به گزارش اکوایران، جنگ میان ایران و آمریکا و اسرائیل در حالی وارد شانزدهمین روز شده که تبادل آتش میان دو طرف همچنان ادامه دارد و همزمان نشانههایی از فعال شدن کانالهای دیپلماتیک برای مهار این درگیری دیده میشود.
امروز -24 اسفند- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در گفتگو با روزنامه العربی الجدید اعلام کرد: تماسها با کشورهای همسایه از جمله قطر، عربستان سعودی و عمان ادامه دارد و ارتباطات دیپلماتیک متوقف نشده است. تهران آماده بررسی پیشنهادی است که تضمین کننده پایان کامل جنگ باشد و از هرگونه ابتکارعمل منطقهای که منجر به پایان عادلانه جنگ شود، استقبال میکنیم.
در شرایطی که تنشهای نظامی در منطقه ادامه دارد، برخی بازیگران منطقهای تلاش کردهاند مسیرهایی برای کاهش تنش و توقف جنگ باز کنند؛ روندی که میتواند نشاندهنده نگرانی فزاینده کشورها از گسترش دامنه بحران در خاورمیانه باشد.
در همین چارچوب، به گزارش هاآرتص از آغاز تلاشهای دیپلماتیک از سوی ترکیه، عمان و مصر برای پایان دادن به درگیریها خبر داد. این رسانه عبری مدعی شد، نمایندگان این کشورها در تماسهایی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در حال رایزنی هستند. این گزارش همچنین میافزاید که میانجیها با ایالات متحده نیز در ارتباط قرار گرفتهاند، هرچند هنوز مشخص نیست که تماس مستقیمی با اسرائیل برقرار شده باشد یا خیر.
در همین زمینه مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری و هیثم بن طارق، سلطان عمان، در گفتوگویی تلفنی درباره آخرین تحولات منطقه پس از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران تبادل نظر کردند. در این تماس، رئیسجمهوری از نقش مسقط در تلاشهای دیپلماتیک و کاهش تنشهای منطقهای قدردانی کرد و سلطان عمان نیز بر ضرورت تقویت همکاریهای منطقهای برای جلوگیری از گسترش جنگ تأکید کرد.
در کنار عمان، ترکیه نیز بهعنوان یکی از بازیگران مهم منطقهای تلاش کرده، موضعی فعال در قبال تحولات اخیر اتخاذ کند. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرد که آنکارا تحولات خاورمیانه را از نزدیک دنبال میکند و برای پایان دادن به جنگ و کاهش تنشها تلاش خواهد کرد. او همچنین با اشاره به تحولات داخلی ایران، نسبت به تقویت جریانهای جداییطلبانه هشدار داد و تأکید کرد که ترکیه با هرگونه تنش قومی یا مذهبی در منطقه مخالف است.
مصر نیز بهعنوان بزرگترین کشور عربی میتواند یکی از کانالهای مهم ارتباطی در این بحران باشد. قاهره در ماههای گذشته نیز در برخی پروندههای مرتبط با ایران نقش میانجیگرانه ایفا کرده بود؛ از جمله توافقی که میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی با میانجیگری مصر در قاهره به امضا رسید و هدف آن ازسرگیری برخی همکاریهای فنی و بازرسیها از تأسیسات هستهای ایران بود. با این حال، تصویب قطعنامهای علیه ایران در شورای حکام آژانس با حمایت آمریکا و سه کشور اروپایی، موجب شد تهران اعلام کند توافق قاهره عملاً پایان یافته است.
اکوایران: با گذشت شانزده روز از جنگ ایران و آمریکا، نشانههای تشدید تنش در منطقه بیش از گذشته نمایان شده است؛ از حمله آمریکا به جزیره خارک و ادامه صادرات نفت ایران تا عملیات موشکی جدید سپاه علیه پایگاههای آمریکا و افزایش هشدارها درباره امنیت خلیج فارس.
معادله تنگه هرمز
در کنار این تحولات دیپلماتیک، نگرانی قدرتهای آسیایی از گسترش بحران نیز افزایش یافته است. نارندرا مودی، نخستوزیر هند در تماس تلفنی با پزشکیان درباره آنچه «وضعیت خطرناک منطقه» توصیف کرد گفتوگو کرد. مودی در این گفتوگو نگرانی خود را از افزایش تنشها، کشته شدن غیرنظامیان و آسیب دیدن زیرساختهای غیرنظامی ابراز کرد و بر ضرورت بازگشت طرفها به گفتوگو و دیپلماسی تأکید کرد. امنیت شهروندان هندی و تداوم جریان تجارت و انتقال انرژی نیز از دیگر محورهای مورد اشاره در این تماس بود.
همزمان موضوع امنیت تنگه هرمز نیز به یکی از محورهای مهم تحولات اخیر تبدیل شده است. گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد در پی مذاکراتی میان تهران و دهلینو، ایران به دو کشتی هندی اجازه عبور از این گذرگاه راهبردی را داده است. این اقدام در شرایطی صورت گرفته که پیشتر سه نفتکش ایرانی در هند توقیف شده بودند و منابع آگاه از تلاش دو کشور برای حلوفصل مسائل مرتبط با امنیت دریایی و تجارت انرژی خبر میدهند.
در همین حال برخی گزارشها حاکی از آن است که تهران در حال بررسی اعطای مجوز عبور محدود به نفتکشها از تنگه هرمز است. به ادعای شبکه سیانان، یک مقام ایرانی عنوان کرد که این مجوز ممکن است مشروط به انجام معاملات نفتی با استفاده از یوآن چین باشد؛ اقدامی که در صورت تحقق میتواند بخشی از مبادلات انرژی در منطقه را از مدار دلار خارج کند و به تلاشهای پکن برای گسترش نقش ارز خود در بازار جهانی انرژی کمک کند.
وزیر امور خارجه نیز درباره تنگه هرمز در مصاحبه با العربیه جدید گفت: تنگه هرمز برای همه باز است، بهجز کشتیهای آمریکایی و متحدانشان.
بیانیه وزرای خارجه آسهآن
واکنشهای بینالمللی به ادامه جنگ نیز در حال افزایش است. وزرای خارجه کشورهای عضو آسهآن در بیانیهای مشترک خواستار توقف فوری درگیریها شدند و بر ضرورت جلوگیری از گسترش بحران در خاورمیانه تأکید کردند. همزمان وزیر امور خارجه ایران در گفتوگویی تلفنی با همتای هندی خود بر لزوم محکومیت حملات نظامی علیه ایران از سوی نهادهای بینالمللی تأکید کرد و از نقش احتمالی گروه بریکس در حمایت از ثبات منطقه سخن گفت.
در کنار این تحرکات دیپلماتیک، ارزیابیها از ابعاد نظامی جنگ نیز ادامه دارد. روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی با استناد به تصاویر ماهوارهای و دادههای میدانی اعلام کرده است که در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، ایران مجموعهای از حملات موشکی و پهپادی را علیه مواضع آمریکا در منطقه انجام داده است. بر اساس این گزارش، دستکم ۱۷ محل مرتبط با نیروهای آمریکایی در خاورمیانه هدف قرار گرفته و تعدادی از آنها بیش از یک بار مورد حمله واقع شدهاند.
مجموع این تحولات نشان میدهد که در حالی که جنگ همچنان در میدان نظامی ادامه دارد، تلاشها برای مهار بحران در سطح دیپلماتیک نیز در حال شکلگیری است؛ تلاشی که موفقیت یا شکست آن میتواند در تعیین مسیر آینده این منازعه و امنیت منطقه نقشی تعیینکننده داشته باشد.
اکوایران: پانزده روز پس از آغاز جنگ، در حالی که حملات متقابل ایران و ایالات متحده همچنان ادامه دارد، همزمان نشانههایی از فعالشدن مسیرهای دیپلماتیک نیز دیده میشود. تماس تلفنی نخستوزیر هند با رئیسجمهور ایران، مواضع تهران درباره تنگه هرمز و تاکید برخی قدرتهای منطقهای بر ضرورت راهحل سیاسی، از تلاشهایی حکایت دارد که با هدف مهار بحران و جلوگیری از گسترش درگیریها دنبال میشود.
در همین زمینه، جلال ساداتیان، سفیر پیشین ایران در لندن پیشتر در گفتوگو با اکوایران تاکید کرد که هرگونه آتشبس بدون ضمانتهای روشن برای جلوگیری از تکرار حملات، نمیتواند به پایان واقعی جنگ منجر شود.
ساداتیان با اشاره به آغاز جنگ توسط آمریکا تصریح کرد که تهران خود را «پایاندهنده جنگ» میداند. از نگاه ایران، آتشبسی که صرفاً فرصتی برای تجدید قوا و تجهیز دوباره طرف مقابل فراهم کند، نمیتواند قابل قبول باشد. به گفته ساداتیان، در هر روندی برای پایان دادن به درگیریها، مهمترین مسئله ارائه تضمینهایی است که نشان دهد حملات نظامی علیه ایران تکرار نخواهد شد. ساداتیان در عین حال تأکید کرد که ایران همواره از صلح و راهحلهای دیپلماتیک استقبال کرده است، اما دستیابی به آتشبس تنها در صورتی میتواند پایدار باشد که بر پایه تعهدات عملی و قابل اطمینان شکل بگیرد.
