به گزارش اکوایران، درحالیکه خط مقدم جنگ در اوکراین به بنبستی خونین و فرسایشی تبدیل شده است، مسیر آینده این جنگ اکنون در آسمانها تعیین میشود.
شدت بیسابقه حملات روسیه و اوکراین به یکدیگر
به گزارش نشریه نیویورکتایمز، این جنگ هوایی، نبردی همهجانبه است که از چند متر بالاتر از خط درختان سوخته تا ماهوارههای مستقر در مدار پایین زمین امتداد دارد. آثار فیزیکی آن به شکل آتش موشکها و پهپادها بر سراسر چشمانداز حک شده است، هرچند بخش بزرگی از این نبرد از دید پنهان میماند: در رقابت برای بهکارگیری هوش مصنوعی و تسلط بر طیف امواج رادیویی.
در ماههای اخیر، حملات پهپادی به پالایشگاهها، انبارهای سوخت و زیرساختهای انرژی روسیه وارد مرحلهای تازه شده است؛ حملاتی که به گفته منابع مختلف، بخشی از ظرفیت پالایش سوخت روسیه را مختل کرده و حتی در برخی مناطق این کشور محدودیتهایی برای عرضه بنزین و گازوئیل ایجاد کرده است.
اوکراین با استفاده از پهپادهای انتحاری تأسیسات نفتی روسیه را از سیبری تا سنپترزبورگ و بنادر این کشور را از دریای بالتیک تا دریای سیاه هدف قرار میدهد. روز پس از روز، انبارهای بزرگترین فروشگاه اینترنتی روسیه در آتش میسوزند و کریمه تحت اشغال روسیه در تاریکی فرو میرود. موشکهای کروز اوکراین نیز اهداف نظامی روسیه را در صدها مایل دورتر از خط مقدم هدف قرار میدهند.
در همین حال، روسیه نیز رکوردهای ماهانه جدیدی در حملات هوایی خود ثبت میکند و با بهرهگیری از شکافهای ایجادشده در سامانههای پدافند هوایی فرسوده اوکراین، خسارات مرگباری وارد میکند. بر اساس تحلیل نیویورکتایمز از دادههای نیروی هوایی اوکراین، مسکو در ماه ژوئیه دستکم ۱۲۶ موشک بالستیک شلیک کرد که بالاترین رقم از زمان آغاز جنگ محسوب میشود. حدود ۴۰۰ غیرنظامی نیز در حملات روسیه طی ماه گذشته که شامل موشکهای کروز و پهپادها بود، جان خود را از دست دادند و این ماه را به مرگبارترین ماه از آوریل ۲۰۲۲ تاکنون تبدیل کردند.
پیش از سپیدهدم روز چهارشنبه، دستکم ۱۷ نفر دیگر در کییف، پایتخت اوکراین، در حملهای کشته شدند که شامل ۲۴ موشک بالستیک و چهار موشک هایپرسونیک بود. به گفته نیروی هوایی اوکراین، هیچیک از این موشکها رهگیری نشد.
دو جنگ: یکی در آسمان و دیگری در زمین
فراتر از تلفات انسانی، حملات روسیه اوکراین را وادار کرده است ارسال محمولههای حیاتی غلات و فولاد از بنادر دریایی خود را متوقف کند. این حملات همچنین زیرساختهایی را که پیشتر نیز به شدت آسیب دیده بودند، ویران کرده و این نگرانی را ایجاد کرده است که کشور ممکن است با زمستان دیگری همراه با کمبود گرمایش و برق روبهرو شود.
بازماندههای یک موشک روسی در نزدیکی یک ساختمان آپارتمانی در لویو، اوکراین، در ماه گذشته/عکس از خبرگزاری رویترز
جنگ میان روسیه و اوکراین در واقع از دو جنگ مجزا تشکیل شده است:
یکی از آنها بهصورت شبانهروزی توسط نیروهای پیاده و اپراتورهای پهپاد در مخفیگاههای واقع در امتداد خط مقدم ۸۰۰ مایلی جریان دارد. روسیه همچنان تلاش میکند اراضی اوکراین را تصرف کند؛ تلاشی که هر ماه جان دهها هزار سرباز روس را میگیرد و به پیشروی تدریجی این کشور در منطقه دونباس در شرق اوکراین منجر شده است. اوکراین نیز با ارتشی که از نظر تعداد نیرو در وضعیت نامناسبتری قرار دارد، همچنان از سرزمین خود دفاع میکند و هر جا که بتواند، بهویژه در جنوب، برای بازپسگیری مناطق اشغالی تلاش میکند.
جنگ دیگر، در قالب موجهایی از آسمان بر هر دو کشور فرود میآید. این حملات شهرها و تأسیسات نظامی دوردست را اغلب در تاریکی شب، هدف قرار میدهد و برای اوکراینیها و روسها بهطور فزایندهای مرگبارتر شده است.
اهداف این حملات هوایی فراتر از مقاصد صرفاً نظامی است. کییف میکوشد فشار اقتصادی بر کرملین را تشدید کند، جنگ را به داخل خاک روسیه بکشاند و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، را وادار کند آتشبسی را بپذیرد که شرایط آن را خودش تعیین نکرده باشد. برای مسکو، این حملات ادامه کارزار چندسالهای است که هدف آن فرسایش اراده اوکراینیها و غیرقابل سکونت کردن شهرهای این کشور است.
نبرد هوایی هر روز شدیدتر میشود، زیرا هر دو طرف در حال تولید تسلیحات نوآورانهتر در مقیاسهای بسیار بزرگتر هستند.
فشار بر روی سامانههای پدافندی دو طرف
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، وعده داده است حملات هوایی را سرعت ببخشد؛ همزمان که اوکراین نخستین موشکهای بالستیک ساخت داخل خود را آزمایش میکند.
جنگندهها در حال پرواز بر فراز یک سامانه دفاعی پاتریوت در اوکراین در سال گذشته. این سامانه رهگیر برای دفاع اوکراین ضروری بوده است، اما منابع آن رو به کاهش است/عکس از آسوشیتدپرس
هر دو کشور از روشهای تازهای برای مقابله با جنگ الکترونیک و اخلال در امواج رادیویی استفاده میکنند و همچنین سامانههای خودکاری را به کار گرفتهاند که بدون دخالت انسان، تسلیحات را به سوی اهداف هدایت میکنند.
درحالیکه روسیه و اوکراین زرادخانههای تهاجمی خود را گسترش میدهند، سامانههای پدافند هوایی آنها برای همگام شدن با این روند با مشکل مواجه شدهاند. اوکراین با کمبود شدید موشکهای رهگیر پاتریوت ساخت آمریکا روبهرو است؛ تنها سامانهای که قادر به مقابله با موشکهای بالستیک روسیه است.
زلنسکی به دیپلماتهای خود دستور داده است تلاش بیشتری برای متقاعد کردن متحدان جهت ارسال سامانههای پاتریوت انجام دهند؛ اما کاهش ذخایر جهانی این موشکها، در نتیجه جنگ ایران، این مأموریت را دشوارتر کرده است و ترامپ نیز از وعده خود مبنی بر اجازه دادن به اوکراین برای تولید سامانههای پاتریوت در سالهای آینده عقبنشینی کرده است.
برای روسیه، چالش اصلی دفاع از سرزمینی بسیار پهناور است؛ سرزمینی که در جنگهای گذشته یک مزیت محسوب میشد اما اکنون، با افزایش تولید پهپادهای تهاجمی دوربرد اوکراین، به نقطه ضعف تبدیل شده است.
کییف با تغییر نرمافزارها، سختافزارها و تاکتیکهای خود، شکافهایی را در شبکه پدافند هوایی روسیه ایجاد کرده که زمانی قدرتمندترین شبکه دفاع هوایی جهان به شمار میرفت.
آناتولی خراپچینسکی، افسر ذخیره نیروی هوایی اوکراین و تحلیلگر نظامی، گفت پیش از آغاز تهاجم گسترده روسیه در سال ۲۰۲۲، این کشور عمدتاً بر بازدارندگی ناشی از زرادخانه هستهای خود تکیه داشت. او گفت: «سامانههای پدافند هوایی آنها تنها قادر بودند حدود ۴۰ درصد از تأسیسات راهبردی نظامیشان را پوشش دهند.»
زمانی که تهاجم روسیه متوقف شد و این کشور نتوانست برتری هوایی را به دست آورد، فرماندهان روس سامانههای دفاعی مانند پانتسیر و تور را با عجله به مناطق نزدیکتر به اوکراین منتقل کردند. هرچند این اقدام از خط مقدم محافظت کرد، اما پایگاههای نظامی و مراکز صنعتی در عمق خاک روسیه را از پوشش دفاعی محروم ساخت.
اکنون، به گفته تحلیلگران، هر پرتابگر یا سامانه راداری که نابود میشود، مسکو را مجبور میکند میان حفاظت از خط مقدم و دفاع از مناطق داخلی کشور یکی را انتخاب کند.
جاستین برانک، پژوهشگر ارشد مؤسسه خدمات متحد سلطنتی (RUSI)، اندیشکده امنیتی مستقر در لندن، گفت: «چالش روسیه اساساً ماهیتی جغرافیایی دارد. هنگامی که اوکراین روسیه را وادار میکند سامانههای دفاعی را برای حفاظت از شهرها یا پالایشگاههای واقع در عقب جبهه از خط مقدم عقب بکشد، در همه جا شکاف ایجاد میشود.»
وقتی وسعت به پراکندگی پدافندها میانجامد
اگرچه روسیه همچنان از پوشش پدافند هوایی قدرتمندی برخوردار است، اما این فشار باعث شده این سپر دفاعی به مجموعهای از دفاعهای پراکنده و جدا از هم تبدیل شود؛ وضعیتی که اوکراین با حملات خود در عمق خاک روسیه و همچنین در نزدیکی خط مقدم، برای مختل کردن لجستیک روسیه، از آن بهرهبرداری میکند.
انفجار ناشی از حمله پهپادی اوکراین به یک مرکز وایلدبریز در روسیه/عکس از آسوشیتدپرس
حمله به پالایشگاه مرکزی نفت مسکو در ماه ژوئن، که ستونهای دود سیاه را بر فراز پایتخت روسیه به آسمان فرستاد، نشان داد حتی مهمترین پایگاه قدرت کرملین نیز قابل نفوذ است.
کییف اخیراً دامنه اهداف خود را گسترش داده و انبارهای بزرگترین فروشگاه اینترنتی روسیه، وایلدبریز (Wildberries)، را نیز هدف قرار داده است؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران، مسکو را بار دیگر ناچار کرده نحوه تخصیص سامانههای دفاعی خود را بازنگری کند.
برای پوشاندن این شکافهای جدید، روسیه به راهکارهای موقتی روی آورده است؛ از جمله استقرار سامانههای پانتسیر بر بام ساختمانهای بلند برای افزایش میدان دید و اعزام ناوهای جنگی به منظور حفاظت از مناطق شمالی مانند مورمانسک.
فرماندهان اوکراینی همچنین از تغییر در دکترین نظامی خود سخن گفتند. به جای انتظار برای دریافت مجوز از فرماندهی مرکزی، اکنون به خلبانان اجازه داده شده است اگر در جریان مأموریت فرصتی برای هدف قرار دادن یک هدف اولویتدار مانند رادار یا پرتابگر روسی مشاهده کنند، از اهداف برنامهریزیشده اولیه صرفنظر کرده و آن هدف را مورد حمله قرار دهند.
آیا توان صنعتی عظیم روسیه ضعفهای آن را جبران میکند؟
جایی که اوکراین توان رقابت با روسیه را ندارد، مقیاس صنعتی تولیدات نظامی است.
مسکو هزاران پهپاد تهاجمی استاندارد، پهپادهای فریبدهنده و موشکهای کروز تولید میکند. سازمانهای اطلاعاتی اوکراین برآورد میکنند که روسیه ماهانه حدود ۱۲۰ موشک بالستیک تولید میکند؛ رقمی که از کل تولید موشکهای رهگیر پاتریوت در ایالات متحده بیشتر است.
کارشناسان مواد منفجره اوکراینی و مأموران پلیس در ۴ ژوئن ۲۰۲۵ در خارکیف، پس از یک حمله هوایی، بخشهایی از یک پهپاد نظامی شاهد ۱۳۶ را بررسی میکنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
به گفته مقامهای اوکراینی، زرادخانه روسیه همچنین با موشکهای کره شمالی تقویت میشود. آنها به شواهد بهدستآمده از بقایای موشکی اشاره میکنند که پس از حمله روز پنجشنبه گذشته به شهر مرکزی کریفیی ریه جمعآوری شد؛ حملهای که یک خانواده ۱۰ نفره را به کام مرگ کشاند.
مسکو همچنین در حال توسعه پهپادهای رهگیر اختصاصی خود است؛ فناوریای که اوکراین پیشتر با موفقیت از آن بهره برده است. روسیه همچنان شمار قابل توجهی از سامانههای پیشرفته پدافند هوایی اس-۴۰۰ و اس-۳۰۰ را نیز در اختیار دارد.
نکته مهم آن است که بخش صنایع دفاعی روسیه از زنجیرههای تأمین مقاومی برخوردار است که تحریمها را پشت سر گذاشتهاند و با اتکا به ریزتراشههای خارجی و فناوریهای دومنظوره چینی، سامانههای خود را بهسرعت بهروزرسانی میکنند.
راهبرد روسیه بر یک محاسبه سرد و واقعگرایانه استوار است: اینکه بتواند پیش از آنکه شبکه دفاعی خود دچار فروپاشی شود، سامانههای دفاعی اوکراین را فرسوده و از پا درآورد.
