به گزارش اکوایران گزارشها حاکی از آن است که ایران رادارهای پروازی E-3 Sentry را هدف قرار داده است. این رادارها پهپادها، موشکها و هواپیماها را از صدها کیلومتر دورتر رصد میکنند.
پاسخ تهران به آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریه سریع بود. ایران نهتنها موشکها و پهپادهایی را بهسوی اسرائیل شلیک کرد، بلکه داراییهای آمریکایی در کشورهای خلیج فارس را نیز هدف گرفت و در یکی از مهمترین مناطق تولید انرژی جهان، دامنهٔ درگیری را گسترش داد.
پاسخهای نظامی
به نوشته الجزیره، مطابق گزارش رسانهها، حملات ایران طی ماه گذشته در تلاش برای پاسخ به کمپین هوایی آمریکا سامانههای راداری، سامانه دفاع موشکی تاد (THAAD) و پهپادهای ریپر را در حملاتی به پایگاههای ایالات متحد در عربستان سعودی، امارات متحد عربی، بحرین، اردن و کویت تخریب کرده یا آسیب زدهاند. پایگاه العدید در قطر، محل استقرار نیروهای آمریکایی، نیز هدف حمله قرار گرفت.
مطابق گزارش والاستریت ژورنال، روز جمعه یک موشک و نیز پهپادهای ایرانی به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی حمله کردند. نیروی هوایی سعودی این پایگاه هواییِ واقع در حدود ۹۶ کیلومتری جنوب شرقی ریاض پایتخت سعودی را اداره میکند، اما نیروهای آمریکایی نیز از آن استفاده میکنند. گزارش شد که این حمله به چندین سوخترسان هوایی KC-135 که هواپیماهای آمریکایی را هنگام پرواز سوخترسانی میکنند و نیز یک هواپیمای هشدار و کنترل پروازی E-3 Sentry (آواکس) آسیب رساند. آژانس خبری آسوشیتدپرس بر پایهٔ منابع ناشناس آگاه از حملات گزارش داد که دستکم ۱۵ سرباز آمریکایی زخمی شدند و پنج نفر در وضعیت وخیم قرار دارند. نه ارتش آمریکا و نه عربستان سعودی درباره این حادثه اظهارنظر نکردهاند. الجزیره نتوانست گزارشها را بهطور مستقل تأیید کند.
در ادامه آنچه را که ما پیرامون این حادثه میدانیم و نیز دلیل اهمیت آن مصادف با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به ماه دوم به بحث میگذاریم:
از این پاسخها چه میدانیم؟
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی ستاد کل نیروهای مسلح ایران، در بیانیهٔ ویدیویی روز شنبه گفت که حملهٔ جمعه به پایگاه هوایی یک هواپیمای سوخترسانی را از میان برد و سه هواپیمای دیگر آسیب دیدند و از خدمت خارج شدند. تصاویر ماهوارهای که پرستیوی، شبکه خبری انگلیسیزبان ایران، منتشر کرد، تخریب چندین هواپیما در پایگاه هوایی پس از حملات ایرانی را نشان دادند.
بنابراین، پایگاه هوایی در یک هفته برای دومین بار هدف حمله قرار گرفته است. طبق گزارش والاستریت ژورنال، حملهای در ۱۳ مارس به پنج هواپیمای سوخترسانی KC-135 آسیب زد؛ هرچند این گزارش به طور مستقل تأیید نشده است.
عربستان سعودی پیشتر چندین موشک شلیک شده نزدیک پایگاه را رهگیری کرده بود. این کشور در حال رهگیری موشکها و پهپادهای ایرانی بود که منطقه نفتخیز شرقی کشور را هدف قرار میدادند. روز جمعه، وزارت دفاع سعودی اعلام کرد که چند پهپاد و موشک شلیک شده از ایران به سوی ریاض را رهگیری کرده، اما هنوز پیرامون حمله به پایگاه اظهارنظر نکرده است. همزمان، مقامات پیشین نظامی ایالات متحد به والاستریت ژورنال گفتهاند که هدف قرار دادن آواکسE-3G بهویژه «موضوع بزرگی است.» جان ونابل، سرهنگ بازنشسته نیروی هوایی آمریکا، به والاستریت ژورنال گفت که این حمله «توانایی آمریکا به رصد آنچه در خلیج فارس رخ میدهد و حفظ آگاهی وضعیتی آسیب میزند.» هدر پنی، خلبان پیشین اِف-16 و مدیر مطالعات و تحقیقات در مؤسسه تحقیقاتی میچل، به مجله اِیر اَند اِسپیس فورسز گفت: «از دست دادن این E-3 بسیار مشکلساز است، چراکه این مدیران میدان نبرد برای همه چیز شامل مدیریت ترافیک هوایی، مدیریت هواپیماها، هدفگیری و ارائه دیگر اثرات کشنده که تمام نیرو برای میدان نبرد به آنها نیاز دارد، حیاتی هستند.»
آواکس چیست؟
E-3 Sentry یا آواکس (AWACS) برای مدیریت میدان نبرد و رصد پهپادها، موشکها و هواپیماها از صدها کیلومتر دورتر حیاتی است. طبق گفته نیروی هوایی ایالات متحد، این هواپیما اساساً «یک بدنه تجاری بوئینگ ۷۰۷/۳۲۰ اصلاح شده با یک گنبد راداری چرخان» است. این رادار برد بیش از ۳۷۵ کیلومتری دارد که امکان «آگاهی وضعیتی از فعالیتهای دوستانه، بیطرف و دشمن، فرماندهی و کنترل منطقه مسئولیت» را فراهم میکند.
این هواپیما که در سال ۱۹۷۷ به نیروی نظامی ایالات متحد وارد شد، همچنین «نظارت در همه ارتفاعها و همه شرایط جوی بر میدان نبرد و هشدار زودهنگام از اقدامات دشمن در عملیات مشترک، متفقین و ائتلافی» ارائه میدهد. اطلاعات هواپیما منتشر شده در تارنمای رسمی نیروی هوایی ایالات متحد همچنین نشان میدهد که این هواپیما میتواند مأموریتهای هشت ساعته مداوم را بدون نیاز به سوخترسانی انجام دهد و امکان افزایش برد و زمان پرواز با سوخترسانی در حین پرواز نیز وجود دارد. ایالات متحد دارای ناوگانی از ۱۶ فروند E-3 Sentry است و طبق دادههای اخیر ردیابی پرواز، نیروی هوایی آمریکا شش فروند از آنها را در جریان جنگ واشنگتن با ایران به پایگاههایی در اروپا و خاورمیانه فرستاده است.
ویژگی خاص E-3 چیست؟
مطابق دیدگاه کارشناسان نظامی، از دست دادن هواپیماهای E-3 در جنگ میتواند شکافهای سزاوار توجهی را در عملیات هوایی آمریکا علیه ایران ایجاد کند. کلی گریکو، کارشناس سیاست دفاعی و عضو ارشد مؤسسه تحقیقاتی استیمسون، به مجله اِیر اَند اِسپیس فورسز گفت: «این یک فقدان مهم در کوتاهمدت برای جنگ است. این موضوع پیامد دارد و شکافهایی را در پوشش ایجاد خواهد شد.»
این حمله همچنین نشاندهنده تاکتیکهای ایران در جنگ نامتقارن است؛ جایی که تهران تمرکز خود را بر تضعیف قدرت هوایی واشنگتن با استفاده از شبکههای نیابتی، ازدحام پهپادها، اشباع موشکی و عملیات سایبری گذاشته است. ایران همچنین عملاً تنگه هرمز را مسدود کرده است، یعنی مسیری که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن گذر میکند و قیمت نفت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است؛ حدود ۴۰ درصد افزایش نسبت به پیش از جنگ.
جان فیلیپس، مشاور بریتانیایی در زمینه ایمنی، امنیت و مدیریت ریسک و مربی نظامی سابق، به الجزیره گفت که حمله گزارش شده، فرماندهی و کنترل کمپین هوایی آمریکا را بهواسطه ایجاد شکافهای موقتی در آگاهی میدان نبرد، مختل کرده است. او گفت: «هواپیماهای آواکس معمولاً هشدار زودهنگام هوابرد حیاتی، هدایت جنگندهها و لینکدادههای زمان واقعی برای حملات را فراهم میکنند و از دست دادن آنها باعث میشود که به رادارهای زمینی متکی باشیم.»
بااینهمه، او اشاره کرد که اثرگذاریِ کلی، متوسط و قابل بازیابی است و طی چند هفته با استقرار هواپیمای E-7 Wedgetail (یک هواپیمای بوئینگ که اطلاعات فوری شناسایی و نظارت ارائه میدهد) میتواند جبران شود؛ اما هشدار داد که این موضوع نیروهای پشتیبانی ایالات متحد را در معرض تلفات بیشتر قرار میدهد. نیروهای پشتیبانی، داراییهای نظامی هستند که قابلیتهای رزمی را در درگیریهای فعال و غیرفعال افزایش میدهند. اینها میتوانند شامل فناوریهای نظارتی، آماد (لجستیک) و تانکرهای هوایی باشند که ارتباطات را ممکن میسازند.
او گفت: «باید دید در ادامه آیا ایالات متحد به سامانههای مبتنی بر کشتی که دفاع بهتری دارند یا یافتنشان سختتر است، روی میآورد یا به پایگاههای هوایی دورتر منتقل میشود تا هشدار بیشتری بدهد و فاصله ایمنتر ایجاد کند - اگر ایران حملات بیشتری انجام دهد.» و افزود: «نمیدانم این تضعیف چقدر اهداف کلی ایالات متحد را تحت تأثیر قرار خواهد داد و آیا باعث میشود که آنها زودتر برای آتشبس مذاکره کنند.»
ایران در ۳۰ روز گذشته چه اهداف دیگری را هدف قرار داده است؟
طبق اطلاعات نیروی هوایی ایالات متحد، از آغاز جنگ گزارش شده که آمریکا ۱۲ پهپاد MQ-9 Reaper را از دست داده است. این پهپادها از راه دور هدایت میشوند و عمدتاً برای گردآوری اطلاعات از یک منطقه و همچنین «انجام حمله، هماهنگی و شناسایی علیه اهداف با ارزش بالا، زودگذر و حساس به زمان» استفاده میشوند.
در ۱۹ مارس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بیانیهای صادر کرد و گفت یک هواپیمای آمریکایی را هدف قرار داده و خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم فیلمی نظامی منتشر کرد که گفته میشود سامانههای پدافند هوایی تهران یک جنگنده پنهانکار اِف-35 آمریکا را هدف گرفتهاند. اما مقامات آمریکایی هنوز تأیید نکردهاند که یک جنگنده اِف-35 بهراستی مورد اصابت آتش ایران قرار گرفته باشد.
در ۲۲ مارس، ایران اعلام کرد یک جنگنده اِف-15را که فضای هوایی ایران بر فراز کرانه جنوبی نزدیک جزیره هرمز را نقض کرده بود، رهگیری کرده است. اما آمریکا در شبکه اجتماعی ایکس ادعا کرد: «نیروهای آمریکایی بیش از ۸۰۰۰ پرواز رزمی در عملیات خشم حماسی انجام دادهاند. هیچ جنگنده آمریکایی توسط ایران ساقط نشده است.» در تاریخ ۱ مارس، سه جنگنده اِف-15 استرایک ایگل آمریکا در یک حادثه آتش دوستانه با یک F/A-18 کویتی سقوط کردند. هر شش خدمه بهسلامتی بیرون پریدند و نجات یافتند.
گزارش BBC و مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در ۲۲ مارس گفت که حملات ایران در اوایل مارس همچنین سامانههای دفاع هوایی، ارتباطات ماهوارهای و داراییهای دیگر آمریکا در اردن را هدف قرار دادند و بخش عمدهای از خسارت ناشی از حمله به رادار سامانه دفاع موشکی تاد بود. این گزارش همچنین افزود که حملات ایران به پایگاههای نظامی مورد استفاده آمریکا در خاورمیانه باعث خسارت تقریبی ۸۰۰ میلیون دلاری شد.
همزمان، گزارش روز جمعه واشنگتن پست گفت که آمریکا و اسرائیل در حال «تمام کردن» ذخایر موشکهای تاماهاوک و رهگیر خود هستند. پست نوشت که تاکنون ۸۵۰ موشک تاماهاوک شلیک شده است. یک مقام به پست گفت که تعداد موشکهای تاماهاوک باقیمانده در خاورمیانه «بهطرز نگرانکنندهای کم» است. موشکهای تاماهاوک موشکهای کروز زیرصوت دوربرد هستند که نیروی دریایی ایالات متحد برای حملات دقیق علیه اهداف با ارزش بالا از آنها استفاده میکنند و بسته به نسخه، حدود ۲ میلیون دلار هزینه دارند. طبق گزارش روز جمعه والاستریت ژورنال، پنتاگون قصد دارد برخی از سامانههای آسیبدیده را از طریق درخواست بودجه تکمیلی ۲۰۰ میلیارد دلاری جایگزین کند. با وجود گزارشها درباره کاهش هواپیماها، موشکها و پهپادها، گمانهزنیها درباره تهاجم زمینی افزایش یافته است.
واشنگتن پست روز یکشنبه به نقل از مقامات آمریکایی گفت که پنتاگون در حال آمادهسازی برای هفتهها عملیات زمینی محدود در ایران است که ممکن است شامل حملات به جزیره خارک و مناطق ساحلی نزدیک تنگه هرمز باشد. فیلیپس به الجزیره گفت: «تهاجم احتمالی به جزیره خارک خط قرمزی عظیم و بیانیهای از عزم خواهد بود.» ایران حدود ۹۰ درصد نفت خام خود را از جزیره خارک صادر میکند. کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «وظیفه پنتاگون این است که تمهیداتی را فراهم کند تا بیشینه دامنه اختیار را به فرمانده کل قوا بدهد.» او افزود: «این به معنای اتخاذ تصمیم رئیسجمهور نیست.»
از آغاز جنگ در یک ماه پیش، حداقل ۱۳ عضو نیروهای آمریکایی در عملیاتهای رزمی کشته و حدود ۲۰۰ نفر زخمی شدهاند. در ایران، مطابق گزارش مقامات بهداشتی محلی، ۱۹۰۰ نفر شهید و بیش از ۱۸ هزار نفر زخمی شدهاند.
