به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز شنبه تهدید کرد که اگر ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز کاملاً باز نشود، نیروگاههای ایران را «نابود» خواهد کرد.
تشدید تنش تازه
به نوشته خبرگزاری رویترز، تهدید تازه ترامپ بهمنزلۀ تشدید قابلتوجه تنش، آنهم تنها کمی بیش از یک روز پس از آن است که او دربارۀ «کاهش تنش» در جنگ سخن گفت؛ جنگی که اکنون وارد هفتۀ چهارم خود شده است.
جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه هشدار داد که اگر ترامپ به تهدید خود عمل کند، زیرساختهای آمریکا، از جمله تأسیسات انرژی در خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
این تهدید در شرایطی مطرح گشت که تفنگداران دریایی ایالات متحده و قایقهای فرود سنگین همچنان بهسوی این منطقه در حال حرکت هستند. بیش از ۲,۰۰۰ نفر در جنگی که ایالات متحد و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز کردند، کشته شدهاند؛ جنگی که بازارها را برهم زده، هزینۀ سوخت را افزایش داده، ترس از تورم جهانی را دامن زده و اتحاد غربی پس از جنگ را به لرزه درآورده است.
بمب ساعتی برای بازارها
به گفته تونی سایکامور، تحلیلگر بازار آی.جی: «تهدید ترامپ اکنون یک بمب ساعتی ۴۸ ساعته از عدم قطعیت بالا را بر سر بازارها جای داده است. اگر این اولتیماتوم پس گرفته نشود، احتمالاً شاهد بازگشایی دوشنبۀ سیاه بازارهای سهام جهانی با سقوط آزاد و افزایش چشمگیر قیمت نفت خواهیم بود.» سایکامور گفت که تهران احتمالاً تأسیسات انرژی خلیج فارس در عربستان سعودی، امارات متحد عربی و قطر را هدف قرار خواهد دهد که «درد و رنج قیمتهای بالاتر انرژی را ژرفتر و طولانیتر کرده و درگیری را به یک بحران منطقهای گستردهتر میکشاند.»
قیمت نفت روز جمعه جهش کرد و در بالاترین سطح خود در نزدیک به چهار سال گذشته تثبیت گردید. این پیشامد پس از آن رخ داد که عراق وضعیت «اضطراری» را بر تمام میدانهای نفتی که شرکتهای خارجی توسعه دادهاند، اعلام کرد. اسرائیل یک میدان گازی بزرگ در ایران را هدف قرار داد و تهران با حملاتی به همسایگان خود (سعودی، قطر و کویت) پاسخ داد.
پاسخ به اولتیماتوم چه خواهد بود؟
حملات ایران عملاً تنگه هرمز را بسته است؛ تنگهای باریک که حدود یکپنجم عرضۀ نفت و گاز طبیعی مایع جهان را گذر میدهد و بسته شدن آن باعث بدترین بحران نفت از دهه ۱۹۷۰ تاکنون شده است. بسته شدن تقریبی این تنگه باعث شد که قیمت گاز در اروپا هفتۀ گذشته تا ۳۵ درصد افزایش یابد.
ترامپ روز شنبه حدود ساعت ۷:۴۵ به وقت شرق آمریکا (۲۳:۴۵ به وقت گرینویچ) در شبکههای اجتماعی نوشت: «اگر ایران تنگۀ هرمز را از همین لحظه ظرف ۴۸ ساعت بهطور کامل و بدون تهدید باز نکند، ایالات متحد آمریکا به نیروگاههای مختلف آنها حمله کرده و آنها را نابود خواهد کرد؛ ابتدا از بزرگترین آنها آغاز میکنیم!»
ساعاتی بعد، نمایندۀ ایران در آژانس دریانوردی سازمان ملل گفت که این تنگه برای تمام کشتیها به جز کشتیهای مرتبط با «دشمنان ایران» باز است. علی موسوی، نمایندۀ تهران در سازمان بینالمللی دریانوردی، گفت که گذر از این آبراه باریک با هماهنگی تدابیر امنیتی و ایمنی با تهران امکانپذیر است.
دادههای ردیابی کشتی نشان داده است که برخی کشتیها، مانند کشتیهای با پرچم هند و یک نفتکش پاکستانی، موفق شدهاند گذر ایمن از راه این تنگه را مدیریت کنند. پاکستان روابط خوبی با ایران دارد و همزمان روابط نزدیک با ایالات متحد و عربستان سعودی را نگاه داشته است.
کدام نیروگاه؟
به گفته سایکامور: «ایدۀ ترامپ در هدف قرار دادن زیرساختهای ایران این است که محاصرۀ هرمز را برای تهران از نظر اقتصادی و سیاسی تحملناپذیر سازد، بیآنکه میادین نفتی ایران را نابود کند؛ کاری که باعث آسیب طولانیمدت به عرضۀ جهانی میشود.»
ستاد فرماندهی نظامی «خاتمالانبیا» در ایران اعلام کرد که اگر ایالات متحد به زیرساختهای سوخت و انرژی ایران حمله کند، ایران تمام زیرساختهای انرژی، فناوری اطلاعات و آبشیرینکن ایالات متحد در منطقه را هدف قرار خواهد داد.
شبکۀ برق جمهوری اسلامی عمیقاً با بخش انرژی آن درهمتنیده است. حمله به نیروگاههای اصلی میتواند باعث قطعی برق شود و همه چیز را از پمپاژها و پالایشگاهها گرفته تا پایانههای صادراتی و مراکز فرماندهی نظامی فلج کند. بزرگترین نیروگاههای ایران شامل نیروگاه دماوند در نزدیکی تهران، نیروگاه کرمان در جنوبشرق و نیروگاه رامین در استان خوزستان است؛ همگی از ظرفیت تولید بسیار بیشتری نسبت به تنها نیروگاه هستهای ایران در بوشهر واقع در کرانۀ جنوبی این کشور برخوردارند.
موشکهای تازه و چشمانداز داخلی ترامپ
تهران روز شنبه برای نخستین بار موشکهای دوربرد شلیک کرد و خطر حملات را فراتر از خاورمیانه گسترش داد. همزمان یک حمله در فاصله حدود ۱۳ کیلومتری جنوبشرق دیمونا، در نزدیکی راکتور هستهای مخفی اسرائیل، فرود آمد.
ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، ادعا کرد: «ایران دو موشک بالستیک با برد ۴,۰۰۰ کیلومتر را به سمت پایگاه نظامی مشترک آمریکا-بریتانیا در دیهگو گارسیا واقع در اقیانوس هند شلیک کرد.» زامیر در بیانیهای گفت: «این موشکها برای هدف قرار دادن اسرائیل طراحی نشدهاند. برد آنها به پایتختهای اروپایی میرسد: برلین، پاریس و رم، همگی در تیررس تهدید مستقیم قرار دارند.»
ترامپ و دولت او در طول جنگ پیامهای متناقضی در مورد اهداف ایالات متحد دادهاند که متحدان را برای پاسخگویی در وضعیت دشواری قرار داده است. ترامپ متحدان ناتو را بابت عدم تمایلشان برای کمک به بازگشایی تنگه هرمز به بزدلی متهم کرده است. برخی متحدان گفتهاند که این موضوع را بررسی خواهند کرد، اما اکثر آنها میگویند از پیوستن به جنگی که ترامپ بدون مشورت با آنها آغاز کرده است، اکراه دارند. توشیمیتسو موتگی، وزیر خارجه ژاپن، روز یکشنبه گفت که توکیو در صورت دستیابی به آتشبس، میتواند استقرار نظامی خود را برای عملیات مینروبی در نظر بگیرد.
یک نظرسنجی جدید رویترز/ایپسوس که هفته گذشته انجام شد، نشان میدهد که ۵۹ درصد از آمریکاییها با حملات نظامی ایالات متحد علیه ایران مخالفند و ۳۷ درصد موافقند. این جنگ به یک بار سیاسی عمده برای ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر تبدیل شده است، آنچنانکه شوکهای قیمتی انرژی تورم در آمریکا را دامن زده و به مصرفکنندگان و کسبوکارها ضربۀ بسیار وارد آورده است.
تهدید حمله به بخش انرژی و افزایش ریسک تشدید تنش
در این شرایط، یک تحلیلگر منطقهای به الجزیره گفته است که تهدیدها برای هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی ایران میتواند باعث تنش اقتصادی و زیستمحیطی گستردهتر شود.
به گفته زیدون الکینانی از موسسه عرب پرسپکتیو، چشمداشتهایی مبنی بر اینکه ایالات متحد ممکن است در صورت اختلال در تنگه هرمز به نیروگاههای ایران حمله کند، مطرح شدهاند. او میگوید: «اگر چنین حملهای انجام شود، با دو سطح از تشدید مواجه هستیم.»
تشدیدهای مدنظر الکینانی یکی اقتصادی و انرژی و دیگری زیستمحیطی هستند. الکینانی گفت که پیامدهای آن، هم در اقتصاد داخلی آمریکا و هم در سطح جهانی احساس خواهد شد. او همچنین به آنچه دگرگونی در تاکتیکهای نظامی از سوی هر دو طرف توصیف میکند، اشاره کرد.
به گفتۀ او در اوایل درگیری اهداف روشنتر و محدودتری وجود داشتند: «اکنون به نظر میرسد واکنشی شدیدتر وجود دارد» و خاطرنشان ساخت که پاسخهای اخیر ایران شامل حملاتی بودهاند که به جای تمرکزِ صرف بر اهداف اسرائیلی یا آمریکایی، بر کشورهای خلیج فارس تأثیر میگذارند. او وضعیت را بهطور فزایندهای واکنشی توصیف کرد و پیشنهاد داد که حملات به تأسیسات نفت یا انرژی میتواند تشدید بیشتر تنش را به دنبال داشته باشد.
ابزارهای «نامشخص» ترامپ برای بازگشایی کامل تنگه
پائولو فون شیراخ، رئیس گلوبال پالیسی انستیتو هم به الجزیره گفت ترامپ نظراتش را «بسیار سریع» تغییر میدهد و پیشبینی اینکه گام بعدی او در جنگ علیه ایران چه باشد، دشوار است. این تحلیلگر همچنین به الجزیره گفت که برای او روشن نیست که ترامپ چه «ابزارهایی» را برای پایان دادن به جنگ در اختیار دارد.
فون شیراخ خاطرنشان کرد: «ما به پیام او نگاه میکنیم که میگوید جنگ در حال کاهش است. خوب، این عالی است. اوضاع آرام است. شاید راهی برای خروج بهنحوی وجود داشته باشد. اما او اکنون میگوید که اگر ایرانیها تنگه هرمز را باز نکنند، ما دوزخ را باز خواهیم کرد.»
شیراخ افزود: «برای من کاملاً روشن نیست که او چه میخواهد و ابزارها برای دستیابی به این هدف چیست.» فون شیراخ همچنین میافزاید که با توجه به بزرگی و جمعیت ایران، پیشبینی اینکه ایالات متحد چه کار میخواهد بکند، دشوار است.
