به گزارش اکوایران، دو جنگ در آستانۀ دروازههای اروپا، بر یک اجلاس ۱۲ ساعته میان رهبران اتحادیه اروپا سایه افکنده است؛ و به دلایل بسیار متفاوت، آنها خود را در انجام کاری در رابطه با این مسائل فلج و ناتوان یافتند.
استیصال بیسابقه
به نوشته پالیتیکو، بهندرت پیش آمده که ناتوانی این بلوک در رهبری امور بینالملل تا این اندازه آشکار باشد. همزمان با تداوم بمبارانها، شلیک موشکها و کشتارها، جلسۀ میان فریدریش مرتس از آلمان، امانوئل مکرون از فرانسه و جورجیا ملونی از ایتالیا ― رهبران سه اقتصاد از میان ۱۰ اقتصاد برتر جهان ― و نیز ۲۴ رهبر دیگر حاضر در آن، نتوانست خروجیای فراتر از رویگردانی از یکدیگر، دعوا با یکدیگر یا ارائه حرفهای توخالی داشته باشد.
آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا که ریاست این گردهمایی در بروکسل را بر عهده داشت، به خبرنگاران گفت: «در این لحظات بسیار پرالتهاب که در آن زندگی میکنیم، بیش از هر زمان دیگری، حفظ نظم مبتنی بر قوانین بینالمللی تعیینکننده است. جایگزین آن هرجومرج است. جایگزین آن جنگ در اوکراین است. جایگزین آن جنگ در خاورمیانه است.» و این سخنرانی تا همین اندازه پیش رفت.
گسسته از واقعیت، ناتوان در اثرگذاری
همزمان با اینکه همسایگان ایران مورد هدف حملات سنگین قرار میگیرندد و عرضۀ انرژی اروپا مختل شده، اوکراین کارخانههای روسیه را که در حال تعمیر هواپیماهای نظامی بودند مورد حمله قرار میداد و دونالد ترامپ در واشنگتن در کنار نخستوزیر ژاپن دربارۀ حمله به پرل هاربر شوخی میکرد، رهبران اروپایی از مذاکرات خود برای دستکاری در طرح مجوزهای کربنی این بلوک، یعنی «سیستم تجارت آلایندگی»، استفاده کردند. این موضوع کاملاً بیارتباط با شوک انرژی جهانی نیست، اما به سختی میتوان آن را موضوعی دانست که قاره بتواند در آن قدرت ژئوپلیتیک خود را به نمایش بگذارد.
در مورد ایران، رهبران اروپایی دریافتند که ابزاری برای فشار یا ارادهای برای انجام هیچگونه مداخلۀ قابلتوجه ندارند. در مورد اوکراین، بیش از چهار سال پس از تهاجم تمامعیار روسیه، درگیریای که آنها در آن ابزار فشار و اراده دارند، نتوانستند بر اختلافات داخلی بر سر تصویب ارسال ۹۰ میلیارد یورو به سوی کییف چیره شوند.
به گفته یک مقام ارشد دولتی اروپایی، در مورد درگیری ایران، «هیچ تمایلی برای درگیری در طرف مقابل وجود ندارد.» به گفتۀ سه مقام مسئول، صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس حتی از این بابت که تمرکز بر ایران خطر انحراف توجهات از اقداماتی برای تقویت اقتصاد روبه زوال اروپا را دارد، ابراز ناخرسندی کرد؛ امری که دلیل اصلی برگزاری این اجلاس پیش از اینکه امور جهانی مزاحم شوند، بود.
یک مقام اتحادیۀ اروپا گفت: «در آلدن بیزن، جهان بسیار متفاوت به نظر میرسید» و در اینجا به جلسۀ ماه گذشته با تمرکز بر رقابتپذیری در قلعهای در بلژیک اشاره داشت که قرار بود مقدمهای برای این اجلاس باشد. این اظهارنظر پیش از آن بود که جنگ ایران و معضل بودجه اوکراین - که ناشی از برگشت ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، از قول خود دایر بر تصویب این وام بود - بهطور رادیکالی دستور کار را تغییر دهد.
همچون رابطه عاشقانه؛ جنگ اروپا نیست!
این بدان معنا نیست که ایران کاملاً نادیده گرفته شده باشد. دوباره بحثهایی درباره اعزام ناوگان جنگی فرانسوی برای محافظت از تنگه هرمز که نقطه حیاتی انتقال نفت است و تهران با تهدید به حمله به کشتیها عملاً آن را بسته است، صورت گرفت. مکرون گفت: «ما یک فرآیند اکتشافی را آغاز کردهایم و در روزهای آینده خواهیم دید که آیا شانسی برای موفقیت دارد یا خیر.» اما بیانیۀ نهایی اجلاس از تعهد به هرگونه مأموریت تازهای خودداری کرد و تنها به تقویت عملیات دریایی موجود اتحادیه اروپا در منطقه اشاره داشت.
در پایان مذاکرات، رهبران اتحادیه اروپا به این نتیجه تلخ رسیدند: اروپا قدرت یا میل کمی برای شکلدادن به وقایع دارد. یک مقام اتحادیه اروپا که در مذاکرات رهبران شرکت داشت، پرسید: «خاورمیانه تأثیر زیادی بر ما دارد؛ اما آیا ما بازیگری در این بازی هستیم؟» آنها میکوشند جایگاهی در این بحث پیدا کنند و ما بیانیهها و مواضع زیادی داریم، اما آیا در حل این فرآیند نقشی برای اروپاییها وجود دارد؟»
پاسخ طبق گفتههای کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، آشکارا منفی است. او به رهبران هشدار داد: «آغاز جنگ همچون ماجرایی عاشقانه است؛ ورود به آن آسان است و خروج از آن دشوار.» این را دو دیپلمات مطلع از اظهارات او گفتند. ترجمۀ چنین سخنی این است: این جنگ اروپا نیست و چنین نیز نخواهد بود. یک مقام اتحادیه اروپا گفت که این اتحادیه با انجام «کاری که همیشه انجام میدهیم»، یعنی نوشتن «بیانیههای زیبا» تنها مانده است. اوایل هفته جاری، فرستادگان ارشد اروپایی ترامپ را بابت مخالفت با درخواست او برای تأمین امنیت تنگه هرمز خشمگین کرد.
میدانهای گاز در حال سوختن
نتیجهگیری نهایی اجلاس به شدت بر درخواستهای آشنا برای «کاهش تنش» و «خویشتنداری» تکیه داشت. به همان موضع قبلی پایبند ماند، بیآنکه اقدام ملموسی پیشنهاد کند. این در حالی است که قطر، پس از آنکه مورد حمله موشکهای بالستیکی قرار گرفت که تقریباً یکپنجم ظرفیت صادرات گاز طبیعی مایع آن را از کار انداخت، در روز پنجشنبه هشدار داد که قادر به انجام قراردادهای گاز طبیعی مایع خود با بلژیک و ایتالیا نخواهد بود. رهبران اروپا در این شرایط به جای مقابلۀ مستقیم با شوک انرژی که بهتندی در حال گسترش است، ساعات زیادی را صرف بحث دربارۀ سیاستهای اقلیمی این بلوک، از جمله سیستم تجارت آلایندگی (ETS) کردند که گروهی از کشورها مشتاق اصلاح آن هستند.
یک مقام اتحادیه اروپا گفت: «وقتی میدانهای بزرگ گاز در حال سوختن هستند، گفتن اینکه ETS بزرگترین مسئله است، کمی شگفت مینماید.» اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، گفت که پیامدهای این جنگ فراتر از خاورمیانه گسترش یافته و افزود که فوریترین «تأثیر» آن بر عرضۀ انرژی و قیمتهاست. او مجموعهای از اقدامات اضطراری برای کاهش هزینهها، از کاهش مالیاتها گرفته تا افزایش سرمایهگذاری در سیستم تجارت آلایندگی را اعلام کرد.
«کاملاً دیوانهوار»
این اجلاس اگر چیزی را آشکار کرده باشد، همان نقطههای تلاقی جنگهای ایران و اوکراین است. ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، که در صورت شکست در انتخابات ماه آینده، این آخرین گردهمایی اروپایی او طی ۱۶ سال خواهد بود، به رویکرد اروپا در بحران انرژیِ در حال شکلگیری حمله کرد. او گفت: «رفتار و راهبرد اروپاییها در اینجا کاملاً دیوانهوار است» و افزود که اتحادیه اروپا برای «زنده ماندن» به نفت روسیه نیاز دارد. اوربان به دلیل اختلاف بر سر یک خط لولۀ آسیبدیده که نفت روسیه را از طریق اوکراین به مجارستان و سایر کشورهای اروپای مرکزی حمل میکند، یک وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا به کییف را مسدود کرده است. به همین دلیل، این بلوک بهطور مشابه نتوانست در مورد جنگ اوکراین نیز چیزی فراتر از اطمینانهای کلامی ارائه دهد.
اوربان روز پنجشنبه مخالفت خود را حفظ کرد و حتی همدردی ملونی را نیز به دست آورد؛ ملونی به رهبران گفت که موضع او را درک میکند. طبق گفتههای اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، همانطور که کلافگی در اتاق به اوج رسید، بسیاری از رهبران بهشدت از نخستوزیر مجارستان انتقاد کردند. او هنگام وقفهای در مذاکرات به خبرنگاران گفت: «من تاکنون هرگز چنین انتقاد تندی را از کسی نشنیدهام.» مرتز نیز موافقت کرد که رهبران از اوربان «بسیار ناراحت» هستند. او گفت: «من قاطعانه متقاعد شدهام که این موضوع اثر ماندگاری خواهد داشت.» اما فشار از سوی همتایانش نتوانست اوربان را وادار به تغییر موضع کند و پرسشها در رابطه با وام اتحادیه اروپا، به اجلاس دیگری در ماه بعد موکول شد؛ تا آن زمان، مجارستان ممکن است رهبر جدیدی داشته باشد، یا حداقل همان رهبر قدیمی که برای کسب رأی بیتاب نباشد.
در مورد ایران و اوکراین، اتحادیه اروپا به نتیجهای نرسید. پیشبینیهای قبلی دیپلماتها مبنی بر اینکه رهبران ممکن است بحثها را تا پاسی از شب ادامه دهند یا حتی برای روز دوم مجدداً گردهم آیند، زیرا فوریت دنیای پرآشوب آنها را وادار میکرد تا با چالشهای پیش رو روبرو شوند، محقق نشد. کارها پیش از نیمهشب تمام شد. پس از ۱۲ ساعت تصمیمگیری ناچیز، رهبران چیز تازهای برای گفتن به مردم در خانه نداشتند.
کریسترسون، نخستوزیر سوئد، هنگام ترک اجلاس به خبرنگاران گفت: «در مورد این جنگ» در خاورمیانه «چیزهای نگرانکننده زیادی وجود دارد»، درحالیکه وتوی اوربان بر وام کییف «کماکان وجود دارد و ما نسبت به این موضوع بسیار ناخشنودیم، و طبیعتاً اوکراین نیز همین حس را دارد.»
