قندیها در بازار سرمایه؛ بهبود تولید در صنعتی وابسته به اقلیم
صنعت قند و شکر یکی از صنایع مهم حوزه کالاهای اساسی است که هم در بازار جهانی و هم در اقتصاد داخلی نقش قابلتوجهی ایفا میکند. بررسی وضعیت این صنعت نشان میدهد تولید، مصرف و قیمت جهانی شکر طی سالهای اخیر تحت تأثیر عوامل اقلیمی، سیاستهای حمایتی و تغییرات عرضه و تقاضا نوساناتی را تجربه کرده است. در این گزارش، ابتدا تصویر جهانی این صنعت و سپس وضعیت آن در ایران و بازار سرمایه بررسی میشود.
شکر از چغندر؛ فرآیند تولید در ایران
تولید شکر از چغندر قند با برداشت محصول و انتقال آن به کارخانه آغاز میشود و پس از مراحل آمادهسازی، عصارهگیری، تصفیه و کریستالسازی، شکر نهایی تولید میشود. این فرآیند در ایران سهم قابلتوجهی در تأمین شکر داخلی دارد.
شکر از نیشکر؛ مزیت کشورهای گرمسیری
در مقابل، تولید شکر از نیشکر نیز با برداشت و انتقال سریع آن به کارخانه انجام میشود؛ چراکه نیشکر فسادپذیری بالایی دارد. پس از خردایش، عصارهگیری و تصفیه، شکر تولیدی آماده بستهبندی و عرضه به بازار میشود. 
سبد محصولات صنعت قند و شکر
محصولات این صنعت شامل شکر سفید، شکر خام، تفاله و سایر محصولات جانبی است که هرکدام سهمی در زنجیره ارزش این صنعت دارند. 
کشت پاییزه و بهاره؛ تفاوت در عیار قندی
کشت چغندر قند در ایران در دو فصل پاییزه و بهاره انجام میشود. کشت پاییزه عمدتاً در مناطق جنوبی و کشت بهاره در مناطق معتدل و سردسیر رواج دارد. چغندر بهاره معمولاً عیار قندی بالاتری دارد و همین موضوع موجب شده برخی کارخانهها در طول سال بر اساس دو دوره کشت فعالیت کنند. 
برزیل و هند؛ غولهای نیشکر جهان
بررسی روند جهانی تولید نیشکر از سال ۱۹۶۱ تا ۲۰۲۳ نشان میدهد این محصول رشد قابلتوجهی را تجربه کرده و از کمتر از ۲۰۰ میلیون تن به بیش از ۱.۸ میلیارد تن رسیده است. برزیل بزرگترین تولیدکننده نیشکر جهان است و پس از آن هند قرار دارد. بخش عمده تولید جهانی نیشکر در اختیار همین دو کشور متمرکز شده است.
نقش مکمل چغندر در تأمین شکر جهان
در مقابل، تولید جهانی چغندر قند نوسانات بیشتری داشته و در چند کشور محدود متمرکز است. در سالهای اخیر روسیه به بزرگترین تولیدکننده چغندر قند تبدیل شده است. بهطور کلی حدود ۸۰ درصد شکر جهان از نیشکر و ۲۰ درصد آن از چغندر قند تأمین میشود.
مسیر افزایشی تولید جهانی
تولید جهانی شکر طی سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ مسیر افزایشی داشته و از ۱۶۲ میلیون تن در سال ۲۰۱۰ به حدود ۱۸۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است. پیشبینی میشود این رقم در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۸۵ میلیون تن و در افق ۲۰۳۰ به حدود ۱۸۸ میلیون تن برسد.
رشد تدریجی مصرف جهانی
مصرف جهانی شکر نیز روندی نسبتاً باثبات و صعودی داشته و از ۱۵۲ میلیون تن در سال ۲۰۱۰ به حدود ۱۸۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است. رشد جمعیت و توسعه صنایع غذایی از عوامل اصلی افزایش مصرف به شمار میروند.
نوسان قیمت؛ از اوج ۲۸ سنت تا افت به ۱۵ سنت
قیمت جهانی شکر از سال ۲۰۲۲ تا نیمه نخست ۲۰۲۳ در مسیر صعودی قرار گرفت و به محدوده ۲۶ تا ۲۸ سنت در هر پوند رسید. این افزایش عمدتاً ناشی از محدودیت عرضه و شرایط نامساعد اقلیمی بود. با این حال، از ابتدای ۲۰۲۴ قیمتها وارد روند نزولی شد و در سال ۲۰۲۵ به محدوده ۱۴ تا ۱۵ سنت در هر پوند رسید که نشاندهنده بهبود توازن عرضه و تقاضاست.
تولید داخلی؛ وابسته به اقلیم و سیاست
تولید شکر در ایران طی دهه گذشته با نوسانات چشمگیری همراه بوده است. تولید که در سال ۱۳۹۰ حدود ۱.۷ میلیون تن بود، در سال ۱۳۹۶ به بیش از ۳ میلیون تن رسید، اما در سال ۱۳۹۸ کاهش قابلتوجهی را تجربه کرد. از سال ۱۳۹۹ تولید دوباره به محدوده ۲.۲ تا ۲.۳ میلیون تن بازگشت، اما در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱.۹ میلیون تن کاهش یافت. این نوسانات نشان میدهد تولید داخلی بهشدت تحت تأثیر شرایط اقلیمی و سیاستهای حمایتی قرار دارد.
۱۸ شرکت بورسی و سهم ۶۰ درصدی از تولید کشور
در بازار سرمایه ایران ۱۸ شرکت فعال در صنعت قند و شکر حضور دارند که ماده اولیه آنها چغندر قند است. این شرکتها حدود ۵۸۸ هزار تن شکر تولید میکنند که نزدیک به ۶۰ درصد از تولید کشور را شامل میشود. ارزش بازار این گروه در حال حاضر حدود ۳۰ همت برآورد میشود.
جهش ۹۹ درصدی تولید در ۹ ماهه
در ۹ ماهه ابتدایی امسال، تولید شرکتهای این گروه نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۹۹ درصد رشد داشته است. بیشترین رشد مربوط به شرکت قزوین با بیش از ۱۰۰۰ درصد افزایش تولید و کمترین رشد مربوط به قهکمت با حدود ۱۹ درصد بوده است.
رشد ۲۴ درصدی سودآوری گروه
در بخش سودآوری، قصفها با رشد ۴۹ درصدی بهترین عملکرد را ثبت کرده و قهکمت با افت حدود یک درصدی ضعیفترین عملکرد را داشته است. مجموع سود شناساییشده این گروه در ۹ ماه ابتدایی سال به حدود ۱.۳ همت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۲۴ درصدی را نشان میدهد.
جمعبندی؛ صنعتی مهم اما پرنوسان
در مجموع، صنعت قند و شکر صنعتی مهم اما پرنوسان است که عملکرد آن به شرایط تولید، سیاستهای تنظیمگری و وضعیت بازار جهانی وابسته است. با این حال، بررسی صورتهای مالی نشان میدهد قندیهای بورسی در ماههای اخیر توانستهاند بهبود نسبی در تولید و سودآوری ثبت کنند، هرچند پایداری این روند به متغیرهای بیرونی وابسته خواهد بود.
