به گزارش اکوایران، در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل وارد دومین ماه خود میشود، به نظر میرسد اثرات این درگیری میدان نبرد را در جای دیگری نیز تحت تاثیر قرار داده است.
برنده بزرگ؛ خزانهای که در حال پرتر شدن است
به نوشته سیانان، قیمتهای بالای نفت در حال تقویت خزانه کرملین است و به پر کردن شکاف بودجه فدرال روسیه و ادامه جنگ در اوکراین کمک میکند. اما فراتر از نفت، رقابت جهانی برای تأمین گاز طبیعی و کود شیمیایی (که آن هم به دلیل درگیری ایران مختل شده) میتواند سود مالی روسیه را بیش از پیش افزایش دهد.
به گفته بن کاهیل، پژوهشگر ارشد در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن: «بزرگترین برنده جنگ ایران و آمریکا، روسیه است.» او افزود که کرملین اکنون میتواند نفت خام روسیه را که پیشتر با تخفیف فروخته میشد «با قیمت بازاری» عرضه کند؛ چیزی که برای اقتصاد این کشور «یک چرخش بزرگ» محسوب میشود.
این درآمد بادآورده برای مالیه عمومی روسیه در زمان بسیار حساسی به دست آمده است. الکساندرا پروکوپنکو، پژوهشگر مرکز کارنگی روسیه–اوراسیا در برلین، گفت پیش از جنگ ایران «روسیه به سمت یک بحران واقعی بودجهای حرکت میکرد». او به سیانان گفت اگرچه درگیری جدید در خاورمیانه چشمانداز اقتصادی کشوری را که بهطور ساختاری از جنگ طولانی آسیب دیده تغییر اساسی نداده، اما برای آن زمان خریده است.
اینکه این زمان دقیقاً چقدر خواهد بود به طول مدت جنگ ایران بستگی دارد اما افزایش قیمت نفت همین حالا هم مقداری از فشار را کم کرده است. پروکوپنکو افزود وزارت دارایی روسیه اعلام کرده کاهش هزینههایی که انتظار میرفت امسال اعمال شود، اکنون به سال ۲۰۲۷ موکول خواهد شد.
به گفته سرگئی واکولنکو، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی روسیه–اوراسیا، تا اواسط مارس قیمت نفت خام اورال روسیه به بشکهای ۹۰ دلار رسیده که دو برابر فوریه است. او در یادداشتی نوشت حتی افزایش کوچکتر ۳۰ دلاری در اوایل مارس به معنای ۸.۵ میلیارد دلار درآمد اضافی در ماه است که ۵ میلیارد دلار آن وارد خزانه دولت میشود و بقیه به شرکتهای نفتی میرسد.
درآمدهای نفت و گاز طبیعی حدود یکچهارم بودجه فدرال روسیه را تشکیل میدهند و برای تأمین مالی «ماشین جنگی این کشور در اوکراین» بسیار حیاتی هستند. سیمونه تاگلیاپیترا، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروگل در بروکسل، گفت: «این خبر بدی برای اوکراین است.»
چرخش چشمگیر
پیش از جنگ ایران، تعداد خریداران نفت روسیه در حال کاهش بود و مشتریان به دلیل تحریمهای سختگیرانهتر اتحادیه اروپا و واشنگتن خواهان تخفیفهای سنگین بودند. کاخ سفید همچنین هند، یکی از بزرگترین خریداران نفت روسیه در سالهای اخیر، را تحت فشار قرار داده بود.
این فشارها مؤثر بود. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی روسیه در فوریه به ۶.۶ میلیون بشکه در روز سقوط کرد که پایینترین سطح از زمان آغاز تهاجم ۲۰۲۲ به اوکراین بود. درآمد صادراتی نیز در همان ماه نسبت به یک سال قبل حدود ۳۰ درصد کاهش یافت.
اما جنگ ایران تغییرات بزرگی ایجاد کرده که تا حدی به دلیل تغییر چشمگیر در موضع قبلی دولت ترامپ درباره نفت روسیه است. اوایل این ماه، ایالات متحده به طور موقت برخی تحریمها بر نفت خام روسیه که از طریق دریا حمل میشود را کاهش داد تا جریان نفت به بازار جهانی ادامه یابد.
طبق دادههای شرکت تحلیل داده کپلر، صادرات روسیه به هند در ماه مارس نسبت به فوریه تقریباً دو برابر خواهد شد زیرا پالایشگاههای هندی خرید خود را برای جبران کاهش عرضه نفت از خاورمیانه افزایش دادهاند. سمیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد در کپلر، گفت در روزهای اخیر خریداران هندی برای نفت اورال روسیه حتی بیشتر از نفت برنت پرداخت کردهاند.
افزایش شدید قیمت نفت اورال همچنین میتواند اثر اختلال در صادرات نفت روسیه ناشی از حملات به زیرساختهای انرژی این کشور را جبران کند؛ حملاتی که معمولاً اوکراین مسئولیت آنها را بر عهده میگیرد. خبرگزاری رویترز گزارش داد که بر اساس محاسباتش از دادههای بازار، دستکم ۴۰ درصد ظرفیت صادرات نفت روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین، یک حمله مورد اختلاف به یک خط لوله بزرگ و توقیف نفتکشها، متوقف شده است.
گاز طبیعی و کودهای شیمیایی
درگیری خاورمیانه میتواند مزایای مالی و راهبردی دیگری نیز برای کرملین به همراه داشته باشد. تنگه هرمز مسیر حیاتی انتقال نهتنها نفت، بلکه گاز طبیعی مایع، کود شیمیایی، هلیوم و آلومینیوم است. محصولاتی که روسیه در مقادیر عظیم تولید میکند.
پروکوپنکو گفت روسیه که دومین صادرکننده بزرگ کود شیمیایی در جهان است. این کشور هماکنون سفارشهای بیشتری دریافت میکند و واردکنندگان در نیجریه و غنا از پیش برای سهماهه سوم امسال محمولهها را خریداری کردهاند. او افزود: «وقتی این ارتباطات شکل بگیرد، به وابستگیای تبدیل میشود که ممکن است حتی از هر آتشبسی بیشتر دوام بیاورد.»
روسیه همچنین پس از ایالات متحده دومین تولیدکننده بزرگ گاز طبیعی جهان است. در حال حاضر گمانهزنیهایی وجود دارد که اتحادیه اروپا ممکن است زمانبندی حذف تدریجی گاز روسیه را به تعویق بیندازد. قرار است برخی واردات از ماه آینده ممنوع شود و نوامبر ۲۰۲۷ فعلاً بهعنوان مهلت نهایی توقف کامل واردات از روسیه تعیین شده است.
به گفته تاتیانا میترووا، پژوهشگر مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا، این میتواند یک پیروزی راهبردی دیگر برای روسیه باشد. او به سیانان گفت کاهش تحریمهای آمریکا بر بخشی از نفت روسیه جنبهای نمادین هم دارد و میتواند راه را برای مذاکره مجدد کرملین با آمریکا برای امتیازهای بلندمدت باز کند.
بازنگری هند و چین در واردات خلیج فارس
به گفته واکولنکو، اگر هند و چین وابستگی خود به سوختهای فسیلی خاورمیانه را کاهش دهند ممکن است بیشتر به واردات روسیه روی بیاورند. این مسئله میتواند توجیه پروژههای بزرگ زیرساختی را تقویت کند و به اقتصاد روسیه کمک بیشتری کند.
برای مثال، چین پیشتر تمایلی به تعهد به پروژه خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» نداشت. اما اکنون ممکن است پکن آمادگی بیشتری نشان دهد. او نوشت: «یک مسیر زمینی امن برای انتقال گاز که در برابر بسته شدن تنگه هرمز و محاصرههای دریایی مصون باشد، اکنون بسیار جذابتر از حتی شش ماه پیش به نظر میرسد.»
همچنین گسترش بزرگ خط لوله «سیبری شرقی–اقیانوس آرام» که اکنون توان انتقال روزانه ۱.۶ میلیون بشکه نفت از روسیه به آسیا را دارد، ناگهان برای هر دو کشور روسیه و چین کاملاً منطقی به نظر میرسد.
با این حال، افزایش دوباره تمایل آسیا به سوختهای فسیلی روسیه ممکن است پایدار نباشد. میترووا معتقد است شوک انرژی ناشی از جنگ ایران، چین و هند را وادار خواهد کرد که سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر داخلی و حتی زغالسنگ را افزایش دهند. او گفت: «دو اقتصاد پرجمعیت جهان تمام تلاش خود را برای کاهش وابستگی به واردات انجام خواهند داد».
روسیه نیز از افزایش گسترده هزینههای حملونقل و قیمت کالاهای تجاری به دلیل جنگ ایران مصون نیست. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) روز پنجشنبه پیشبینی خود از تورم روسیه (شامل قیمت غذا و انرژی) را برای امسال یک واحد درصد افزایش داد و به ۶ درصد رساند.
این سازمان انتظار دارد اقتصاد روسیه امسال ۰.۶ درصد رشد کند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۱ درصد بوده است. این کاهش نشان میدهد درآمدهای بادآورده کوتاهمدت راهحل پایداری برای اقتصاد روسیه نیست. مشکلات اقتصادی کرملین با جنگ چندسالهاش در حال افزایش است؛ جنگی که بدهی دولت را بالا برده و سرمایهگذاری تجاری را کاهش داده است.
پاتک اوکراینی
در این شرایط، همچنین سیانان در گزارشی دیگر به عکسالعمل اکراین در برابر این منفعت روسیه اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، در هفتههای اخیر، اوکراین برای کاهش توان روسیه در بهرهبرداری از درآمدهای انرژی، حملات گستردهتری را علیه پالایشگاهها و پایانههای نفتی این کشور انجام داده است.
پهپادهای اوکراینی چندین تأسیسات مهم را در عمق خاک روسیه هدف قرار دادهاند، از جمله پالایشگاه بزرگ یاروسلاول و پایانه صادراتی اوست-لوگا در ساحل بالتیک. این حملات که با آتشسوزیهای گسترده همراه بوده، به گفته مقامات اوکراینی بخشی از ظرفیت صادراتی روسیه را مختل کرده و مسکو را به فکر بازگرداندن ممنوعیت صادرات بنزین انداخته است.
در همین حال، گزارشهایی از آسیب دیدن سایر تأسیسات از جمله بندر پریمورْسک و پالایشگاه ساراتوف منتشر شده و مقامهای روسی نیز از آسیبهایی به ساختمانهای مسکونی و تجاری خبر دادهاند. با این حال، اوکراین اعلام کرده این حملات پاسخی به ضربات روسیه به زیرساختهای انرژی اوکراین است که در زمستان امسال موجب قطعیهای گسترده برق شده است.
