اما بعد از دقایق کوتاهی آزادی کامل اینترنت، دوباره اتصالها فیلتر شد. این اتفاق چندان عجیب و جدید نیست. تجربه سالهای قبل نشان میدهد که هر بار در زمان قطع کامل اینترنت و یا بازگشت به حالت قبل، برخی کاربران بدون فیلتر به اینترنت دسترسی پیدا میکنند. اما اینبار یک تفاوت مهم با تجربههای قبلی دارد و آن هم قطع و وصلهای مکرر در روزهای اخیر است. کارشناسها دلایل مختلفی برای این وضعیت اعلام میکنند. برخی از آنها، به بهروزرسانی قوانین و امنیت شبکه داخلی اینترنت و اختلالها اشاره میکنند. برخی دیگر هم از مشاهده نشانههای یک دلیل، نگران هستند؛ آن هم پیادهکردن یک الگوی دسترسی ویژه به اینترنت است. دسترسی که باعث میشود در ساعتی از روز افراد فکر کنند چون نوتیفیکیشن پیامرسانها و شبکههای اجتماعیشان را میگیرند، پس اینترنت متصل شده است.
کارشناسهای فنی این وضعیت را حرکت از بلکلیست به سمت وایتلیست توصیف میکنند. وضعیتی که در ادبیات شبکه بهعنوان «Default-Deny Network» شناخته میشود. مدلی که در آن همه دسترسیها بهصورت پیشفرض مسدود هستند و فقط مقاصد از پیشتاییدشده اجازه ارتباط دارند. نگرانی اصلی در این وضعیت این است که بازگشایی مرحلهای برخی سرویسها، زمانی که اینترنت بینالملل عملا قطع است، به ابزاری برای آزمون و خطای این مدل تبدیل شود.
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات نیز در صحبتهای اخیر خود به صورت تلویحی به این موضوع اشاره و تاکید کرده است که ارائه راهکارهایی مانند اینترنت سفید یا اینترنت طبقاتی نه تنها کمکی به پایداری دسترسیها نمیکند، بلکه رویکرد تبعیضآمیز آنها تهدیدی برای امنیت ملی محسوب میشود و مورد حمایت وزارت ارتباطات نیست. به گفته او، اولویت کلیدی شکلگیری یک شبکه بیطرف است که دسترسی تمامی آحاد مردم بدون تبعیض برقرار باشد.
در شرایطی که اخبار متفاوتی از سرنوشت اینترنت در کشور مطرح میشود، مسوولان همچنان سعی میکنند تا با اعلام زمانهای متفاوت مردم را نسبت به اتصال اینترنت امیدوار نگه دارند. به این صورت که دو روز از خبر دسترسی به اینترنت بینالملل در شنبه گذشت و خبری دیگر منتشر شد که اتصال مجدد اینترنت در شورایعالی امنیت ملی تصویب و به وزارت ارتباطات ابلاغ شده است. در حین نگارش این گزارش، خبر تکمیلی از سوی وزارت ارتباطات منتشر شد که این وزارتخانه، ابلاغ آزادسازی اینترنت را تکذیب کرد. این تایید و تکذیبها در شرایطی رخ میدهد که کاربران و کسب و کارها در برزخ امید و ناامیدی وصل اینترنت نگه داشته شدهاند، اما تغییری در وضعیت ایجاد نمیشود. با این حال، مسوولان در تلاش هستند تا با اعلام زمانهای مختلف امید برگشت اینترنت را در بین جامعه زنده نگه دارند.
بهزاد اکبری مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز به جمع وعدهدهندگان اتصال اینترنت اضافه شد و اخیرا اعلام کرده است که امروز یا فردا این موضوع حل خواهد شد و در حال پیگیری آن است. با این همه، همچنان اینترنت بینالملل در ایران خاموش است و ایرانیها همچنان پشت درهای بسته منتظر دسترسی آزادانه به اینترنت هستند.
توزیع گزینشی اینترنت
در شرایطی که اغلب کاربران ایرانی از اینترنت محروم هستند و برخی از آنها به صورت محدود و مقطعی دسترسی دارند، برخی دیگر یا به اینترنت سفید و یا اینترنت طبقاتی متصل شدهاند. هفته پیش، خبر رسید که از ۲۵دیماه، تجار و بازرگانان در اتاقهای بازرگانی به اینترنت دسترسی دارند. البته این دسترسی نیمساعته، با داشتن کارت بازرگانی و در حضور ناظر آن هم فقط در سیستمهای مشخص است. بررسیها نشان میدهد که اتاقهای ایران، تهران، تعاون در استان تهران به این شکل به اینترنت برای انجام امور تجاری خود دسترسی دارند. پس از اتاقهای بازرگانی، سازمان نظام صنفی رایانهای کشور نیز در سایت خود اعلام کرد که «در پی پیگیریهای مستمر سازمان نصر کشور، اتصال IP تعدادی از کسبوکارهای عضو این سازمان از جمله به اینترنت بینالملل برقرار شد.» این اتصال از چهارشنبه، اول بهمنماه برقرار شده است.
علاوه بر این، وزارت گردشگری نیز با قطع دسترسی به اینترنت، سالن اینترنت برای دسترسی آژانسهای مسافرتی راهاندازی کرده است. حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران ضمن تایید این اتفاق اعلام کرده است: «در پی درخواستی که از دولت برای برقراری اینترنت دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری داشتیم، از ۲۵ دی ماه سالنی در وزارت میراث فرهنگی و گردشگری برای دسترسی به اینترنت بینالملل برای دفاتر خدمات مسافرتی تدارک دیده شده است.» به گفته او، این سالن اینترنت تنها مختص صدور بلیت هواپیما، دسترسی به آمادئوس، پیگیری ویزاها و دسترسی به ایمیل آژانسها است.
از سوی دیگر، پیشنهادهایی از سوی شرکتها داده شده که دیگر همین اتاق اینترنت در اتاق بازرگانی و سایر مکانها هم جمع شود و شرکتها آیپی خودشان را بدهند تا پای خودشان را داخل وایتلیست بگذارند. هر چند مشخص نیست که تاکنون چه تعداد و چه شرکتهایی برای سفیدشدن آیپیها درخواست دادهاند، اما برخی اخبار نشان میدهد که اختلاف نظرهای زیادی بین بدنه سنتی و دیجیتال اقتصاد کشور وجود دارد. تا جایی که رئیس کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق بازرگانی تهران مخالف است و خواهان دسترسی همه به اینترنت جهانی است. اما به گفته او، مدیران اتاق که برآمده از اقتصاد سنتی هستند و تجربههای مدیریتی در اقتصاد دولتی دارند، ممکن است با این نظر همسو نباشند و بیشتر میخواهند مشکلات اعضا را حل کنند. با این همه، دسترسی طبقاتی به اینترنت پدیدهای تازه نیست و از سالها پیش برخی افراد و شرکتها به اینترنت بدون فیلتر دسترسی داشتهاند.
این موضوع زمانی پررنگتر شد که با فعال شدن قابلیت موقعیتیابی در توییتر (ایکس)، مشخص شد حتی برخی مخالفان رفع فیلترینگ نیز از «اینترنت سفید» استفاده میکنند. پس از جنگ ۱۲روزه نیز گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد شرکتها و استارتآپها با مکاتبه با شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات در پی دریافت اینترنت بدون فیلتر بودهاند. اکنون علاوه بر این موارد، به نظر میرسد که باز هم IP بسیاری از شرکتها و بازرگانان سفید شده است. در مجموع، آنچه این روزها رخ میدهد، قطع و وصل اینترنت بینالملل نیست و از نظر کارشناسها، این وضعیت آزمایش دسترسی سفید به اینترنت است. همچنین به استناد منابع معتبر داخلی و بینالمللی نیز اینترنت جهانی در ایران همچنان قطع یا نزدیک به صفر است. از سوی دیگر، به نظر میرسد که احتمالا در روزهای آتی قرار است تا به تعداد شرکتها و کسانی که به اینترنت طبقاتی دسترسی دارند، اضافه شود.