به گزارش اکوایران- وقتی استارتاپ Notion در ماه ژانویه برنامهای برای «نقد کردن سهام کارکنان» راه انداخت که طی آن کارکنان و کارمندان سابق میتوانستند بخشی از سهام شرکت را بفروشند و پول نقد بگیرند، استقبال کارمندان آنقدر زیاد بود که مبلغی که برای این برنامه در نظر گرفته شده بود (۲۷۰ میلیون دلار) کفاف نداد.
به گفته افراد مطلع، Notion در نهایت ناچار شد میزان خرید سهام از کارکنان سابق را سهمیهبندی کند؛ به این معنا که همه درخواستها را به طور کامل نپذیرفت و فقط بخشی از سهامی را که هر نفر برای فروش عرضه کرده بود خرید یا حتی رقم پرداختی را پایینتر از میزان درخواستی تعیین کرد. Ivan Zhao، مدیرعامل شرکت، نیز بعداً بابت اینکه پرداختها مطابق انتظار کارکنان سابق پیش نرفت، از آنها عذرخواهی کرد.
Notion یکی از چندین استارتاپ و شرکت بزرگ فناوری است که این روزها به کارکنانشان فرصت میدهند بخشی از سهامشان را قبل از عرضه اولیه یا فروش شرکت، به پول نقد تبدیل کنند. دلیلش هم روشن است، سهم قابل توجهی از دارایی کارکنان در سهام شرکتهای خصوصی «قفل» میشود و تا سالها راهی برای نقد کردنش وجود ندارد.
این اتفاق نشانه یک تغییر فرهنگی در سیلیکونولی است. چون شرکتها مدت طولانیتری خصوصی میمانند، فروش زودتر بخشی از سهام، دیگر مثل گذشته تابو به حساب نمیآید و کمتر بهعنوان نشانه کمتعهدی یا بیوفایی به شرکت دیده میشود. Charlie Franklin، مدیرعامل Compa، میگوید شرکتها عملاً این انگاره منفی را از بین بردهاند؛ به تعبیر او «سد شکسته است».
بر اساس دادههای Carta، شرکت ارائهدهنده خدمات مالی و مدیریت سهام برای استارتاپها، تعداد برنامههای «نقدشوندگی سهام کارکنان» که در این پلتفرم در سال ۲۰۲۵ نهایی شده، نسبت به سال قبل ۶۰ درصد رشد کرده است. این موج حتی به استارتاپهای جوان هم رسیده؛ چون از یکسو تقاضای سرمایهگذاران برای خرید سهام شرکتهای خصوصی فعال در هوش مصنوعی بالا رفته و از سوی دیگر، بنیانگذاران به این جمعبندی رسیدهاند که فراهم کردن امکان نقد کردن بخشی از سهام، به ابزار مهمی برای حفظ و نگهداشت نیروهای کلیدی تبدیل شده است.
Noel Moldvai، همبنیانگذار و مدیرعامل Augment که یک بازار خریدوفروش سهام شرکتهای خصوصی است میگوید:«وقتی سهم شما 10 میلیون دلار ارزش دارد، طبیعی است دنبال راهی برای نقد کردنش باشید؛ با اینکار میتوانید خانه خود را از یه آپارتمان کوچک در سانفرانسیسکو به یک خانه 6 هزار فوت مربعی در یکی از محلههای بسیار گران و خاص اطراف سیسکون ولی منتقل کنید.»
به گفته افراد مطلع، Anthropic هم در گذشته به کارکنانش اجازه داده بود بخشی از سهام خود را بفروشند و حالا در حال تدارک دور تازهای از این برنامه است؛ دوری که ارزش شرکت را حدود ۳۵۰ میلیارد دلار برآورد میکند. OpenAI هم سال گذشته یک برنامه بزرگ فروش سهام به ارزش ۶.۶ میلیارد دلار اجرا کرد که بر اساس آن، ارزشگذاری شرکت به ۵۰۰ میلیارد دلار رسید.
این روند در شرکتهای دیگر هم دیده میشود: SpaceX معمولاً هر شش ماه یکبار فرصت فروش بخشی از سهام را برای کارکنان فراهم میکند و Databricks نیز چندین بار چنین امکانی را در اختیار کارکنانش گذاشته است.
با این حال، همه از این روند استقبال نمیکنند. Brian Lee، شریک شرکت حقوقی Baker Botts، میگوید اگر کارکنان زودتر بتوانند بخشی از سهامشان را نقد کنند، ممکن است انگیزهشان برای ماندن تا «روز موعود» کمتر شود؛ مرحلهای مثل فروش شرکت یا عرضه اولیه سهام که معمولاً پاداش اصلی سهامدار شدن محسوب میشود.
اما در عمل، وزن فشار برای راضی نگه داشتن نیروهای کلیدی و همچنین عطش سرمایهگذاران برای دسترسی به سهام استارتاپهای برتر هوش مصنوعی، این نگرانیها را به حاشیه رانده است. در این مدل، سرمایهگذاران مستقیماً از کارکنان سهام میخرند و به این ترتیب کارکنان میتوانند بخشی از دارایی قفلشدهشان را نقد کنند. معمولاً سهامی که فروخته میشود از نوع «سهام عادی» است (با حقوق کمتر نسبت به سهام ممتاز)، اما قیمت معامله اغلب بر مبنای ارزشگذاری سهام ممتاز تعیین میشود.
Grant Lee، مدیرعامل یکی از استارتاپهای هوش مصنوعی میگوید حدود ۱۰ سال پیش وقتی تازه وارد فضای استارتاپی شده بود، برای «اعمال اختیار خرید سهام» ناچار شد بیش از ۲۰۰ هزار دلار وام بگیرد. اما وقتی شرکت آن زمان او، Optimizely، بعدتر فروخته شد، سهم او از این ماجرا حتی هزینهای را هم که بابت اعمال اختیارها پرداخت کرده بود جبران نکرد.
او حالا در مقام مدیرعامل Gamma تاکید میکند داشتن یک مسیر ساده برای نقد کردن بخشی از سهام کارکنان—آن هم بدون نیاز به پرداخت نقدی سنگین در همان ابتدا—برای جذب و نگه داشتن نیروها حیاتی است. Gamma که در سال ۲۰۲۰ تأسیس شده، بهتازگی نخستین برنامه فروش سهام کارکنان را اجرا کرده است؛ برنامهای که به حدود ۳۰ نفر از کارکنان اجازه داد تا حداکثر ۲۰ درصد از سهامی را که حق مالکیتش برایشان قطعی شده بود بفروشند. ارزش این معامله که با هدایت شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر IVP انجام شد، در مجموع به ۴۴ میلیون دلار رسید.
او میگوید برخی از کارکنانش میخواهند درآمد حاصل از فروش سهام را صرف خرید خانهای در نزدیکی دفتر مرکزی شرکت در سانفرانسیسکو کنند. به گفته کارکنان چند استارتاپ دیگر هم، این پول برای خیلیها کاربردهای کاملاً روزمره دارد: از آماده شدن برای تولد فرزند گرفته تا خرید حلقه نامزدی یا پرداخت هزینههای مراسم عروسی.
استارتاپهای تازهتأسیستر هم از این موج عقب نماندهاند. به گفته افراد مطلع، Harvey، یک شرکت هوش مصنوعی حقوقی که در سال ۲۰۲۲ راهاندازی شد، در سال ۲۰۲۵ یک برنامه فروش سهام کارکنان به ارزش ۷۵ میلیون دلار اجرا کرد؛ همزمان با یک جذب سرمایه اولیه ۱۵۰ میلیون دلاری که ارزشگذاری شرکت را به ۸ میلیارد دلار رساند. ElevenLabs، استارتاپ هوش مصنوعی فعال در حوزه صدا و ویدیو که آن هم در ۲۰۲۲ تأسیس شد، سال گذشته به کارکنانش اجازه داد مجموعاً ۱۰۰ میلیون دلار سهام را با ارزشگذاری ۶.۶ میلیارد دلاری بفروشند؛ موضوعی که شرکت در ماه سپتامبر اعلام کرد.
مدیرعامل Compa معتقد است موج فعلی برنامههای نقد کردن سهام کارکنان ممکن است خیلی بادوام نباشد؛ چون به گفته او سطح جبران خدمات در استارتاپهای هوش مصنوعی بیش از حد بالا رفته و احتمالاً در ادامه تعدیل میشود. به باور او، در نهایت شرکتها ناچار میشوند به سمت پرداختهای پایدارتر حرکت کنند و برای همین هم خیلیها تلاش میکنند تا قبل از فروکش کردن این تب، هرچه میتوانند از فرصت فعلی بهره ببرند.
