به گزارش اکوایران، چین دیپلماسی خود در مورد جنگ ایران را افزایش داده، طرحی پنجمادهای با پاکستان ارائه کرده، پشتیبانی کشورهای خلیج فارس را جلب کرده و با پیشنهاد سازمان ملل برای استفاده از هرگونه زور لازم جهت بازگشایی تنگه هرمز مخالفت کرده است. این آخرین نمونه از تلاش چین برای ایفای نقش برجستهتر در امور جهانی است؛ اگرچه ممکن است بیشتر جنبهٔ لفظی داشته باشد تا عملی، چراکه آمریکا نسبت به تلاشهای پکن بیعلاقه به نظر میرسد.
دیپلماسی نمایشی؛ فرصتی که چین آن را از دست نخواهد داد
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، به گفتهٔ سان یون، مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون (اندیشکدهای مستقر در واشینگتن): «جنگ آمریکا با ایران اولویت همه کشورها در داخل و خارج منطقه است. این فرصتی است که چین آن را از دست نخواهد داد تا رهبری و ابتکار دیپلماتیک خود را نشان دهد.»
از سوی دیگر، دنی راسل، دیپلمات ارشد سابق آمریکا، دیپلماسی چین را «نمایشی» توصیف کرد و طرح پنجمادهای پایان جنگ ایران را با برنامه ۱۲ مادهای آن برای اوکراین در سال ۲۰۲۳ مقایسه کرد که «پر از شعار بود، اما هرگز عملی نشد.» همچنین راسِل، پژوهشگر برجسته مؤسسه سیاست آسیایی، گفت: «مطابق روایت چین، درحالیکه واشینگتن بیپروا، تهاجمی و بیتوجه به هزینه برای دیگران است، چین مدافع صلح اصولی و مسئول است. آنچه از چین میبینیم پیامرسانی است، نه میانجیگری». به گفته لیو پنگیو، سخنگوی سفارت چین در واشینگتن، چین از زمان آغاز جنگ «بهطور خستگیناپذیر برای صلح تلاش کرده است».
سه مقام آمریکایی اظهار کردهاند که دولت ترامپ علاقهٔ کمی به میانجیگری چین دارد و اساسا نسبت به تلاشهای میانجیگری طرف ثالث بدبین شده و علاقهای به ارتقای جایگاه بینالمللی چین یا دادن فرصتی به آن برای اعلام موفقیت در خاورمیانه ندارد. یکی از این مقامات وضعیت دولت ترامپ در مورد تلاش چین-پاکستان را «بیطرف» توصیف کرد: نه تأیید و نه رد، اما هر سه تأکید کردند که اگر ترامپ پیش از نشست برنامهریزیشده با رئیسجمهور چین، شی جینپینگ، موضعگیری کند، این موضوع میتواند تغییر کند.
برای پکن چه بسا انگیزهای وجود داشته باشد تا پیش از سفر ترامپ به چین در اواسط ماه می، جنگ کاهش یابد. به دلیل الزامات جنگ، ترامپ سفر ابتدا برنامهریزیشدهٔ خود برای پایان ماه مارس را به تعویق انداخت. به گفتهٔ سان: «اگر جنگ ادامه یابد، هیچ تضمینی نیست که ترامپ دوباره سفر به چین را به تعویق نیندازد.»
محاسبه پکن از درد ناشی از بسته بودن تنگه هرمز
چین فعلاً از قِبَل گوناگونسازیِ منابع انرژی خود و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، نسبت به اختلال در تنگه هرمز بیشتر از سایر کشورها مصون است. این کشور تنها حدود ۱۳٪ از واردات نفت خود را از ایران تأمین میکند و با تهران همکاری میکند تا گذر کشتیهای زیر پرچم چین از این مسیر حیاتی ممکن شود. چین همچنین دارای اندوخته راهبردی نفت بزرگی است.
در شرایطی که چین خود را برای کاهش شوکهای کوتاهمدت آماده کرده است، تحلیلگران میگویند پکن نگران جنگ طولانیمدت و علاقهمند به پایان دادن به آن است. راسِل میگوید: «تشدید درگیری آسیب رساندن به منافع چین را کلید خواهد زد، چراکه الگوی رشد چین بسیار صادراتمحور است. شوکهای طولانی انرژی و اختلال در حملونقل به معنای افزایش هزینهها و کاهش تقاضای جهانی است که به اقتصاد آسیبپذیر آن را صدمه وارد میکند.»
علی واین، مشاور ارشد پژوهش و حمایت در امور روابط آمریکا و چین در گروه بینالمللی بحران، میگوید: چین افزون بر عدم تمایل به جنگ طولانی، «از این فرصت برای نشان دادن اینکه در کاهش بحران ایجادشده بهدست آمریکا یاری میرساند استقبال میکند؛ بهویژه با آشکارتر شدن کمبود راهبرد مدبرانه از سوی دولت ترامپ برای مدیریت پیامدها.»
دیپلماسی گستردهٔ چین
پس از آغاز جنگ، وانگ یی، وزیر خارجه چین، با همتایان خود از روسیه، عمان، ایران، فرانسه، اسرائیل، سعودی و امارات متحد عربی گفتگو کرد. او به ایران گفت که چین دوستی خود را ارج مینهد، از اسرائیل خواست اقدامات نظامی را متوقف کند و ابراز آمادگی کرد تا نقش میانجی در صلح داشته باشد. هفتهٔ گذشته وانگ میزبان همتای پاکستانی خود در پکن بود تا طرح پنجمادهای خود را بررسی کنند. آنها خواستار پایان خصومتها و بازگشایی تنگه شدند. او بیش از ۲۰ تماس تلفنی با وزرای خارجه منطقه داشته و نمایندهٔ ویژهای از چین به چند کشور منطقه سفر کرده است تا صلح را ترویج کند و تنشها را کاهش دهد.
او همچنین این هفته با وزیر خارجه بحرین، عبداللطیف بن راشد الیزایانی، گفتوگو کرد تا توضیح دهد چرا چین با پیشنهاد بحرین در سازمان ملل برای اجازه اقدام نظامی جهت باز کردن تنگه هرمز مخالف است. وانگ گفت اقدامات شورای امنیت باید به کاهش تنشها کمک کند «نه اینکه از اقدامات جنگی غیرقانونی حمایت کند و بر شعلهٔ آتش بیشتر بدمد.»
به گفتهٔ یک دیپلمات سازمان ملل که به دلیل بررسی گفتگوهای دیپلماتیک نخواست نامش فاش شود، چین و روسیه استدلال کردند که ایالات متحد یا کشورهای دیگر میتوانند از سازوکار سازمان ملل برای تشدید جنگ مرگبار استفاده کنند. به نظر میرسد هر دو کشور نیاز فوری کمتری به باز شدن کامل تنگه دارند. درحالیکه چین توانسته بخشی از کشتیهای خود را عبور دهد، روسیه از قیمت بالای نفت، صادرات اصلی خود، بهره میبرد.
بحرین به امید جلوگیری از وتو، پیشنهاد خود را بهشدت تعدیل کرد تا اقدام دفاعی، اما نه تهاجمی، برای اطمینان از گذر امن کشتیها را مجاز کند. رأیگیری تا هفتهٔ آینده به تأخیر افتاد. چین میگوید برای حل مشکل تنگه نیاز به آتشبس است. بااینحال، طرح این کشور با پاکستان عمدتاً از سوی ایالات متحد با سکوت مواجه شده است. یکی از مقامات آمریکایی در اینباره گفت که چنین طرحی دشوار است، زیرا کمتر از یک نقشهٔ راه برای صلح بهشمار میآید و بیشتر یک درخواست مبهم برای احترام به حقوق بینالملل و اهمیت دیپلماسی و نقش سازمان ملل است.
شرکتهای خصوصی چینی با کاربری دوگانهٔ نظامی-غیرنظامی
در این میان، واشینگتنپست ادعا کرده درحالیکه پنج هفته از آغاز جنگ ایران میگذرد، تحلیلگران شبکههای اجتماعی در پلتفرمهای غربی و چینی موجی از پستهای وایرال را شناسایی کردند که جزئیات تجهیزات در پایگاههای آمریکا، جابهجایی ناوگروههای هواپیمابر آمریکایی و تحلیلهای دقیق از چگونگی آمادهسازی هواپیماهای نظامی برای حمله به تهران را نشان میدادند. این اطلاعات از یک بازار تازه و بهتندی در حال رشد سرچشمه میگیرند: شرکتهای چینی که برخی از آنها ارتباطاتی با ارتش آزادیبخش خلق [ارتش چین] دارند و هوش مصنوعی را با دادههای متنباز ترکیب کرده و اطلاعاتی را به فروش میرسانند که ادعا میکنند میتواند جابهجایی نیروهای آمریکا را «افشا» کند.
پکن تلاش کرده تا خود را از هرگونه دخالت مستقیم در جنگ ایران دور نگاه دارد؛ بااینحال این شرکتها که بسیاری از آنها در پنج سال گذشته بهعنوان بخشی از تلاش دولت برای استفاده از هوش مصنوعی خصوصی در کاربردهای نظامی ظهور کردهاند، بهرهبرداری خود را از این درگیری میکنند. مقامات آمریکایی و کارشناسان اطلاعاتی دربارهٔ اینکه آیا ابزارهای عمومی این شرکتهای چینی تهدید واقعی ایجاد میکنند یا دشمنان آمریکا بهگونهای مؤثر از آنها استفاده میکنند، اختلاف دیدگاه دارند، اما میگویند افزایش این خدماتِ بخش خصوصی، نشاندهندهٔ یک خطر امنیتی رو به رشد است و تمایل پکن برای نمایش قدرت تواناییهای اطلاعاتی خود را بازتاب میدهند.
پکن تحت راهبرد «یکپارچگی نظامی-غیرنظامی»، صدها میلیون دلار بر روی حمایت از شرکتهای خصوصی که هوش مصنوعی را با کاربردهای دفاعی-عملی توسعه میدهند، سرمایهگذاری کرده است و ماه گذشته نیز برنامههایی برای تقویت بیشتر این تلاشها بهعنوان بخشی از یک راهبرد ملی پنجساله گستردهتر اعلام کرده است. سفارت چین در واشینگتن به درخواست برای اظهار نظر در این رابطه پاسخ نداد.
شرکتهای خصوصی چه تصاویری را منتشر کردهاند؟
شرکتهای خصوصی مدتهاست از دادههای متنباز، از جمله ردیابهای پرواز، تصاویر ماهوارهای و دادههای حملونقل دریایی، بهمنظور تولید اطلاعات بازار استفاده میکنند؛ اما توانایی رو به رشد هوش مصنوعی در شرکتهای چینی این ابزارها را قدرتمندتر کرده است و چالش پنهان نگاه داشتن جابهجاییهای نظامی آمریکا از دید دشمنان را برجسته میسازد.
به گفته رایان فداسیوک، پژوهشگر اندیشکده امریکن انترپرایز: «گسترش شرکتهای تحلیل ژئوفضایی بخش خصوصی در چین با قابلیتهای روزافزون، توان دفاعی چین و توانایی آن برای مقابله با نیروهای آمریکا در شرایط بحران را تقویت خواهد کرد».
میزار ویژن، شرکتی مستقر در شهر هانگژو چین که در سال ۲۰۲۱ تأسیس شده، یکی از شرکتهایی است که با استفاده از ترکیبی از دادههای غربی و چینی که هوش مصنوعی آنها را پردازش میکند، فعالیت پایگاههای آمریکا در خاورمیانه، جابهجاییهای دریایی و موقعیت و تعداد هواپیماها و سامانههای دفاع موشکی را ردیابی میکند. تصاویری که این شرکت منتشر کرده است - شرکتی که بخشی از ارتش چین نیست، اما دارای گواهی استاندارد نظامی ملی برای ارائه خدمات به ارتش آزادیبخش خلق است - در شبکههای اجتماعی چینی و غربی، برای مثال تجمع نیروهای آمریکا در خاورمیانه پیش از آغاز عملیات را نشان میدهند. از جمله این تصاویر گذر ناوگروههای هواپیمابر جرالد فورد و آبراهام لینکلن است. این شرکت همچنین جزئیات دقیقی را از تعداد و نوع هواپیماهای مستقر در پایگاه هوایی اوودا در اسرائیل، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در سعودی و پایگاه هوایی العدید در قطر منتشر کرده است.
تارنمای میزار ویژن ادعا میکند: «در آستانهٔ تشدید تنشها در ایران در سال ۲۰۲۶ ما بهسرعت مکان سلاحها و تجهیزات مستقر در خاورمیانه را شناسایی کردیم» و الگوهای سوختگیری ناوگروههای هواپیمابر آمریکا را «افشا» کردیم. در بخش دیگری از این تارنما، این شرکت ادعا میکند که تشدید نظامی آمریکا پیش از عملیات برای دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، را از «ماهها پیش» ردیابی کرده بود و میتواند «کل فرآیند انتقال» موشکهای میانبرد آمریکا در منطقه آسیا-اقیانوسیه را «بهطور لحظهای» دنبال کند. این شرکت فهرست مشتریان خود را منتشر نکرده و به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ نداده است.
نه اغراق، نه نادیدهگیری
مقامات آمریکایی و تحلیلگران اطلاعاتی سابق میگویند نسبت به توانایی این شرکتها در نفوذ به ارتباطات پنهان آمریکا تردید دارند، اما هشدار میدهند که رشد این شرکتها برای آنها نگرانکننده است. یکی از مقامات گفت: «حتی اگر این قابلیت هنوز کامل نباشد... نگرانی اصلی، نیت آنهاست».
تحلیلگران میگویند شکافهایی در اطلاعات واقعی چین نشان میدهد که توانایی این شرکتها ممکن است اغراقآمیز باشد؛ برای مثال، غافلگیری پکن از عملیات ناگهانی آمریکا برای دستگیری مادورو. دنیس وایلدر، پژوهشگر دانشگاه جورجتاون میگوید: «فکر میکنم اطلاعات چین تحت فشار است و یکی از راهها این است که این شرکتها ادعا کنند میتوانند همه هواپیماهای آمریکایی در خاورمیانه را ببینند».
این روند باعث نگرانی فوری در میان قانونگذاران آمریکایی شده است. کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا در امور چین اعلام کرد: «شرکتهای مرتبط با حزب کمونیست چین در حال تبدیل هوش مصنوعی به ابزار نظارت میدان نبرد علیه آمریکا هستند. این تهدید فرضی نیست، بلکه فوری است... ایالات متحد نمیتواند اجازه دهد حزب کمونیست چین فناوری تجاری را به اطلاعات لحظهای درباره نیروهای آمریکایی تبدیل کند.» تحلیلگران میگویند فعالیت شرکتهایی مانند میزار ویژن و جینگ-آن میتواند راهی برای کمک چین به شرکای خود باشد و همزمان فاصله رسمی خود از درگیریها را حفظ میکند.
