به گزارش اکوایران به نقل از ایرنا، شبکه الجزیره قطر اخیرا میزبان نشستی با عنوان «آیا معاهده انپیتی میتواند از یک فاجعه جلوگیری کند؟ » بود. در این نشست «سید حسین موسویان» مذاکرهکننده پیشین هستهای ایران، «طارق رئوف» رئیس پیشین هماهنگی سیاستهای راستیآزمایی و امنیت در آژانس بین المللی انرژی اتمی و «کلسی داونپورت» مدیر سیاست عدم اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات آمریکا به ارائه دیدگاههای خود پرداختند.
سیدحسین موسویان در این نشست استدلال کرد که اعتبار پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای بهدلیل استانداردهای دوگانه و ناکامی قدرتهای هستهای در اجرای تعهدات خود بهشدت تضعیف شده است. او چهار نقض کلان معاهده ان پی تی توسط قدرتهای چهانی را به شرح ذیل برشمرد:
نخست، قدرتهای هستهای به تعهدات خلع سلاح خود در چارچوب معاهده ان. پی. تی عمل نکردهاند؛
دوم، همچنان در حال مدرنسازی و گسترش زرادخانههای هستهای خود هستند؛
سوم، قدرتهای بزرگ روابط راهبردی نزدیکی با کشورهای هستهای خارج از معاهده ان. پی. تی مانند اسرائیل، هند و پاکستان دارند؛ و چهارم، در برخورد با حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای استاندارد دوگانه اعمال میشود. موسویان تأکید کرد که کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، آلمان، ژاپن و هلند سالهاست غنیسازی انجام میدهند، اما ایران با وجود عضویت در معاهده ان. پی. تی با مطالبه «غنیسازی صفر» مواجه است.
او همچنین حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را نقض آشکار حقوق بینالملل، منشور ملل متحد و اصول آژانس بینالمللی انرژی اتمی دانست و گفت: برنامه هستهای ایران تحت نظارت کامل آژانس بوده و عدم محکومیت این حملات از سوی آژانس و شورای امنیت، این تصور را تقویت کرده که معاهده ان. پی. تی بیش از آنکه یک چارچوب حقوقی برای تامین امنیت بین الملل و بیطرف باشد، به ابزاری سیاسی برخی قدرتهای جهانی تبدیل شده است.
موسویان اظهار داشت که بسیاری در ایران اکنون عضویت در معاهده ان. پی. تی را خود نوعی تهدید وجودی میدانند. او یادآور شد که از سال ۲۰۰۳ تاکنون، هم گزارشهای آژانس و هم ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا بهطور مداوم تأکید کردهاند که هیچ نشانهای از تصمیم ایران برای ساخت سلاح هستهای وجود ندارد. با این حال، ایران حتی در زمانی که مذاکرات دیپلماتیک پیشرفت قابلتوجهی داشت و توافق در دسترس بود، در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف تحریم، فشار و حمله نظامی قرار گرفت. او این وضعیت را با کره شمالی مقایسه کرد و گفت در تهران این باور در حال تقویت است که کشورهایی که سلاح هستهای دارند، کمتر در معرض حمله نظامی قرار میگیرند.
وی همچنین تأکید کرد که ایران برجام را ــ که جامعترین توافق عدم اشاعه در تاریخ بود ــ پذیرفت و بهطور کامل اجرا کرد، ایران به تحتبازرسیترین کشور تاریخ آژانس تبدیل شد و بخش قابلتوجهی از منابع و بودجه آژانس صرف نظارت بر برنامه هستهای ایران شد اما آمریکا از برجام خارج و گسترده ترین تحریمها را علیه ایران اعمال کرد.
در حوزه امنیت منطقهای، موسویان از ایده ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خلیج فارس در چارچوب یک ساختار گستردهتر همکاری و امنیت منطقهای در حوزه خلیج فارس حمایت کرد. او گفت چنین ساختاری باید امنیت دریایی، بحرانهای منطقهای و اقدامات اعتمادساز را نیز دربر گیرد. در عین حال، او تأکید کرد که زرادخانه هستهای اسرائیل و سیاست حفظ انحصار هستهای اسرائیل در خاورمیانه، مهمترین مانع تحقق منطقه عاری از سلاحهای کشتار جمعی است.
حملات به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را ضربهای جدی به اعتبار نظام راستیآزمایی آژانس بود
طارق رئوف معتقد بود که نظام معاهده ان. پی. تی با یکی از جدیترین بحرانهای تاریخ خود مواجه است. او هشدار داد که فروپاشی توافقهای کنترل تسلیحات میان آمریکا و روسیه، رقابت فزاینده هستهای میان قدرتهای بزرگ و تشدید تنشهای ژئوپلیتیک، شکاف میان کشورهای هستهای و غیرهستهای را عمیقتر کرده است. رئوف حملات به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را ضربهای جدی به اعتبار نظام راستیآزمایی آژانس دانست و هشدار داد که چنین اقداماتی ممکن است بهجای جلوگیری از اشاعه، به گسترش آن دامن بزند.
او همچنین تأکید کرد که زرادخانه هستهای اعلامنشده اسرائیل یکی از عوامل اصلی بیثباتی در خاورمیانه است. رئوف خواستار تلاش دوباره برای ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه شد و گفت قدرتهای غربی سالها برنامه هستهای اسرائیل را از نظارت و فشار بینالمللی مصون نگه داشتهاند.
اعتماد جهانی به معاهده ان پی تی بهتدریج در حال فرسایش است
کلسی داونپورت تأکید کرد که معاهده ان. پی. تی همچنان ستون اصلی نظام جهانی عدم اشاعه است، اما هشدار داد که اعتماد به این پیمان بهتدریج در حال فرسایش است. او گفت کنفرانس بازنگری باید علاوه بر تأکید مجدد بر حمایت از پیمان، با واقعیت کاهش اعتماد به کنترل تسلیحات و خلع سلاح نیز مواجه شود. به اعتقاد او، اگر کشورها به این نتیجه برسند که معاهده ان. پی. تی دیگر امنیت یا مسیر معتبری برای خلع سلاح فراهم نمیکند، احتمال دارد کشورهای بیشتری به دنبال دستیابی به سلاح هستهای بروند.
در حوزه امنیت منطقهای، داونپورت از ایده منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه حمایت کرد، اما پیشنهاد داد که شاید رویکردی عملیتر، آغاز گفتوگوی امنیتی محدودتر میان ایران و کشورهای عرب خلیج فارس باشد. او معتقد بود پرداختن به نگرانیهای امنیتی ریشهای که محرک فشارهای هستهای هستند، میتواند در آینده زمینه را برای محدودیتهای هستهای و شفافیت بیشتر در سطح منطقه فراهم کند.
