به گزارش اکوایران، جنگ داخلی سودان اکنون به وضعیتی رسیده است که برخی تحلیلگران آن را تقسیم عملی کشور توصیف می‌کنند. نیروهای پشتیبانی سریع دارفور را در غرب کنترل می‌کنند، درحالی‌که ارتش سودان بر پایتخت، خارطوم و مناطق شرقی تسلط دارد. بخش‌هایی از کردفان، منطقه‌ای در مرکز کشور که شهر الابیض را نیز در بر می‌گیرد، همچنان مورد مناقشه‌اند. ایالت نیل آبی، در نزدیکی مرز اتیوپی، نیز از دیگر مناطق محل اختلاف است.
حمله پهپادی به یک بازار با 150 کشته
به نوشته نیویورک‌تایمز، درحالی‌که طرف‌های جنگ داخلی سودان در میدان نبرد با یکدیگر درگیرند، حمله پهپادی بدون هیچ هشداری به یک بازار انجام شد و آتشی عظیم به پا کرد که دود غلیظ و سیاه آن به آسمان برخاست. کسانی که توانستند، برای فرار از حرارت شعله‌ها شتابان گریختند. بسیاری دیگر فرصتی برای نجات نداشتند. این حمله که روز دوشنبه بازار امیت در ابیی را هدف قرار داد، شوک و نگرانی ویژه‌ای برانگیخت؛ زیرا منطقه‌ای غیرنظامی را هدف گرفت، نه یک هدف نظامی. ابیی منطقه‌ای مورد مناقشه میان سودان و سودان جنوبی است که گروه‌های درگیر در جنگ داخلی سودان نیز بر سر آن اختلاف دارند.
مناطق سبز رنگ در کنترل ارتش سودان و مناطق سرخ رنگ در کنترل نیروهای پشتیبانی سریع قرار دارند/طرح از سودان پست
یوهانا آکول نگور، وزیر اطلاع‌رسانی کنونی ابیی، اعلام کرد که بیش از ۱۵۰ نفر در این حمله کشته شده‌اند و احتمال می‌رود شمار قربانیان افزایش یابد. مقام‌های محلی ابیی ارتش سودان را مسئول حمله دانستند. دولت سودان جنوبی نیز این حمله را محکوم کرد و سفیر سودان در جوبا، پایتخت این کشور، را احضار کرد.
ابیی استانی نفت‌خیز است که هم سودان جنوبی، کشوری که در سال ۲۰۱۱ پس از دهه‌ها جنگ داخلی استقلال یافت، و هم دولت سودان ادعای مالکیت آن را دارند. دولت سودان نیز اکنون گرفتار جنگی ویرانگر دیگر شده است. از زمان آغاز درگیری‌ها در آوریل ۲۰۲۳ میان ارتش سودان و نیروهای شبه‌نظامی پشتیبانی سریع، حدود ۱۴ میلیون نفر، یعنی بیش از یک‌چهارم جمعیت کشور، ناچار شده‌اند خانه‌های خود را ترک کنند. وزارت بهداشت سودان شمار غیرنظامیان کشته‌شده را بیش از ۱۱ هزار نفر اعلام کرده است، اما برخی برآوردها این رقم را تا ۴۰۰ هزار نفر می‌دانند.
پهپادها چگونه جنگ را تغییر داده‌اند؟
این حمله در زمانی انجام شد که بازار شلوغ بود و محل حادثه فاصله زیادی با خطوط مقدم نبرد داشت. این رویداد شاهد دیگری بود بر اینکه جنگ داخلی سودان، همچون تهاجم روسیه به اوکراین، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و درگیری‌ها در جمهوری دموکراتیک کنگو و میان اتیوپی و اریتره، بیش از پیش به جنگی پهپادمحور تبدیل شده است.
مردی در ماه مارس در الابیض، سودان، در گودالی پر از قطعات پهپاد ایستاده است. استفاده از پهپادها در جنگ تشدید شده است. عکس از لس‌آنجلس تایمز
پهپادها را می‌توان آسان‌تر از حملات هوایی متعارف تهیه و به کار گرفت. این فناوری به گروه‌های مسلح اجازه داده است دشمنان خود را در فواصل بسیار دور هدف قرار دهند. هم نیروهای مسلح سودان و هم نیروی شبه‌نظامی‌ای که با آن می‌جنگد، بی‌اعتنایی خود به جان غیرنظامیان را نشان داده‌اند. به گفته شاهدان، سازمان‌های امدادی و گزارش‌های رسانه‌ای، تنها در همین ماه صدها نفر در حملات پهپادی کشته شده‌اند؛ هرچند تعیین شمار دقیق قربانیان دشوار است.
در یکی از حملات گسترده و جسورانه، نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در ماه مه ۲۰۲۵ طی چند روز پیاپی به بندر سودان حمله کردند و فرودگاه شهر و یک بیمارستان را هدف قرار دادند. این گروه اعلام کرده بود که اهداف حملات نظامی بوده‌اند. این حملات توانایی نیروهای پشتیبانی سریع برای به‌کارگیری پهپادها در فواصل صدها مایلی و بر فراز مناطق وسیع و باز را نشان داد؛ نمایش قدرتی مهم که آشکار کرد هیچ نقطه‌ای در کشور را نمی‌توان کاملاً امن دانست.
به گفته آندریاس کریگ، کارشناس خاورمیانه در کینگز کالج لندن، امارات متحده عربی زنجیره تأمین اقتصادی‌ای ایجاد کرده که به نیروهای پشتیبانی سریع امکان داده است پهپادهایی از چین تهیه کنند؛ در مقابل، ارتش سودان به پهپادهای ایرانی و ترکیه‌ای دسترسی داشته است. امارات حمایت از هر یک از دو طرف جنگ را انکار می‌کند. کریگ گفت: «پهپادها ارزان نیستند»، اما افزود: «در سودان، هدف قرار دادن زیرساخت‌های اساسی غیرنظامی راهی برای وارد کردن فشار بر جمعیت غیرنظامی و در نهایت بر طرف‌های درگیر است.» به گفته او، با وجود تلفات سنگین این حملات، بعید است که آن‌ها بتوانند پویایی‌های بنیادین جنگ را تغییر دهند.
«دیگر هیچ حیاتی باقی نمانده است»
در رابطه با ابعاد فاجعه‌بار انسانی جنگ داخلی سودان، میدل‌ایست آی در گزارشی می‌نویسد: خیابان‌های شهر بارا، در ایالت کردفان شمالی سودان، مملو از اجساد بود. اجساد در روستاهای اطراف پراکنده شده بودند و در جاده‌ای که بارا را به مرکز ایالت، یعنی شهر راهبردی الابیض، متصل می‌کند نیز رها شده بودند. شاهدان عینی گفتند بیشتر این افراد در حملات انتقام‌جویانه‌ای کشته شده بودند که نیروهای شبه‌نظامی پشتیبانی سریع (RSF) انجام داده بودند.
یک داوطلب در بارا، کردفان شمالی، سودان، جنازه‌ای را دفن می‌کند/عکس از میدل‌ایست آی
انباشت شمار زیادی از اجساد، بارا را به سرزمینی متروک و خالی از سکنه تبدیل کرده است؛ زمینی که آلوده شده و حشرات و عقرب‌ها در آن جولان می‌دهند. به دلیل وجود اجساد، بیماری ناشناخته‌ای به‌سرعت در حال گسترش است. داوطلبانی که لباس‌های محافظ و ماسک بر تن دارند، با تمام توان تلاش می‌کنند بقایا را به‌گونه‌ای ایمن دفع کنند.
ویدئوها و عکس‌هایی که به‌طور اختصاصی در اختیار میدل‌ایست آی قرار گرفته‌اند، قربانیان کشتارهایی را نشان می‌دهند که در جریان دوره‌ای از درگیری‌های شدید در ماه ژوئیه رخ داد؛ زمانی که نیروهای مسلح سودان (SAF) منطقه را از نیروهای پشتیبانی سریع پس گرفتند. چندین منبع محلی، از جمله فعالان و داوطلبانی که در روند بیرون آوردن و دفن اجساد مشارکت داشته‌اند، به میدل‌ایست آی گفتند که بیشتر قربانیان غیرنظامی بوده‌اند. بقیه کشته‌شدگان، نیروهایی از هر دو طرف، یعنی ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع، بوده‌اند.
به گفته این منابع، علاوه بر بیش از ۶۰۰ جسدی که تاکنون جمع‌آوری شده‌اند، صدها جسد دیگر همچنان در بارا و مناطق روستایی اطراف آن در حال تجزیه‌اند. نیروهای پشتیبانی سریع از حمایت امارات متحده عربی برخوردارند و سازمان ملل متحد و ایالات متحده اعلام کرده‌اند که این نیروها مرتکب نسل‌کشی شده‌اند.
گورهای دسته‌جمعی و اجساد رهاشده در فضای باز
یکی از داوطلبان به میدل‌ایست آی گفت که آن‌ها ۲۰۰ گور دسته‌جمعی را در منطقه باز کرده و سپس تمام اجساد انباشته‌شده در آن‌ها را به‌صورت مناسب دفن کرده‌اند. به گفته این منبع، ۴۰۰ جسد دیگر نیز دفن شده‌اند. او توضیح داد: «هزینه این تلاش‌ها را گروه‌های محلی بسیاری تأمین کرده‌اند؛ از جمله زنان و مردان بارا، اعضای جامعه مهاجران سودانی در خارج از کشور، به‌ویژه کسانی که در کشورهای خلیج فارس زندگی می‌کنند، و همچنین افرادی در الابیض.»
پس از تصرف شهر الفاشر در منطقه دارفور سودان در ماه گذشته، شبه‌نظامیان نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) کارزاری سازمان‌یافته از اعدام‌های جمعی خانه‌به‌خانه را آغاز کرده‌اند که هدف آن غیرنظامیان بی‌دفاع و عمدتاً غیرعرب بوده است.
عبدالرحمان، از اعضای ارشد کمیته مقاومت بارا، به میدل‌ایست آی گفت: «این اجساد در خیابان‌ها و میدان‌ها و همچنین داخل خانه‌ها پیدا شدند. اجساد دیگری نیز در روستاهای اطراف بارا پیدا شده‌اند و روند جست‌وجو همچنان ادامه دارد، زیرا معتقدیم تعداد اجساد بیشتر از چیزی است که در گزارش‌های میدانی ثبت شده است.» عبدالرحمان گفت صدها جسد همچنان در مناطق اطراف بارا، از جمله در گریگِیخ، جبرات‌الشیخ و ام‌سیاله، باقی مانده‌اند.
عکس‌ها و ویدئوهایی که به‌طور اختصاصی در اختیار میدل‌ایست آی قرار گرفته و در این گزارش منتشر شده‌اند، اجسادی را نشان می‌دهند که ماه‌ها در فضای باز رها شده بودند. برخی اجساد تجزیه شده بودند و برخی دیگر به اسکلت تبدیل شده بودند؛ فرایندی که در آب‌وهوای گرمی مانند سودان ممکن است تنها چند هفته طول بکشد.
اسکلت‌ها متعلق به افراد در سنین مختلف، از جمله کودکان و سالمندان، بودند. اجساد دیگری که تازه‌تر بودند، به نیروهای نظامی تعلق داشتند. داوطلبان شرایط را بی‌رحمانه توصیف کردند: زمین آلوده و مسموم بود، دسته‌های پروانه‌ها و حشرات دیگر در آن پرواز می‌کردند، عقرب‌ها در منطقه دیده می‌شدند و اجساد حیوانات و پرندگان نیز روی زمین پراکنده بود. یکی از داوطلبان به میدل‌ایست آی گفت: «اکنون دیگر هیچ حیاتی در بارا باقی نمانده است.»
اسماعیل کرم‌الدین، داوطلب و عضو مقاومت مردمی، در گفت‌وگویی تلفنی با میدل‌ایست آی گفت: «اکثریت اجسادی که از بارا و روستاهای دیگر جمع‌آوری کرده‌ایم، غیرنظامیانی هستند که سال گذشته، پس از ورود نیروهای پشتیبانی سریع به شهر، در حملات انتقام‌جویانه کشته شدند.»
ادامه جنگ سودان و دخالت بازیگران خارجی
جنگ سودان در آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد و اکنون به بزرگ‌ترین بحران انسانی جهان تبدیل شده است. بیش از ۱۱ میلیون نفر به اجبار خانه‌های خود را ترک کرده‌اند و گمان می‌رود دست‌کم ۱۵۰ هزار نفر کشته شده باشند. هر دو طرف، یعنی نیروهای مسلح سودان و نیروهای پشتیبانی سریع، به ارتکاب جنایات جنگی متهم شده‌اند. همچنین مشخص شده است که نیروهای پشتیبانی سریع در بخش‌های مختلف دارفور، در غرب سودان، مرتکب نسل‌کشی شده‌اند.
درگیری بین ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) که در آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد، دست‌کم ۴۰,۰۰۰ نفر را کشته و ۱۲ میلیون نفر را آواره کرده است/عکس از خبرگزاری رویترز
نیروهای پشتیبانی سریع از حمایت امارات متحده عربی برخوردارند، هرچند ابوظبی با وجود افزایش شواهد، از جمله شواهد ارائه‌شده از سوی هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره سودان، همچنان دخالت خود را انکار می‌کند. روز دوشنبه، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در برابر نقشه‌ای سخنرانی کرد که سودان را به دو بخش تقسیم کرده بود: بخش غربی تحت کنترل نیروهای پشتیبانی سریع که در نقشه به‌عنوان منطقه‌ای همسو با اسرائیل و امارات مشخص شده بود و بقیه کشور که همسو با ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان نشان داده شده بود.
نیروهای مسلح سودان از حمایت نظامی ترکیه و مصر برخوردارند. مصر اخیراً در حمله‌ای هوایی به یک معدن طلا در مرز سودان و مصر، دست‌کم ۱۱۴ نفر را کشته است. در هفته‌های اخیر، نیروهای مسلح سودان پیشروی نظامی گسترده‌ای در کردفان شمالی داشته‌اند. ارتش کنترل شهر سودار، ام‌بدیر، المزروب و مناطق دیگری را به دست گرفته و در نتیجه، بخش اعظم این ایالت بار دیگر تحت کنترل آن قرار گرفته است.
یک منبع نظامی به میدل‌ایست آی گفت که ارتش سودان به‌سوی ایالت همسایه، کردفان غربی، پیشروی خواهد کرد؛ به‌ویژه به سمت شهرهای النهود و الخوی، که در مناطقی غنی از صمغ عربی قرار دارند. این مناطق پیش‌تر بیش از ۸۰ درصد صمغ عربی جهان را تولید می‌کردند؛ ماده‌ای که یکی از ترکیبات مهم مورد استفاده شرکت‌های چندملیتی مانند کوکاکولا و پپسی است و در تولید داروها و محصولات آرایشی نیز کاربرد دارد.
در مقابل، نیروهای پشتیبانی سریع حملات پهپادی خود را به سراسر کشور گسترش داده‌اند. این حملات شهر الابیض، شهر کوستی در ایالت نیل سفید، شهر عطبره در شمال، پایتخت یعنی خارطوم و شهر دوقلوی آن، ام‌درمان، را نیز در بر گرفته‌اند. تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ همچنان بی‌نتیجه مانده‌اند.
کردفان؛ کریدوری که شرق و غرب سودان را به هم پیوند می‌دهد
شبکه خبری الجزیره در گزارش خود پیرامون روند جنگ داخلی سودان نوشته بود: منطقه کردفان که میان دارفور در غرب و مرکز سودان قرار دارد. درگیری‌ها در منطقه کردفان سودان از اواخر سال ۲۰۲۵ تشدید شده و این منطقه را به یکی از مهم‌ترین میدان‌های نبرد میان نیروهای مسلح سودان و نیروهای شبه‌نظامی پشتیبانی سریع تبدیل کرده است؛ جنگی که اکنون وارد چهارمین سال خود شده است.
کردفان، منطقه‌ای در مرکز و جنوب سودان که شامل سه استان اداری کردفان شمالی، کردفان جنوبی و کردفان غربی است. این منطقه بین دارفور در غرب و دره رود نیل سفید در شرق قرار دارد/عکس از دانشنامه بریتانیکا
این منطقه پهناور از سه ایالت کردفان شمالی، کردفان جنوبی و کردفان غربی تشکیل شده است. کردفان در محل تلاقی مناطق تحت کنترل دو طرف قرار دارد و میان بخش مرکزی سودان که در اختیار ارتش است و منطقه دارفور در غرب که نیروهای پشتیبانی سریع آن را کنترل می‌کنند، واقع شده است. ارتش سودان در ماه‌های اخیر نیروهای پشتیبانی سریع را از بخش بزرگی از کردفان شمالی بیرون رانده است. از زمان آغاز جنگ در آوریل ۲۰۲۳، یک‌پنجم حملات ثبت‌شده در سودان در منطقه کردفان رخ داده است.
سودان به‌طور کلی میان دو طرف جنگ تقسیم شده است. نیروهای مسلح سودان، پایتخت کشور، خارطوم و بیشتر مناطق شمالی، شرقی و مرکزی را در اختیار دارند. در مقابل، نیروهای پشتیبانی سریع بخش غربی کشور، از جمله تقریباً تمام دارفور و بخش‌هایی از کردفان، را کنترل می‌کنند. گروه‌های مسلح کوچک‌تری نیز در بخش‌هایی از جنوب کشور حضور دارند؛ از جمله جنبش آزادی‌بخش خلق سودان-شمال که با نیروهای پشتیبانی سریع متحد است. در مجموع، ارتش در شمال دست بالا را دارد، نیروهای پشتیبانی سریع در غرب قدرتمندترند و کردفان جنوبی همچنان منطقه‌ای مورد مناقشه است.
از سال ۲۰۲۵، شمار افرادی که در جریان جنگ به خانه‌های خود بازگشته‌اند به‌طور پیوسته افزایش یافته و تا آگوست ۲۰۲۶ به حدود ۵٫۱ میلیون نفر رسیده است. خارطوم شاهد بازگشت گسترده آوارگان بوده و حدود ۲٫۷ میلیون نفر به این منطقه بازگشته‌اند. با وجود کاهش شمار آوارگان، میلیون‌ها نفر پس از گذشت بیش از سه سال از آغاز جنگ همچنان از خانه‌های خود دور مانده‌اند.
