به گزارش اکوایران، جنگ‌ها، تغییرات اقلیمی و بحران‌های اقتصادی در سال‌های اخیر میلیون‌ها نفر را در جهان ناچار به ترک خانه‌هایشان کرده‌اند. بسیاری از این افراد به شهرها پناه برده‌اند؛ شهرهایی که خود با مشکلاتی مانند کمبود مسکن، ضعف زیرساخت‌ها و محدودیت در ارائه خدمات عمومی روبه‌رو هستند. حالا پرسش این است که شهرها چگونه می‌توانند برای مواجهه با این بحران‌ها آماده شوند؟ برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد در گزارش اکتبر شهری 2025 به بررسی این موضوع پرداخته و نقش فناوری‌های دیجیتال، داده‌ها و هوش مصنوعی را در مدیریت بحران‌های شهری بررسی کرده است. این گزارش تأکید دارد که استفاده از فناوری به‌تنهایی نشانه هوشمند شدن شهرها نیست و آنچه اهمیت دارد، تأثیر این ابزارها بر کیفیت زندگی شهروندان و کاهش نابرابری‌های شهری است.
براساس این گزارش، در سال 2025 بیش از 117 میلیون نفر در جهان به اجبار آواره شده‌اند؛ رقمی که در یک دهه تقریباً دو برابر شده است. بیش از 60 درصد پناهندگان و بیش از نیمی از آوارگان داخلی در مناطق شهری زندگی می‌کنند. برای مثال، در سودان بیش از 12 میلیون نفر آواره شده‌اند که هشت میلیون و هشتصد هزار نفر نفر آنها آوارگان داخلی هستند. در غزه نیز نزدیک به دو میلیون نفر آواره شده‌اند و بیش از 92 درصد خانه‌ها تخریب شده یا آسیب جدی دیده‌اند.
بحران مسکن یکی دیگر از محورهای گزارش است. نزدیک به سه میلیارد نفر در جهان با مشکلات مربوط به مسکن مواجه هستند. بیش از یک میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی و محلات فقیرنشین زندگی می‌کنند و بیش از 300 میلیون نفر بی‌خانمان هستند. از سوی دیگر، بلایای طبیعی سالانه بیش از 92 هزار تأسیسات ضروری را تخریب می‌کنند یا به آنها آسیب می‌زنند و باعث بیش از یک میلیون مورد اختلال در ارائه خدمات می‌شوند.
شکاف دیجیتال در شهرهای هوشمند
گزارش سازمان ملل هشدار می‌دهد که فناوری به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات شهرها را برطرف کند. درحال‌حاضر بیش از دو میلیارد و هفتصد هزار نفر نفر در جهان به اینترنت دسترسی ندارند و بیش از یک‌سوم خانوارهای شهری بدون رایانه هستند. این وضعیت دسترسی به آموزش، اشتغال و خدمات ضروری را محدود می‌کند. همچنین بسیاری از ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی به دلیل ضعف اطلاعات، هزینه بالای فناوری و اتصال نامناسب به شبکه‌های ارتباطی، از برنامه‌های توسعه شهر هوشمند کنار گذاشته می‌شوند.
با وجود این محدودیت‌ها، فناوری‌های دیجیتال ظرفیت‌های مهمی برای مدیریت شهری دارند. ابزارهای مکانی، هوش مصنوعی و سامانه‌های مشارکتی دیجیتال می‌توانند برای شناسایی مناطق آسیب‌پذیر، پیش‌بینی مخاطرات، برنامه‌ریزی مسکن و بهبود خدمات شهری به کار گرفته شوند. گزارش تأکید می‌کند که معیار موفقیت شهر هوشمند نباید صرفاً میزان استفاده از فناوری باشد، بلکه باید بررسی شود این فناوری تا چه اندازه به کاهش نابرابری کمک کرده است.
تجربه شهرها در استفاده از فناوری
یکی از نمونه‌های معرفی‌شده در گزارش، ایالت آلاگواسِ برزیل است. برنامه اسکان بشر سازمان ملل و دولت محلی با اجرای راهبرد شهرهای هوشمند انسان‌محور تلاش کرده‌اند دسترسی به مسکن، خدمات و زیرساخت‌های ارتباطی را بهبود دهند. این تجربه در سال ۲۰۲۵ جایزه شهر هوشمند آمریکای لاتین را دریافت کرد.
در شهر اته‌کوینی آفریقای جنوبی هم با استفاده از یادگیری ماشین، ساختمان‌ها را از روی تصاویر هوایی شناسایی و نقشه‌برداری می‌کند. این فناوری به مدیران شهری برای پایش رشد شهر، برنامه‌ریزی خدمات و شناسایی آسیب‌پذیری‌ها کمک می‌کند و اکنون در بیش از ۱۰ شهر جهان به کار گرفته شده است.
اولویت شهروندان بر فناوری
مهم‌ترین پیشنهادهای گزارش شامل تقویت مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌های دیجیتال، استفاده از فناوری برای کاهش فقر و نابرابری، افزایش تاب‌آوری اقلیمی، توسعه مسکن مناسب و تقویت اختیارات حکومت‌های محلی است.
گزارش در نهایت بر این موضوع تأکید دارد که شهر هوشمند شهری نیست که صرفاً به فناوری‌های پیشرفته مجهز شده باشد، بلکه شهری است که بتواند با استفاده از فناوری، خدمات و فرصت‌های شهری را در اختیار همه گروه‌های اجتماعی قرار دهد. از نگاه سازمان ملل، آینده شهرهای هوشمند بیش از هر چیز به میزان توجه آنها به نیازهای شهروندان وابسته است.
