به گزارش اکوایران، در شرایطی که هنوز پایان روشنی برای جنگ وجود ندارد، به نظر میرسد کشورهای حوزه خلیج فارس خواستار بازنگری در روابط با ایران هستند.
به نوشته فایننشیال تایمز، کشورهای حوزه خلیج فارس خواستار بازنگری در روابط با ایران شدهاند؛ امارات متحده عربی بر لزوم «رویکردی تازه» تأکید دارد و قطر خواهان ایجاد یک «چارچوب امنیتی» منطقهای با تهران است. این درخواستها پس از آن مطرح میشود که جنگ، آسیبپذیری این کشورها در برابر حملات ایران را آشکار کرد و اعتبار ایالات متحده در منطقه را خدشهدار ساخت.
زنگ خطر خلیج فارس؛ جغرافیا چارهای جز تعامل باقی نمیگذارد
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، در سخنانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، جنگ علیه ایران را — که ایالات متحده و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند — یک «زنگ خطر» توصیف کرد. او گفت کشورهای حوزه خلیج فارس باید «بهعنوان یک منطقه، مسئولانه و متحد عمل کنند و اطمینان یابند که روابط حسنهای با ایران دارند... ما در این راستا تلاش میکنیم و شرکای منطقهای ما نیز به این امر باور دارند».
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، نیز در رویدادی جداگانه ضمن تأکید بر لزوم گفتگوی کشورهای عربی با ایران، خاطرنشان کرد که مذاکرات تهران و واشنگتن «چندان پیشرفتی ندارد». او گفت: «ما در چنین بحثهایی، درباره اینکه خواهان چه نوع منطقهای هستیم، به رویکردی تازه نیاز داریم.» قرقاش اظهار داشت که اگرچه مذاکرات درباره ثبات آینده منطقه میتواند میان ایالات متحده و ایران انجام شود، اما این گفتگوها «باید در سطح ایران و کشورهای عربی نیز صورت گیرد».
اکوایران: روز سهشنبه متحدان عرب ترامپ در خلیج فارس در نیویورک با او دیدار خواهند کرد، و این در شرایطی است که او در حال بررسی بازگشت به جنگ با ایران است.
این اظهارات بازتابدهنده درک فزایندهای در منطقه خلیج فارس است که نشان میدهد کشورهای منطقه — که پیشتر از آمریکا خواسته بودند وارد جنگ نشود — اکنون باید پس از جنگ و در شرایطی که واشنگتن درگیر این مناقشه شده است، روابط خود را با تهران مدیریت کنند.
به گفته شیخ محمد: «بدون داشتن یک چارچوب امنیتی که همه ما را به عنوان کشورهای حوزه خلیج فارس در کنار ایران قرار دهد و تضمین کند که هیچیک از ما تهدیدی برای دیگری نیستیم، وضعیت منطقه دیگر به روال سابق ادامه نخواهد یافت». قرقاش نیز در سخنرانی دیگری در همین ماه گفت: «ایران همسایه ماست و سرانجام باید راهی برای احیای آنچه قابل احیاست، بیابیم... جغرافیا چارهای جز تعامل برای ما باقی نمیگذارد».
مدیریت تنشها پس از جنگ
به گفته دیپلماتها و تحلیلگران، عربستان سعودی نیز از زمان آغاز جنگ و در چارچوب گفتگو با متحدانش درباره نحوه مدیریت تنشهای منطقهای پس از پایان درگیری، ایده انعقاد یک پیمان عدمتجاوز میان کشورهای خاورمیانه و ایران را مورد بحث قرار داده است. به گفته صنم وکیل، عضو اندیشکده چتم هاوس: «رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در اندیشه دوران پس از جنگ، دریافتهاند که ضامن خارجیشان دیگر چندان قابلاعتماد نیست؛ آنها روابطی پرتنشی با ایران دارند و در غیاب یک تکیهگاه مطمئن همچون ایالات متحده، باید امنیت خود را مدیریت کنند. این موضوع هم یک ضرورت است و هم یک فرصت؛ چرا که ایران آسیبدیده و کشورهای خاورمیانه میتوانند خودشان در تعیین ترتیبات امنیتیشان نقشآفرینی کنند».
تصویر ماهوارهای از خسارات وارده به خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی، پس از حمله ۱۱ سپتامبر 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
ریاض در پی حملات حوثیهای یمن در هفتههای اخیر که درگیری بیش از یکدههای خود با عربستان را دوباره شعلهور کرده و تقریباً هر روز رگباری از موشک و پهپاد به سوی این پادشاهی شلیک کردهاند، با بحرانی تازه دستبهگریبان است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تاکنون در برابر درخواستهای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، مبنی بر مشارکت نیروهای آمریکایی در حملات ریاض علیه حوثیها، مقاومت کرده است.
امارات متحده عربی در ماههای نخست جنگ، بیشترین فشار حملات ایران به همسایگان عرب خود را متحمل شد و هدف شلیک حدود ۳۰۰۰ موشک و پهپاد قرار گرفت. این کشور تندروترین موضع را در میان قدرتهای خلیج [فارس] اتخاذ کرد و با انجام دهها حمله هوایی متقابل علیه جمهوری اسلامی، پاسخ داد. اما این کشور از آن زمان، با هدف حفظ جایگاه خود به عنوان قطب اصلی مالی، تجاری و گردشگری منطقه، در پی کاهش تنشها برآمده است. در ماه جاری، شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، در حاشیه اجلاس کشورهای عضو «بریکس» در هند با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دیدار کرد.
امید به دیدار در نیویورک
نگرانی عمده کشورهای عربی این است که باید با ایرانی پس از جنگ تعامل کنند که اگرچه آسیب دیده، اما همچنان میتواند برای آنها تهدیدآمیز باشد. تهران توانایی خود را برای انجام حملات در سراسر منطقه و مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز — که برای صادرات و واردات کشورهای خلیج [فارس] حیاتی است — به اثبات رسانده است.
دیدار مسعود پزشکیان با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، در حاشیه اجلاس بریکس در دهلی نو در سپتامبر 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
قطر نقش محوری در تلاشهای دیپلماتیک برای توقف جنگ میان آمریکا و ایران ایفا میکند. هیچگونه مذاکره مستقیمی میان واشنگتن و تهران در جریان نیست، اما میانجیها کانالهای ارتباطی غیررسمی را باز نگه داشتهاند. انتظار میرود رهبران عرب در حاشیه اجلاس سازمان ملل در نیویورک طی هفته جاری، برای گفتگو درباره این بحران با ترامپ دیدار کنند. قرار است پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در اجلاس سازمان ملل شرکت کنند.
ترامپ آخر هفته گذشته به شبکه فاکسنیوز گفت که «احتمالاً» برای دیدار با رئیسجمهور ایران آمادگی دارد. به گزارش این شبکه آمریکایی، او اظهار داشت که در «مرحله تصمیمگیری» است و گزینههای پیش رویش شامل «نابودی کامل ایران»، «رها کردن آنها برای فروپاشی اقتصادی» یا «دستیابی به توافق» است.
تلاش برای برداشتن گامهای بعدی
در این رابطه، لوچیانو زاکارا، دانشیار پژوهشی در حوزه سیاست کشورهای خلیج فارس در دانشگاه قطر، به الجزیره گفت احتمال تحقق شایعات مربوط به دیدار میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، بعید به نظر میرسد. با این حال، زاکارا اظهار داشت که ترامپ با رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در نیویورک دیدار خواهد کرد و نتایج این گفتگوها میتواند بر جنگی که نزدیک به هفت ماه در خاورمیانه ادامه داشته است، تأثیر بگذارد.
مردی که پرچم ایران را در دست دارد، در جریان همایش «جانفدا» از میان شکافی در پرده به بیرون نگاه میکند، تهران، ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
او به شبکه الجزیره گفت: «این فرصت مناسبی است تا مشخص شود گامهای بعدی چیست و چگونه میتوان آنها را برداشت. ما باید توجه ویژهای به دیدارهای حاشیهای ترامپ با سران شورای همکاری خلیج فارس داشته باشیم. ایالات متحده همچنان بر همان راهبرد پیشین خود پافشاری میکند؛ یعنی تلفیق اقدامات نظامی با فشارهای اقتصادی؛ اما این رویکردی نیست که نتیجهبخش باشد.»
زاکارا به الجزیره گفت: «وضعیت نسبت به یک سال پیش بسیار پیچیدهتر شده است؛ ما با جنگی روبرو هستیم که بیش از شش ماه به طول انجامیده و تاکنون، جز آتشبسهای بسیار کوتاه، هیچچیز از طریق دیپلماتیک حل نشده است». زاکارا اظهار داشت که نسبت به اینکه گفتگوهای دوجانبه بتواند به «صلح در یکی از مناقشات» خاورمیانه منجر شود، «خوشبین نیست»؛ زیرا پیشبینی میکند که طرفهای شرکتکننده تنها «مواضع فعلی خود را تکرار و تأکید خواهند کرد». زاکارا گفت: «البته پزشکیان با تأکید بر عزم ایران برای مقاومت و تن ندادن به تحمیلهای آمریکا به آنجا خواهد رفت، و من انتظار ندارم ترامپ سخنرانیای ایراد کند که تغییری در اقدامات کنونیاش ایجاد نماید».
بازگشایی تنگه؟
در این شرایط، یک مقام ارشد دولت ایران روز سهشنبه به خبرگزاری کیودو گفت که ایران پیشنهاد کرده در صورت برداشتن گامهای اولیه از سوی ایالات متحده برای کاهش فشار نظامی، تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند؛ اقدامی که بخشی از تلاشهای فزاینده تهران برای احیای مذاکرات با واشنگتن محسوب میشود. این مقام اظهار داشت که این پیشنهاد — که پیشتر از طریق واسطهها به اطلاع واشنگتن رسیده است — خواستار ازسرگیری مذاکرات با هدف پایان دائمی خصومتها میان دو کشور است.
شناورها در تنگه هرمز، مسندم عمان، ۶ سپتامبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
تهران قصد دارد از نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد که این هفته در نیویورک برگزار میشود، برای رایزنی با کشورهایی که نقش میانجی را ایفا میکنند، استفاده کند. این مقام احتمال دیدار میان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حاشیه این نشست را رد کرد، اما گفت که پیشرفت به سوی دستیابی به توافق همچنان امکانپذیر است. او با بیان اینکه «احتمال حرکت به سمت توافق وجود دارد»، افزود که اگر قرار است دیپلماسی پیش برود، واشنگتن باید «جدیت و تعهد» خود را نشان دهد.
به گفته این مقام، ایران به دنبال نشانههایی از سوی واشنگتن است که حاکی از آمادگی آن برای بازگشت به مذاکرات و برداشتن گامهایی در جهت پایان دادن به محاصره نظامی بنادر ایران و توقف عملیات نظامی مرتبط با تنگه هرمز باشد. بر اساس اظهارات این مقام، در صورت اتخاذ چنین تدابیری، ایران آماده است تا این آبراه راهبردی را ظرف هفت روز بازگشایی کرده و به میز مذاکره بازگردد. این مقام ایرانی که با خبرگزاری کیودو گفتگو کرده، مشخص نکرد که آیا پیشنهاد اخیر به معنای تعدیل یا کاهش بخشی از شروط قبلی است یا خیر.
هفت شرط کلیدی
این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران پیش از این اعلام کرده بود که ازسرگیری مذاکرات برای پایان دادن به جنگ نزدیک به هفتماهه با آمریکا، به برآورده شدن هفت شرط از سوی دولت ترامپ بستگی دارد. یک منبع ارشد سیاسی ایرانی به امواج مدیا گفته این شروط جدید هستند و بخشی از تلاشها برای پایان دادن به درگیری به شمار میروند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، به طور علنی به پنج مورد از این شروط اشاره کرده است: آزادسازی داراییهای مسدودشدهی ایران، پایان جنگ در همهی جبههها، عدم مداخله در امور داخلی ایران، پایان حملات به خاک ایران و لغو محاصرهی دریایی آمریکا. این موارد بخشی از یادداشت تفاهم اسلامآباد هستند که تهران و واشینگتن در خرداد/ ژوئن امضا کردند. این منبع ارشد سیاسی، ضمن خودداری از ارائهی جزئیات دربارهی دو شرط دیگر، اظهار داشت که آنها ارتباطی با برنامهی هستهای ایران ندارند.
دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران، سپتامبر 2026/ عکس از نیویورکتایمز
اختلاف بر سر چارچوب هرگونه مذاکره در حالی مطرح است که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، پس از توقفی کوتاه در دوحه، در مسیر نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد است. مقامهای بلندپایهی قطری طی هفتههای گذشته دستکم دو بار به تهران سفر کردهاند و در روزهای ۳ و ۶ سپتامبر نشستهایی چندساعته در وزارت امور خارجه برگزار کردهاند.
منابع آگاه سیاسی و دیپلماتیک در منطقه به امواج مدیا گفتند که در صورت ازسرگیری تعامل بین مقامهای ایرانی و آمریکایی، انتظار میرود این تعامل بر یادداشت تفاهم اسلامآباد مبتنی باشد. شایان ذکر است که میانجیگری قطر از کانال عمان متمایز است. کانال عمان بر مدیریت تردد از طریق تنگهی هرمز متمرکز بوده و اخیراً در پی برگزاری نشستی با حضور دیپلماتهای ارشد کشورهای عربی خلیج فارس، ایران و عراق بوده است.
بررسی گزینههای نظامی و تکرار اقدامات پیشین
تلاشهای تشدیدشده برای ازسرگیری مذاکرات صلح در حالی صورت میگیرد که فرماندهی مرکزی نظامی ایران اعلام کرده اطلاعاتی به دست آورده که نشان میدهد آمریکا با موافقت دولتهای عربی که نامی از آنها برده نشده است، قصد دارد حملات هوایی علیه اهداف ایرانی را از سر بگیرد.
الکساندرو هودیستیانو، تحلیلگر امور دفاعی و کارشناس امنیت دریایی، به الجزیره گفت هرگونه حمله مجدد آمریکا به ایران، صرفاً «تکرار همان اقدامات پیشین» خواهد بود و بعید است تهران را وادار به تسلیم در برابر خواستههای واشنگتن کند. هودیستیانو اظهار داشت: «نحوه اجرای چنین اقدام نظامیای از سوی آمریکا، تکرار همان روالهای قبلی خواهد بود؛ زیرا در مقطع کنونی، آنها عملاً ابزار دیگری در منطقه در اختیار ندارند که پیش از این ندیده باشیم. مسئله اصلی تنها میزان شدت آن اقدام خاص است».
او افزود که روشن است ایالات متحده در «مهار اراده ایران» ناکام مانده و «در واقع به آنچه از این مناقشه خاص مد نظر داشت، دست نیافته است.» هودیستیانو به الجزیره گفت: «دادههای ردیابی نشاندهنده «تحرکاتی در فضای هوایی» منطقه است. بنابراین، این نشانه نسبتاً گویایی است که تحرکاتی در جریان است؛ نه لزوماً به معنای تدارک برای یک عملیات نظامی تمامعیار، بلکه نشاندهنده آن است که آمریکا در حال بررسی گزینههای نظامی خود است.»
