به گزارش اکوایران، احتمالا عبارت «خواهرخواندگی شهرها» را در خبرها دیده باشید. پدیده‌ای که محصول دنیای مدرن است و با هدف ارتقای دیپلماسی شهری در کشورهای مختلف به کار گرفته می‌شود. نخستین نمونه‌های خواهرخواندگی که در ادبیات شهری اروپاییان به شهرهای دوقلو شهر است، به سال‌های پس از جنگ جهانی اول بازمی‌گردد. در سال ۱۹۲۰ شهر «کیلی» در انگلستان و شهری در فرانسه با هدف کمک به بازسازی خسارت‌های جنگ رابطه‌ای برقرار کردند که از نخستین نمونه‌های خواهرخواندگی شهرها شناخته می‌شود. بااین‌حال، گسترش سازمان‌یافته این روابط عمدتاً پس از جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد. در آن زمان شهرهای اروپایی برای بازسازی پیوندهای اجتماعی، تقویت صلح و کاهش خصومت‌های ناشی از جنگ به برقراری روابط مستقیم با یکدیگر روی آوردند. در سال ۱۹۵۶ نیز با ابتکار آیزنهاور، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، برنامه دیپلماسی مردمی شکل گرفت و زمینه تأسیس سازمان بین‌المللی شهرهای خواهرخوانده فراهم شد.
سازمان بین‌المللی شهرهای خواهرخوانده، هدف اصلی خود را ترویج صلح از طریق احترام متقابل، شناخت و همکاری میان افراد و جوامع معرفی می‌کند. این سازمان بر نقش ارتباطات مستقیم شهروندان در افزایش تفاهم میان ملت‌ها تأکید دارد.
مرکز مطالعات شهرداری تهران در گزارشی با عنوان: «تجربیات دیپلماسی شهری و خواهرخواندگی تهران: چالش‌ها و فرصت‌ها» تاکید کرده که شهرها از طریق رابطه خواهرخواندگی می‌توانند تجربه‌ها و ظرفیت‌های خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و همکاری‌های اقتصادی، علمی و فرهنگی را توسعه دهند و در عین حال منافع مشترکی در سطح بین‌المللی جلب کنند.
این پژوهش همچنین تاکید کرده که خواهرخواندگی می‌تواند به توسعه همکاری‌های اقتصادی و گردشگری کمک کند. همچنین ارتباطات شهر به شهر از طریق شبکه‌های خواهرخواندگی می‌تواند نقش مهمی در جذب سرمایه، افزایش گردشگری و ایجاد مزیت‌های رقابتی برای شهرها داشته باشد. به‌ویژه اگر روابط میان شهرها در حوزه‌های اقتصادی و زیرساختی نیز تقویت شود.
همه خواهر خوانده‌های تهران
روزنامه همشهری، ارگان رسانه‌ای رسمی شهرداری تهران در سال 1401 اعلام کرد که تهران 19 شهر خواهر خوانده دارد: پاریس، دوشنبه، خارطوم، کاراکاس، بغداد و پکن و ... از جمله شهرهای خواهر خوانده پایتخت ایران هستند. البته برخی منابع تعداد شهرهای خواهر خوانده تهران را تا 22 مورد هم برآورد می‌کنند.
اما پرسش اینجاست که این روابط و این پیوندها چه اثری بر پایتخت داشته است؟ نویسنده پژوهش «تجربیات دیپلماسی شهری و خواهرخواندگی تهران: چالش‌ها و فرصت‌ها» نتیجه گرفته که دستاوردهای این رابطه بسیار محدود بوده است. در پایان این گزارش و در تحلیل چرایی این محدودیت تاکید شده که تعریف اهداف دقیق و پروژه‌های اجرایی اهمیت بسیاری در تاثیرگذاری پیوندهای خواهرخواندگی دارد. نویسنده این مطالعه می‌گوید: «بسیاری از پیمان‌های خواهرخواندگی بدون داشتن اهداف مشخص و پروژه‌های عملیاتی، تنها به اسناد نمادین تبدیل شده‌اند که اثرگذاری کمی در پیشبرد همکاری‌ها دارند. بنابراین برای موفقیت بیشتر در دیپلماسی شهری لازم است که اهداف به‌طور شفاف و قابل اندازه‌گیری تعریف شوند و هر پروژه دارای شاخص‌های مشخصی برای ارزیابی و زمان‌بندی باشد.»
در بخش دیگری از این پژوهش آمده که «چالش اصلی در بسیاری از پیمان‌ها، نبود سازوکارهای اجرایی مشخص است. در بسیاری از موارد، پیمان‌ها بدون نظام نظارتی و ارزیابی عملکرد هستند که این امر موجب می‌شود پروژه‌ها به‌راحتی از مسیر اصلی خود منحرف شوند یا در سطح نمادین باقی بمانند. برای غلبه بر این مشکل لازم است که گروه‌های کاری مشترک برای نظارت بر پیشرفت پروژه‌ها و پایش مستمر فعالیت‌ها ایجاد شوند تا از اجرای به‌موقع و مؤثر پروژه‌ها اطمینان حاصل شود.»
مرکز مطالعات شهرداری تهران در ادامه یکی از نکاتی که می‌تواند در ارتقای روابط خواهرخواندگی موثر باشد را هم افزایی بین بخشی خوانده است: «موفقیت در دیپلماسی شهری نیازمند همکاری‌های گسترده میان نهادهای مختلف دولتی، خصوصی و دانشگاهی است. این نوع همکاری‌ها می‌تواند پایداری روابط را تقویت کند و به ایجاد زیرساخت‌های مستحکم در پروژه‌های مشترک کمک کند.»
در نهایت، استفاده از مدل‌های تأمین مالی نوآورانه و مدل‌های مشارکت عمومی-خصوصی می‌تواند زمینه‌های لازم برای اجرای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس شهری را فراهم کند. این مدل‌ها می‌توانند به جذب سرمایه‌گذاری و تأمین منابع مالی برای پروژه‌ها کمک کنند که در بسیاری از پیمان‌ها به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه به یک نیاز اساسی تبدیل شده است.
خواهرانگی شهری در شیراز
یافته‌های پژوهش دیگری با موضوع خواهرخواندگی در شهر شیراز که در سال 2023 انجام شده هم نشان می‌دهد که «با وجود فرصت‌ها و ضرورت‌هایی که برای حضور شیراز و افزایش بهره‌وری آن در حوزه دیپلماسی شهری وجود دارد، این شهر به دلیل موانع متعدد، جایگاه مناسبی در عرصه دیپلماسی شهری ندارد.» پژوهش که با عنوان «بررسی تاثیر خواهرخواندگی شهرها بر توسعه شهری» نام دارد، نتیجه گرفته: با توجه به موانع موجود در روابط خارجی و تحریم‌ها در سطح بین‌المللی، توجه به نقش فعال شیراز در حوزه دیپلماسی شهری ضرورتی دوچندان پیدا می‌کند.
