به گزارش اکوایران، تنشها در خاورمیانه لحظهبهلحظه رو به افزایش دارد. درحالیکه تلاشهای دیپلماتیک برای حلوفصل منازعات میان ایران و آمریکا ادامه دارد، کاخ سفید با اعزام تجهیزات و جنگافزارهای گوناگون به منطقه همچنان بر پیشبرد تنشزایی و بحران تاکید دارد. در این میان خبر یک دیدار و رایزنی، برای چند لحظه هم که شده، توجهها را به مسکو معطوف کرد.
با اعلام نهاد ریاست جمهوری روسیه، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه از علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران که برای رایزنی با او وارد موسکو شده بود، استقبال کرد. خبر این دیدار غیرمنتظره را دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین تاکید کرد.
کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه اعلام کرد: علی لاریجانی در کاخ کرملین با ولادیمیر پوتین دیدار و گفتوگو کرد. محور اصلی گفتوگوها گسترش روابط دو جانبه و به ویژه روابط اقتصادی دو کشور بود و در عین حال دو طرف در مسائل مهم منطقهای و بین المللی رایزنی کردند.
تاکنون جزئیات و اظهارات بیشتری از این دیدار و رایزنی منتشر نشده است. اما مسلماً گفتوگوی دبیر شعام و رئیسجمهوری روسیه -به عنوان یکی از مهمترین شرکا و حامیان جمهوری اسلامی ایران- آن هم در میانه افزایش تنشهای نظامی میان تهران و واشنگتن بسیار حائز اهمیت است.
از طرفی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز در آنکارا با هاکان فیدان، همتای ترکیهای خود دیدار و رایزنی کرد. وزیر خارجه ایران پس از دیدار با همتای ترکیهای در نشست خبری گفت که آمریکا از طریق واسطههای مختلف بارها درخواست مذاکره داشته و ایران برای مذاکره هیچ مشکلی ندارد، اما مذاکره در سایه تهدید نمیتواند شکل بگیرد.
فیدان در ادامه تاکید کرد که ترکیه آمادگی دارد برای حلوفصل مسالمتآمیز مسائل، هرگونه حمایت لازم را ارائه دهد. فیدان بر گفتوگوهایش با مقامات آمریکا تاکید کرد و گفت: «پنجشنبه با ویتکاف صحبت کردم و به گفتوگو با مقامات آمریکایی درباره ایران ادامه خواهیم داد.» فیدان پیشتر و روز چهارشنبه در مصاحبهای با شبکه خبری الجزیره تاکید کرد که حمله به ایران اقدام درستی نخواهد بود.
اکوایران: در شرایطی که تهدید جنگ و دعوت به گفتوگو همزمان در جریان است، ترکیه تلاش میکند با ایفای نقش تسهیلگر، از تشدید بحران میان تهران و واشنگتن جلوگیری کند. فیروز دولتآبادی در گفتوگو با اکوایران معتقد است این تلاشها، اگرچه میتواند از تشدید فوری تنش بکاهد، اما در کوتاهمدت به حل بنیادین اختلافات منجر نخواهد شد.
دیپلماسی دفاعی ایران در میانه فشارهای واشنگتن
در تحلیل تحرکات دیپلماتیک اخیر و سفرهای انجامشده، جلال ساداتیان، دیپلمات پیشین و تحلیلگر مسائل بینالملل در گفتوگو با اکوایران با اشاره به نقش شورای عالی امنیت ملی تأکید کرد که طرح چنین موضوعاتی در این شورا، ماهیتی فراتر از مباحث صرفاً اقتصادی دارد.
ساداتیان با بیان اینکه «وقتی موضوع در سطح شورای عالی امنیت ملی مطرح میشود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً اقتصادی تلقی کرد»، توضیح داد: اگر وزیر اقتصاد در مذاکرات خارجی حضور پیدا کنند، طبیعی است که موضوعات اقتصادی و تجاری را دنبال کنند، اما در شرایطی که تحولات منطقهای در آستانه تشدید تقابل قرار دارد و با توجه به تهدیداتی که از سوی دونالد ترامپ مطرح شده و احتمال درگیریهای نظامی را افزایش داده است، نقش شورای عالی امنیت ملی ماهیتی کاملاً امنیتی و دفاعی پیدا میکند.
به گفته او، در چنین شرایطی انتظار میرود محور گفتوگوها با مقاماتی مانند رئیسجمهور روسیه، حول این پرسشها شکل بگیرد که مسکو در مقطع کنونی چه نقشی میتواند ایفا کند؛ از جمله در حوزه تقویت بنیه دفاعی ایران.
ساداتیان تصریح کرد: این پرسشها میتواند شامل امکان ارائه سامانههای دفاعی و تجهیزات پیشرفته، همکاری در حوزه سایر سختافزارهای نظامی و همچنین کمکهای احتمالی در حوزه سایبری باشد. به باور او، تمامی این موارد ذیل مؤلفههای دفاعی کشور تعریف میشوند و طرح آنها در چنین سطحی طبیعی است.
این دیپلمات پیشین افزود: علاوه بر این، باید از طرف روسی پرسیده شود که در برابر آمریکا، چه میزان آمادگی برای حمایت از ایران وجود دارد؛ حتی اگر این حمایت بهمعنای ورود مستقیم به درگیری نظامی نباشد.
از نگاه این تحلیلگر مسائل بینالملل، ارزیابی تحلیل روسیه از شرایط منطقهای و بینالمللی نیز اهمیت دارد؛ تحلیلی که اگرچه بخشی از آن در مواضع رسمی بیان میشود، اما با دقت در اظهارات میتوان به «خطوط نانوشته» و ارزیابیهای پنهانتر نیز دست یافت.
ساداتیان بر این باور است که نقش اصلی علی لاریجانی در چنین دیدارهایی، تمرکز بر این محورهای کلان بوده است. او در عین حال به امکان طرح برخی موضوعات اقتصادی نیز اشاره کرد و گفت: حتی اگر مباحث اقتصادی مطرح شده باشد، این موضوعات نیز در پیوند با شرایط امنیتی قابل تحلیل است؛ برای مثال، اگر مسیرهای صادراتی ایران از جنوب مسدود شود و امکان صادرات نفت کاهش یابد، این پرسش مطرح میشود که تا چه حد میتوان روی همکاری با روسیه یا استفاده از بازارهای جایگزین حساب کرد.
ساداتیان افزود: در شرایطی که گاز ایران بهدلیل تحولات جنگ اوکراین به اروپا صادر نشد، این احتمال وجود دارد که در قالب تقویت بنیه دفاعی ایران، هماهنگیهایی در حوزه صادرات انرژی یا دسترسی به بازارهای دیگر مطرح شده باشد.
سفیر اسبق ایران در لندن تأکید کرد: این محورها میتوانسته از جمله محورهای جدی گفتوگو باشد، هرچند درباره جزئیات آن اطلاعی در دست نیست و انتظار میرود در نهایت اطلاعرسانی رسمیتری در این زمینه صورت گیرد.
ساداتیان همچنین با اشاره به دیدار و رایزنی عباس عراقچی با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه در کنار دیدار پوتین و لاریجانی، گفت: این تحرکات میتواند روزنهای برای کاهش تنش از مسیر دیپلماسی باشد.
به گفته او، یکی از احتمالات این است که لاریجانی در دیدار با پوتین، پیشنهادهایی در زمینه کاهش تنش یا شکلگیری ابتکارات دیپلماتیک را مطرح کرده و همزمان طرف روسی را در جریان برخی تحولات قرار داده باشد؛ از جمله ایده نشست سهجانبهای که مطرح شده است.
او افزود: در کنار این موضوع، تماس تلفنی مسعود پزشکیان و رجب طیب اردوغان و سپس سفر عراقچی به ترکیه نیز میتواند در همین چارچوب قابل تحلیل باشد. ساداتیان معتقد است این تحرکات میتواند زمینهساز شکلگیری گفتوگویی سهجانبه باشد که در آن اردوغان نقش میانجی را ایفا کند و گفتوگو در سطح رؤسای جمهور انجام شود.
به گفته این دیپلمات پیشین، سفر عراقچی به آنکارا احتمالاً با هدف تعیین دستور کار مشخص صورت گرفته است؛ بهویژه در شرایطی که گفته میشود آمریکاییها سه مطالبه اصلی شامل موضوع هستهای، برنامه موشکی و مسائل منطقهای را مطرح کردهاند. ساداتیان تصریح کرد: ممکن است در این رایزنیها تأکید شده باشد که این موضوعات بهصورت یک بسته واحد قابل طرح نیست و باید بهصورت مرحلهبهمرحله بررسی شود.
او با اشاره به اظهارات عراقچی یادآور شد: وزیر خارجه ایران بهصراحت اعلام کرده که مسائل دفاعی ایران قابل مذاکره نیست. این موضع میتواند بهمعنای تمرکز صرف بر پرونده هستهای باشد؛ آن هم با این تأکید که ایران آمادگی دارد در چارچوبی شفاف، حتی با مشارکت همسایگان و برخی کشورهای اروپایی، همکاریهایی را در زمینه نظارت و فعالیتهای مشترک دنبال کند و شاید در این حوزه به توافقاتی دست یابد.
ساداتیان در ادامه گفت: هرچند برخی تحلیلها حاکی از آن است که سه موضوع مطرحشده از سوی آمریکا، الزاماً در دستور کار اصلی دونالد ترامپ قرار ندارد و آنچه برای واشنگتن اهمیت دارد، تأمین امنیت اسرائیل و کاهش تنش میان ایران و اسرائیل است؛ اهدافی که آمریکا تلاش میکند از طریق اعمال فشار به آن دست یابد. به باور او، در شرایط فعلی، هیچیک از این موضوعات بهصورت واقعی در آستانه مذاکره قرار ندارد.
او در پایان تأکید کرد: اگر تمرکز اولیه صرفاً بر موضوع هستهای باشد و گفتوگوها بهصورت گامبهگام پیش برود، شاید در نهایت امکان دستیابی به توافقهایی محدود فراهم شود. در غیر این صورت، آنچه در پس ذهن طرف آمریکایی قرار دارد، فراتر از این موارد است؛ از جمله اطمینان از اینکه ایران بهسمت چین متمایل نمیشود، به غرب گرایش پیدا میکند و در نهایت وارد بازارهای غربی خواهد شد.
