سناریوی هولناک نفتی سعودی برای جنگ بزرگ خاورمیانه

به گزارش اکوایران، مقامات نفتی سعودی به‌شدت در حال بررسی این موضوع‌اند که اگر جنگ ایران و اختلالات ناشی از آن در تأمین انرژی به زودی پایان نیابد، قیمت نفت ممکن است تا چه میزان  افزایش یابد. آنچه آنان می‌بینند خوشایند نیست.

سناریوهای ناخوشایند

به نوشته وال‌استریت ژورنال، به گفتۀ چندین مقام نفتی در این بزرگ‌ترین تولیدکنندۀ خلیج فارس، سناریوی پایه این است که اگر این اختلالات تا اواخر ماه آوریل ادامه یابد، قیمت‌ها می‌توانند از ۱۸۰ دلار در هر بشکه نیز فراتر روند. چه‌بسا این امر برای کشوری که هنوز بسیار به درآمد نفتی وابسته است، فرصتی طلایی به چشم بیاید، درحالی‌که امری به‌شدت نگران‌کننده است. قیمت‌های تا این اندازه بالا می‌توانند مصرف‌کنندگان را به سوی عادت‌هایی سوق دهند که مصرف نفت آن‌ها را - احتمالاً برای بلندمدت - بسیار کاهش می‌دهد یا رکودی را ایجاد کنند که به کاهش تقاضا بینجامد. این خطر نیز وجود دارد که سعودی در نقش سودجو جای گیرد، آن هم در جنگی که آغاز نکرده است. 

به گفته عمر کریم، تحلیلگر سیاست خارجی و ژئوپلیتیک سعودی در مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل: «سعودی به‌طورکلی افزایش سریع قیمت نفت را دوست ندارد، زیرا این امر باعث بی‌ثباتی بلندمدت بازار می‌شود،» و «برای سعودی‌ها، معادلۀ ایده‌آل همانا افزایش نسبتاً ملایم قیمت‌هاست، درحالی‌که سهم بازار آن‌ها ثابت باقی بماند.» آرامکو، شرکت ملی نفت سعودی، که مسئول تولید، فروش و قیمت‌گذاری است، از اظهار نظر خودداری کرد.

حمله‌ها به تأسیسات و افزایش تاریخی قیمت‌ها

حملات این هفته به تأسیسات انرژی باعث افزایش قیمت نفت شده است. در واکنش به حملۀ اسرائیل به میدان گازی پارس جنوبی روز چهارشنبه، تهران به تأسیسات مرکز انرژی رأس لفان قطر و زیرساخت‌های دیگر خلیج فارس از جمله تأسیسات سعودی در ینبع حمله شد؛ ینبع انتهای یک خط لوله در دریای سرخ است که می‌تواند نفت خام را از تنگه هرمز دور کند.

 حملات به کشتی‌ها در خلیج فارس نیز ادامه دارد و رشته حملاتی انجام شده که تقریباً تنگۀ هرمز، مسیر باریک برای ۲۰ درصد از حمل‌ونقل نفت جهان، را مسدود کرده است. این حملات باعث شدند که قیمت نفت برنت به‌عنوان معیار به ۱۱۹ دلار در هر بشکه برسد؛ پیش از آنکه در روز پنج‌شنبه کاهش یابد. بالاترین قیمت تاریخی مربوط به ژوئیه ۲۰۰۸ بود که به ۱۴۶.۰۸ دلار رسید.

تحلیلگران شرکت مشاورۀ انرژی وود مکنزی گفتند: «۲۰۰ دلار در هر بشکه در سال ۲۰۲۶ خارج از محدودۀ امکان نیست.» قراردادهای آتی خلیج فارس که به نفت خام عمان مرتبط هستند و کمتر نقدشونده‌اند، اما به سرعت اختلالات محلی را منعکس می‌کنند، به بیش از ۱۶۶ دلار در هر بشکه رسیدند. عمان، به‌واسطۀ تانکرهای نفت خام فیزیکی که با یک اختلاف ثابت نسبت به معیار قیمت‌گذاری می‌شوند و هر روز با بازار بالا و پایین می‌رود، به‌عنوان معیار برای بخش زیادی از نفت فروخته شده توسط تولیدکنندگان خاورمیانه از قبیل عربستان سعودی عمل می‌کند. برخی از مشتریان سعودی به‌دلیل نوسانات زیاد، از استفاده از معیار قیمت‌گذاری خودداری می‌کنند، اما آرامکو اصرار دارد که این معیار بازتاب واقعی عرضه در بازار است. جنگ تاکنون میلیون‌ها بشکه نفت را از عرضۀ جهانی حذف کرده است و قیمت‌ها از زمان آغاز درگیری در ۲۸ فوریه حدود ۵۰ درصد افزایش یافته‌اند.

نگاه کارشناسان نفتی؛ بدبینی یا واقع‌بینی؟

مدل‌سازان در آرامکو سعودی باید جهت بازار را ارزیابی کنند تا بتوانند قیمت‌های رسمی فروش نفت خام خود را تا ۲ آوریل منتشر سازند. آن‌ها از ورودی‌های مختلفی استفاده می‌کنند، از جمله بررسی تقاضای مشتریان توسط کارکنانی که فروش نفت را مدیریت می‌کنند. نفت خام سبک عربستان سعودی در حال حاضر به خریداران آسیایی از طریق بندر دریای سرخ با قیمتی در حدود ۱۲۵ دلار در هر بشکه فروخته می‌شود. با استفاده از نفت اضافی در انبارها—که بخشی از آن پیش از جنگ از خلیج فارس خارج شده بود—کمبودهای فیزیکی در هفتۀ آینده بیشتر احساس خواهند شد و باعث نزدیک شدن قیمت‌ها به ۱۳۸ تا ۱۴۰ دلار می‌شوند.

مقامات سعودی گفتند که تا هفته دوم آپریل، در صورت عدم کاهش اختلالات عرضه و بسته ماندن تنگۀ هرمز، انتظار دارند قیمت‌ها به ۱۵۰ دلار برسد و سپس در هفته‌های آینده به ۱۶۵ و ۱۸۰ دلار افزایش یابد. معامله‌گران نفت نیز روی قیمت‌های بسیار بالاتر شرط‌بندی می‌کنند، اگرچه بسیاری از آن‌ها همچنان کمتر از بدترین سناریوی آرامکو هستند. شرط‌بندی‌هایی که نشان می‌دهند قیمت نفت برنت به ۱۳۰، ۱۴۰ یا ۱۵۰ دلار در هر بشکه در ماه آینده خواهد رسید، بر اساس داده‌های بورس بین‌المللی از محبوب‌ترین موقعیت‌ها در بازار گزینه‌ها در روز چهارشنبه بودند. شمار کمتر اما رو به افزایشی از معامله‌گران نیز شرط می‌بندند که قیمت‌ها می‌توانند حتی بیشتر از این نیز افزایش یابند.

ربکا بابین، معامله‌گر ارشد انرژی در سی.آی.بی.سی پرایویت ولث، با اشاره به پایان جنگ گفت: «بازار دیگر به این موضوع به‌عنوان یک مسئلۀ پایان ماه مارس نگاه نمی‌کند.» او افزود: «فکر نمی‌کنم ۱۵۰ دلار در ماه آینده ناممکن باشد... اگر دربارۀ ژوئن صحبت کنید، من ۱۸۰ دلار را به شما می‌دهم.» بسیاری از متغیرها می‌توانند مانع از رسیدن قیمت‌ها به این سطح شوند، از جمله پایان درگیری یا آزاد شدن بشکه‌های نفت از تولیدکنندگان تحت تحریم مانند روسیه که به عرضۀ جهانی کمک می‌کند. تقاضا نیز می‌تواند کاهش یابد؛ امری که قیمت‌ها را پایین می‌آورد، اما احتمالاً تنها در کنار ایجاد یک رکود اقتصادی.

تولیدکنندگان انرژی در تلاشند تا بفهمند پیش از اینکه خریداران شروع به کاهش مصرف کنند، قیمت‌ها تا چه اندازه می‌توانند افزایش یابند؛ پدیده‌ای که به آن تخریب تقاضا می‌گویند. بابین گفت: «به‌طورکلی، ۱۵۰ دلار برای نفت برنت جایی است که مردم به‌راستی آغاز به محاسبه می‌کنند.» تحلیلگران می‌گویند که در این قیمت، ممکن است آمریکایی‌ها شروع به استفاده از اتوبوس کنند، از خانه کار کنند یا در برنامه‌های تعطیلات تابستانی خود تجدید نظر کنند. تولیدکنندگان ممکن است به جای فعالیت غیر اقتصادی، سرعت تولید را کاهش دهند. قیمت مهم‌تر برای اکثر مصرف‌کنندگان، قیمت در پمپ بنزین است. طبق گفته جیمز وست از ملیوس ریسرچ، تقاضای بنزین معمولاً زمانی که قیمت‌ها از ۳.۵۰ دلار در هر گالن فراتر می‌رود، شروع به کاهش می‌کند.

پیامدها در الگوی عرضه‌وتقاضا

برای بسیاری از افراد قیمت‌ها هم‌اکنون به این سطح رسیده‌اند. طبق گزارش اِی.اِی.اِی، قیمت‌های خرده‌فروشی بنزین در آمریکا به‌طور متوسط از ۲.۹۳ دلار در ماه گذشته به ۳.۸۸ دلار در هر گالن در روز پنج‌شنبه افزایش یافته است. رانندگان در آریزونا، نیومکزیکو و کلرادو با افزایش شدید قیمت‌ها مواجه شده‌اند. افزایش سریع‌تر قیمت دیزل به ۵.۱۰ دلار در هر گالن، شرکت‌هایی را که برای حمل‌ونقل کالاهایی از محصولات کشاورزی تا نیمه‌هادی‌ها و فولاد به این سوخت وابسته‌اند، تحت تأثیر قرار داده است. فیلیپ بلانکاتو، مدیر عامل لادِنبورگ اَسِت مَنِیجمنت، گفت: «هزینه‌های بالاتر سوخت همچون مالیاتی بر مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها عمل می‌کند و خانواده‌ها را ناچار می‌کند که بیشتر برای انرژی هزینه کنند و کمتر در جاهای دیگر.»

طبق گفته وود مکنزی، یکی دیگر از خطرات بزرگ برای تقاضا، از کاهش مصرف توسط کاربران صنعتی و از انقباض اقتصادی گسترده‌ای که می‌تواند با شوک‌های نفتی همراه باشد، ناشی می‌شود. این کاهش تقاضا احتمالاً ابتدا کشورهای فقیر از نظر انرژی در آسیا و اروپا را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ جایی که قیمت‌های سوخت جت، دیزل و موارد دیگر روبه افزایش است. یک مشاور که با آرامکو سعودی همکاری می‌کند چنین گفت که این شرکت در کار بررسی سناریویی است که در آن افزایش سریع هزینۀ واردات نفت در اروپا، ژاپن و کره فشار کاهنده بر ارزهای آن‌ها وارد می‌کند، هزینۀ مؤثر انرژی آن‌ها را افزایش می‌دهد، تورم و نرخ بهره را بالا می‌برد و در نهایت اقتصاد و تقاضای آن‌ها را کند می‌کند.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که ادامۀ افزایش قیمت‌ها در آمریکا می‌تواند در نهایت به این کشور، به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندۀ نفت جهان، ضربه بزند. جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، روز چهارشنبه گفت که هزینه‌های انرژی که همواره بالا باشند، فشارهای قیمتی را افزایش و رشد را کاهش می‌دهند. درحالی‌که آمریکا در سال‌های اخیر به یک صادرکنندۀ بزرگ انرژی تبدیل شده است، پاول گفت: «خالص شوک نفتی همچنان فشار کاهنده بر هزینه‌ها و اشتغال و فشار افزاینده بر تورم خواهد داشت.»