدی است که با این روش شبیه به رفتارهای باجگیرانه از دریافت عوارض عبور کشتیها کسب خواهد کرد.»
این مقام افزود: «ما ایران را تشویق میکنیم که در چارچوب یک توافق گستردهتر هستهای و عدم مداخله منطقهای، به ظرفیتهای بزرگتر خود فکر کند.»
دونالد ترامپ روز چهارشنبه گفت آمریکا «دیدارهای بسیار خوبی» با ایران داشته و مدعی شد: «همه چیز خوب پیش میرود.» او همچنین این گمانهزنی را که ممکن است بهزودی جنگ از سر گرفته شود، رد کرد.
بااینحال، یک منبع که در روزهای اخیر با ترامپ گفتوگو داشته، اعلام کرد رئیسجمهور آمریکا از حملات ایران به کشتیها در تنگه هرمز طی هفته گذشته بسیار خشمگین بوده است. این منبع و یک مقام دیگر آمریکایی تأیید کردند که ترامپ حتی درخواست ارائه گزینههای نظامی را مطرح کرده بود، اما در نهایت متقاعد شد که اجازه دهد روند مذاکرات ادامه پیدا کند. روزنامه والاستریت ژورنال نخستین رسانهای بود که خبر ارائه این گزارش نظامی به ترامپ را منتشر کرد.
گمانهزنی درباره آزادسازی داراییهای ایران
شبکه العربیه روز چهارشنبه گزارش داد که آمریکا و ایران در جریان مذاکرات دوحه درباره آزادسازی نخستین بخش از داراییهای مسدودشده ایران در قطر به تفاهم رسیدهاند.
یک منبع منطقهای نیز این موضوع را تأیید کرد و گفت ۳ میلیارد دلار بهصورت نقدی به ایران منتقل نخواهد شد، بلکه بانک مرکزی ایران اجازه خواهد یافت از این منابع برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند؛ کالاهایی که دستکم بخشی از آنها از بازار آمریکا تأمین خواهد شد.
بااینحال، مقامهای آمریکایی این گزارش را رد کرده و گفتند هیچ توافقی درباره آزادسازی این منابع حاصل نشده و هیچ مبلغی نیز آزاد نشده است.
یک تانک اسرائیلی و یک نفربر زرهپوش (APC) در سمت اسرائیلی مرز اسرائیل و لبنان، پس از بازگشت، در ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ در حال مانور هستند. این تصویر با تلفن همراه گرفته شده است/عکس از خبرگزاری رویترز
به گفته یک منبع منطقهای، مذاکرهکنندگان آمریکایی در دوحه به ایران اطمینان دادهاند که واشنگتن همچنان تلاش خواهد کرد اسرائیل را مهار کرده و آن را به پایبندی به آتشبس در لبنان وادار کند. این منبع افزود آمریکا تأکید کرده است که عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان، نخستین گام است و اگر این روند بهدرستی اجرا شود، میتواند به عقبنشینیهای بیشتری منجر شود.
