به گزارش اکوایران، این کشف شیرین برای نخستینبار نشان میدهد که ترکیباتی که برای شکلگیری حیات اهمیت دارند، میتوانند در گستره عظیم فضای میان ستارگان تشکیل شوند و امیدواریها را افزایش میدهد که شاید دیگر مولکولهای مهم در منشأ حیات نیز در فضا پیدا شوند.
تیمی از ستارهشناسان به سرپرستی پژوهشگران مرکز زیست اخترشناسی اسپانیا (Center for Astrobiology) موفق به شناسایی این قند به نام اریترولوز (erythrulose) شدند؛ مولکولی که از چهار اتم کربن تشکیل شده است. قندها نقشی اساسی در سامانههای زنده ایفا میکنند؛ از جمله در تأمین انرژی، ساخت ساختارهای زیستی و تشکیل بخشهایی از مواد ژنتیکی مانند RNA و DNA.
برای انجام این مشاهدات، این گروه از دو تلسکوپ رادیویی استفاده کرد؛ یکی در رصدخانه یِبِس (Yebes Observatory) در شمال مادرید و دیگری در مؤسسه اخترشناسی رادیویی در محدوده میلیمتری، معروف به IRAM، در رشتهکوه سیِرا نوادا در جنوب اسپانیا. آنها با استفاده از این تلسکوپها یک ابر مولکولی با نام G+0.693−0.027 را در نزدیکی مرکز کهکشان بررسی کردند.
پژوهشگران این قند را با مقایسه امضای مولکولی آن در دادههای امواج رادیویی دریافتشده از این ابر مولکولی با الگوی طول موج مربوط به اریترولوز که در آزمایشگاه اندازهگیری شده بود، شناسایی کردند. این تیم در ابتدا به دنبال قندهای سادهتر با سه اتم کربن بود، اما هیچ موردی از آنها را پیدا نکرد.
ایزاکون خیمنز-سِرا، ستارهشناس مرکز زیستاخترشناسی در مادرید و شورای ملی پژوهش اسپانیا، در بیانیهای گفت: «این کشف غیرمنتظره بود، زیرا دیدگاه غالب در اخترشیمی این است که مولکولهای میانستارهای از طریق افزودن پیدرپی اتمهای کربن، بهتدریج بزرگتر میشوند.» خیمنز-سرا نویسنده اصلی این پژوهش است که روز دوشنبه در مجله نیچر منتشر شد. او در ادامه و در گفتوگویی ایمیلی به سی ان ان افزود: «کشف ما نشان میدهد که قندهای نسبتاً پیچیده میتوانند پیش از تولد ستارگان و سیارات، در فضای میانستارهای ساخته شوند.»
این مطالعه نشان میدهد که اریترولوز میتواند از مولکولهای سادهتر روی دانههای غبار یخی موجود در فضا ساخته شود و سپس ممکن است به بخشی از سامانههای شیمیایی پیچیدهتر تبدیل شود.
بر اساس این پژوهش، دانشمندان تاکنون بیش از340 مولکول را در ماده و گازهای موجود در فضای میانستارهای کهکشان راه شیری شناسایی کردهاند، اما پیش از این هیچ قندی را در این محیط پیدا نکرده بودند. مارک سپتون، استاد دپارتمان علوم زمین و مهندسی در کالج امپریال لندن هم در ایمیلی درباره این کشف گفت: «قند و ترکیبات مرتبط با قند پیشتر در سیارکها پیدا شدهاند، اما کشف این ترکیبات در فضای میانستارهای، پیشنهادهایی را تقویت میکند که منظومه شمسی ما ممکن است با ترکیبات آلی از پیش موجود، بذرپاشی شده باشد.»
دانشمندان مدتهاست درباره چگونگی شکلگیری نخستین مولکولهای قند روی زمین پرسشهایی مطرح کردهاند؛ آزمایشهای آزمایشگاهی نشان دادهاند که این مولکولها در شرایط بسیار سختی که تصور میشود در نخستین دورههای تاریخ زمین وجود داشته، بهآسانی تشکیل نمیشوند.
شناسایی پیشین قندهایی مانند (ribose) و (glucose) در شهابسنگهای ابتدایی و همچنین در نمونههای جمعآوریشده از سیارک بنو (Bennu) در سال ۲۰۲۰، این احتمال را برای دانشمندان مطرح کرده بود که برخی قندها ممکن است منشأ فضایی داشته باشند.
سپتون گفت ممکن است این قندها هنگام شکلگیری سیارکها درون آنها قرار گرفته باشند و در نهایت از طریق شهابسنگها به سطح زمین منتقل شده باشند.
یوشیهیرو فوروکاوا (Yoshihiro Furukawa)، استاد دپارتمان علوم زمین دانشگاه توهوکو ژاپن که عضو تیم کشف قندها در نمونههای سیارک بنو بود، نیز موافق است که قندها میتوانند از طریق دنبالهدارها و غبار سیارکی به زمین و دیگر سیارات برسند، اگرچه فرآیند شکلگیری حیات همچنان نامشخص است. او گفت: «این کشف بسیار جالب است، زیرا ما مدتها منتظر چنین شناسایی مستقیمی بودیم.»
اریترولوز که در مقادیر بسیار کم در تمشک و برخی میوههای دیگر یافت میشود، همچنین بهعنوان مادهای در محصولات آرایشی مانند محصولات برنزهکننده و خودبرنزهکننده استفاده میشود، زیرا با لایه بیرونی پوست واکنش داده و ظاهری شبیه پوست برنزه ایجاد میکند. کارلوس بریونس (Carlos Briones)، یکی از نویسندگان این پژوهش و پژوهشگر تکامل مولکولی در شورای ملی پژوهش اسپانیا و مرکز زیستاخترشناسی، در بیانیهای گفت: «شناسایی اریترولوز بسیار هیجانانگیز است، زیرا امکان کشف قندهای دیگری مانند ریبوز، که بخشی از RNA است، و همچنین دیگر مولکولهای مهم برای منشأ حیات در فضا را فراهم میکند.»
