تشدید تنش‌ها در بحرین در روز جاری و انتشار گزارش‌هایی مبنی بر احتمال حرکت واحدهای دریایی ایران به سمت تنگه هرمز، نشان می‌دهد که واشنگتن و تهران بار دیگر به یک نقطه تصمیم‌گیری حیاتی نزدیک می‌شوند.

اکوایران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اعلام کرد که رادارهای پدافند هوایی آمریکا را در بحرین هدف قرار داده است. در مقابل بحرین ادعا کرده که حمله ایران به یک تأسیسات صنعتی غیرنظامی باعث وقوع آتش‌سوزی شده است.

به نوشته الجزیره، بر اساس اعلام نیروی دفاعی بحرین، سامانه‌های دفاعی این کشور شامگاه شنبه چندین حمله هوایی ایران را رهگیری کرده‌اند.این وزارتخانه اعلام کرد که حمله خسارات مادی به همراه داشته، اما هیچ‌گونه تلفات جانی یا مصدومی گزارش نشده است. وزارت کشور بحرین نام تأسیسات مورد حمله یا محل دقیق آن را اعلام نکرد.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده که این عملیات در پاسخ به نقض مداوم حریم هوایی ایران انجام شده است. به گفته سپاه، این موارد شامل ورود پهپادهای شناسایی و رزمی آمریکایی از نوع MQ-1 و MQ-9 به حریم هوایی ایران و همچنین حمله به یک تأسیسات راداری در جزیره هنگام بوده است. سپاه تأکید کرد که هرگونه نقض حریم هوایی ایران با «پاسخی سخت و قاطع» مواجه خواهد شد. 

چرا بحرین؟

در این رابطه، جورجیو کافیرو، تحلیل‌گر مسائل منطقه‌ای، در المانیتور نوشت ایران بار دیگر حملات خود به بحرین را از سر گرفته است. این اتفاق نشان‌دهنده افزایش شدید تنش‌ها پس از چندین ماه آرامش نسبی در منطقه خلیج فارس است. صرف‌نظر از وسعت کوچک بحرین و موقعیت جغرافیایی آن، اتحاد نظامی نزدیک این کشور با واشنگتن دلیل مهمی است که توضیح می‌دهد چرا ایران از ۲۸ فوریه بارها بحرین را هدف قرار داده است.  این کشور جزیره‌ای میزبان مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا و تأسیسات مهم راداری، نظارتی و هشدار زودهنگام این کشور است. تهران این تأسیسات را به دلیل نقشی که در عملیات نظامی آمریکا دارند، اهدافی مشروع تلقی می‌کند.

هدف از حملات اخیر به بحرین، نشان دادن این موضوع است که نیروها و زیرساخت‌های آمریکا در خاورمیانه نمی‌توانند از پیامدهای فشار واشنگتن بر تهران در امان بمانند. به گفته راب گایست پینفولد، استاد امنیت بین‌الملل در کینگز کالج لندن: «تهران اساساً تلاش می‌کند بدون پذیرفتن خطر بزرگ‌ترِ تشدید درگیری، هزینه‌هایی را به واشنگتن تحمیل کند؛ خطری که در صورت حمله به یکی از کشورهای بزرگ‌تر حوزه خلیج فارس یا اسرائیل ممکن است ایجاد شود. به بیان ساده، حمله به بحرین نوعی پیام‌رسانی سیاسی و نظامی است و احتمالاً نشان می‌دهد که ایران می‌خواهد اراده قوی‌تر و آمادگی بیشتری برای تشدید تنش نسبت به آمریکا از خود نشان دهد».

مقام‌های ایرانی، محاصره دریایی آمریکا، محدودیت‌های اقتصادی و تهدیدهای نظامی مستمر را ادامه جنگ می‌دانند؛ حتی در شرایطی که عملیات نظامی گسترده‌ای در جریان نیست. در واقع تهران می‌خواهد دولت ترامپ را متقاعد کند که وضعیت کنونیِ «نه جنگ، نه صلح» دیگر قابل دوام نیست. به گفته یک تحلیلگر سیاسی: «این بخشی از راهبرد گسترده‌تر بازدارندگی ایران است؛ راهبردی که هدف آن افزایش هزینه‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی ادامه رویارویی و هم‌زمان تحت فشار قرار دادن واشنگتن برای رسیدن به یک توافق از طریق مذاکره است».

تحول در راهبرد نظامی ایران

حملات به بحرین نشان‌دهنده تحول گسترده‌تری در راهبرد نظامی ایران است. تهران بیش از گذشته تمایل دارد به‌صورت پیش‌دستانه از قدرت نظامی استفاده کند و دیگر صرفاً به اقدامات تلافی‌جویانه در برابر حملات آمریکا یا اسرائیل اکتفا نکند. به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، این تغییر رویکرد ناشی از افزایش نارضایتی ایران از نبود پیشرفت دیپلماتیک و ادامه محاصره است. او در عین حال درباره خطرات این رویکرد هشدار داده است: «حملات مکرر احتمال تلفات نیروهای آمریکایی و واکنش نظامی شدیدتر آمریکا را افزایش می‌دهد؛ موضوعی که می‌تواند حملات بیشتر ایران در سراسر خلیج فارس را به دنبال داشته باشد.

2026-11-22T053057Z_780740070_RC2TSOAJD7NJ_RTRMADP_3_IRAN-CRISIS-BAHRAIN-1-1795327697

وقوع آتش‌سوزی در یک تأسیسات غیرنظامی در «ستره» بحرین، در پی آنچه منامه آن را حمله ایران خوانده است،  ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از شبکه‌های اجتماعی از طریق رویترز

به باور عزیزی: «این حملات همچنین تلاش‌های میانجی‌گرانه را پیچیده‌تر می‌کنند، زیرا دولت‌های منطقه بیش از پیش نگران امنیت خود می‌شوند. از این منظر، به نظر می‌رسد هدف حملات، تقویت قدرت بازدارندگی و موقعیت چانه‌زنی ایران باشد؛ اما این اقدامات ممکن است در عین حال به تشدید گسترده‌تر رویارویی منجر شوند؛ همان رویارویی‌ای که تلاش‌های دیپلماتیک در پی جلوگیری از آن هستند».

عوامل سیاسی و ایدئولوژیک نیز در شکل‌گیری خصومت ایران با بحرین نقش دارند. به گفته عزیزی، تهران از صدور احکام اخیر علیه ده‌ها روحانی شیعه بحرینی خشمگین شده است. سپاه پاسداران به‌طور مشخص هشدارهای خود علیه بحرین را به دو موضوع مرتبط کرده است: همکاری نظامی بحرین با واشنگتن و مجازات چهره‌ها و شخصیت‌های مذهبی شیعه در این کشور. با این حال، صرف‌نظر از انگیزه‌های تهران، این حملات ممکن است در نهایت منافع ایران را تضعیف کنند؛ زیرا می‌توانند بحرین و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس را بیش از پیش به واشنگتن نزدیک کنند. به باور عزیزی: «مشکل ایران این است که فشار نظامی این کشور ممکن است نتیجه‌ای کاملاً معکوس با هدف مورد نظرش داشته باشد. به‌جای آنکه دولت‌های شورای همکاری خلیج فارس را به فاصله گرفتن از واشنگتن ترغیب کند، حملات مکرر ممکن است وابستگی آن‌ها به حمایت آمریکا را تقویت کند». 

کاهش اعتماد به تضمین‌های امنیتی آمریکا و خطرات تشدید بیشتر تنش‌ها

با ازسرگیری حملات ایران به بحرین و کویت، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با وظیفه دشوارتری روبه‌رو شده‌اند: آن‌ها باید میان روابط امنیتی دیرینه خود با واشنگتن و تلاش برای تثبیت روابط با ایران تعادل برقرار کنند. تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای حوزه خلیج فارس برای مدت طولانی به‌عنوان عاملی ضروری برای محافظت از این کشورها در برابر تهدیدهای خارجی شناخته می‌شدند. اما جنگ امسال این تصور را با چالش مواجه کرده است. این تأسیسات به‌جای آنکه کشورهای خلیج فارس را از بی‌ثباتی منطقه‌ای محافظت کنند، آن‌ها را به اهداف حملات ایران تبدیل کرده‌اند.

با وجود ازسرگیری حملات ایران به بحرین و کویت و همچنین حملات اخیر آمریکا به ایران، به نظر نمی‌رسد که واشنگتن یا تهران تمایل داشته باشند دوباره وارد یک جنگ تمام‌عیار شوند. به باور پینفولد، تا زمانی که تلفات انسانی آمریکایی یا خسارات قابل‌توجهی رخ ندهد، واشنگتن رویکردی کنترل‌شده و حساب‌شده را حفظ خواهد کرد. در مقابل، به نظر می‌رسد تهران بر نشان دادن اراده خود و در عین حال کنترل دامنه درگیری تمرکز کرده است.

a71d4db631b75a100a198da6035240e0edbff4ca

پلیس بحرین در پی حمله پهپادی، محوطه بیرون هتل آسیب‌دیده کراون پلازا در منامه را در تاریخ ۱ مارس ۲۰۲۶ محاصره کرده است/ عکس از خبرگزاری فرانسه

پینفولد هشدار داد: «همانند همیشه، دشواری اصلی این است که بتوان بازدارندگی را حفظ کرد، بدون آنکه وارد چرخه‌ای از تشدید تنش شد؛ چرخه‌ای که در آن هر اقدام تلافی‌جویانه محدود، به اقدامی تلافی‌جویانه دیگر منجر شود». او همچنین هشدار داد که این حملات می‌توانند تلاش‌های میانجی‌گرانه منطقه‌ای را پیچیده‌تر کنند. او گفت: «قطر و پاکستان دقیقاً در زمانی تلاش می‌کنند راهی برای خروج از بحران ایجاد کنند که واشنگتن و تهران هر دو معتقدند اعمال فشار می‌تواند موقعیت چانه‌زنی آن‌ها را تقویت کند. از دیدگاه تهران، فشار نظامی ممکن است تا حدی با این هدف انجام شود که نشان دهد ادامه وضعیت موجود برای واشنگتن هزینه‌بر خواهد بود. با این حال، من تردید دارم که این اقدامات بتوانند موقعیت ایران در مذاکرات را به شکل قابل‌توجهی تقویت کنند».

در مجموع، حملات اخیر ایران به بحرین نشان می‌دهد که توازن میان بازدارندگی و تشدید تنش در منطقه خلیج فارس تا چه اندازه شکننده شده است. تهران مصمم است آسیب‌پذیری زیرساخت‌های نظامی آمریکا را آشکار کند و نشان دهد که واشنگتن نمی‌تواند از طریق تهدیدهای نظامی و فشار اقتصادی، شرایط توافق را به ایران تحمیل کند. با این حال، تلاش ایران برای تقویت موقعیت چانه‌زنی خود ممکن است در نهایت نتیجه معکوس داشته باشد و باعث شود ایران در سطح منطقه منزوی‌تر شود و گزینه‌های دیپلماتیک کمتری در اختیار داشته باشد.

درآستانه لحظه سرنوشت‌ساز؛ زمان واشنگتن رو به پایان است؟

هم‌چنین،  در واکنش به حملات تازه به بحرین،  دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر شورای آتلانتیک و اندیشکده امنیت ملی، نوشت:  تشدید تنش‌ها در بحرین در روز جاری - که شامل پرتاب موشک به سوی این پادشاهی بوده است - در کنار گزارش‌هایی مبنی بر احتمال حرکت واحدهای دریایی ایران به سمت تنگه هرمز، نشان می‌دهد که واشنگتن و تهران بار دیگر به یک نقطه تصمیم‌گیری حیاتی نزدیک می‌شوند. با وجود بی‌میلی آشکار دولت ترامپ نسبت به بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار، اقدامات تهران به‌طور فزاینده‌ای دامنه مانور واشنگتن را محدود می‌کند.  

photo_2026-11-21_14-22-30

دیوارنگاره‌ای در تهران که موشک‌های ایرانی را در حال حمله به یک کشتی آمریکایی نشان می‌دهد، آوریل 2026/ عکس از گتی ایمیجز

باید بر این نکته تأکید کرد: وضعیت کنونی در خلیج فارس ناپایدار است و نمی‌تواند تا ابد ادامه یابد. مشکل اساسی همچنان به قوت خود باقی است: وضعیت موجود ذاتاً بی‌ثبات است و نمی‌توان آن را تا ابد حفظ کرد. شاید محاصره دریایی کارآمد باشد، اما محاصره یک «ابزار» است، نه یک «هدف». هدف راهبردی آن، وادار کردن ایران به تغییر رفتار یا پذیرش خواسته‌های واشنگتن است؛ هدفی که تاکنون محقق نشده است. تهران هیچ تمایلی به تسلیم نشان نداده و به نظر می‌رسد بیش از آنکه آماده تسلیم باشد، برای تشدید تنش‌ها آمادگی دارد.

بنابراین، واشنگتن با سه گزینه دشوار روبروست: دستیابی به یک توافق دیپلماتیک، لغو یا تغییر اساسی محاصره (بدون توافق)، و یا پذیرش خطر یک رویارویی نظامی دیگر. هیچ‌یک از این گزینه‌ها چندان مطلوب نیستند، اما تداوم وضعیت فعلی برای مدتی نامحدود نیز گزینه‌ای واقع‌بینانه محسوب نمی‌شود.

تیک‌تاک ساعت شنی سیاسی در واشنگتن

بزرگ‌ترین خطر این است که اگرچه نه واشنگتن و نه تهران لزوماً خواهان یک جنگ تمام‌عیار دیگر نیستند، اما هر دو طرف ممکن است تصور کنند که قادر به کنترل روند تشدید تنش‌ها هستند. با گسترش حملات ایران و افزایش احتمال رویارویی مستقیم دریایی در تنگه هرمز، حاشیه خطا به‌طور خطرناکی باریک می‌شود.

علاوه بر این، یک «ساعت شنی سیاسی» نیز در واشنگتن در حال تیک‌تاک است. با آغاز به کار کنگره جدید در ماه ژانویه، توانایی دولت برای تداوم استقرار پرهزینه نیروهای نظامی یا آغاز یک عملیات بزرگ دیگر، ممکن است با محدودیت‌های فزاینده سیاسی و بودجه‌ای مواجه شود. اگر ایران برنامه‌های گزارش‌شده خود مبنی بر عبور دادن تجهیزات دریایی از تنگه هرمز را عملی کند، واشنگتن ممکن است به‌زودی ناچار به اتخاذ تصمیمی شود که تاکنون سعی داشته از آن اجتناب کند.

بی‌دلیل نیست که تلاش‌های دیپلماتیک در روزهای اخیر شدت گرفته است. این تحرکات دیپلماتیکِ دوباره، بازتاب‌دهنده این درک فزاینده است که وضعیت کنونی پایدار نیست و اگر گشایشی سیاسی حاصل نشود، منطقه ممکن است به سمت یک رویارویی نظامی بزرگ دیگر پیش برود.

خلاصه کلام اینکه، محاصره دریایی ممکن است در سطح تاکتیکی موفق باشد، اما در سطح راهبردی ناکام مانده است. و هرچه واشنگتن اتخاذ تصمیم را بیشتر به تعویق بیندازد، این خطر بیشتر می‌شود که تحولاتِ خلیج فارس، آن تصمیم را به جای او بگیرند. این فرض که محاصره می‌تواند به‌طور نامحدود، بدون دستیابی به توافق یا تشدید تنش‌ها ادامه یابد، فرضی خطرناک است. به نظر می‌رسد که ما بار دیگر در حال نزدیک شدن به لحظه تصمیم‌گیری هستیم.