به گزارش اکوایران، «بارورسازی ابرها راهکار مقابله با خشکسالیها نیست.» این جمله در ماههای اخیر که نگاهها به این رویکرد در گذار از بحران کمآبی در کشور بیشتر شده بود، بارها از سوی مسئولان اعلام شد. سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی در پاسخ به پرسش خبرنگاران رسانههای مختلف بارها تاکید کرده است که «استفاده از راهکار بارورسازی ابرها نمیتواند مشکلات جدی ما در کشور از جمله خشکسالیهای ممتد کمبود منابع آب زیرزمینی و سطحی را جبران کند.»
پژوهشهای جهانی نیز بارورسازی ابرها را به عنوان یک راهکار قطعی برای افزایش بارندگیها در نظر نمیگیرند، بنابر اعلام سازمان حسابرسی و نظارت دولتی آمریکا، بارورسازی ابرها تاثیر 0 تا 20 درصد در تشدید بارشها دارد. در ایران نیز این میزان بنابر اعلام احد وظیفه رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در خوشبینانه ترین حالت ممکن، کمتر از 10 درصد است.
بازار میلیارد دلاری در جهان؛ تردیدهای جدی در ایران
با این وجود، سرمایهگذاریها برای استفاده از این رویکرد در افزایش بارشها همچنان رو به رشد است. در سال 2024 پروژههای بارورسازی ابرها بازار 1.2 میلیارد دلاری داشتند و براساس پیشبینی emergen research این بازار تا ده سال دیگر (2034) به بازار 2.8 میلیارد دلاری میرسد. ( رشد حدود 9 درصد). رشد این تقاضا چند عامل متنوع دارد که مهمترین آن به افزایش نگرانیها درباره کمبود آب، سپس افزایش تقاضا برای مصارف کشاورزی و در ادامه سرمایهگذاریهای دولتها برای استفاده از فناوریها باز میگردد. دولتها با وجود اشراف به کم اثر بودن این رویکرد، به این روش به عنوان راهکاری برای تعدیل شرایط آب و هوایی و جبران کم بارشیها امید دارند.
عباس علی آبادی، وزیر نیرو آذر ماه امسال اعلام کرد: عملیات بارورسازی ابرها برای نخستین بار در تمامی فصول سال و برای ابرهای سرد و گرم قابل اجرا شده است. با این حال گسترش دامنه فعالیت این عملیات، ضریب تاثیر آن را بالا نبرده است. به گفته محمدمهدی جوادیانزاده، رئیس سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی، این روش در صورت اجرا با شرایط و روش مناسب میتواند بهطور متوسط بین ۵ تا ۲۰ درصد افزایش بارش ایجاد کند و حتی افزایش ده درصدی بارش نیز برای ایران، بسیار حائز اهمیت و مفید است.
پروژه بارورسازی ابرها در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ از آبان ماه آغاز شده است. تاکنون ۲۳ پرواز با هواپیمای سرنشیندار و ۲۵ پرواز با پهپادهای بدون سرنشین در چهار منطقه اصلی کشور شامل: البرز مرکزی (استانهای تهران، البرز و قزوین)، زاگرس مرکزی ( استانهای چهارمحال و بختیاری، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان)، شمال شرق کشور (استانهای خراسان رضوی و خراسان شمالی)، و حوزه آبریز دریاچه ارومیه (استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان) انجام شده است. علاوه بر این، عملیات پهپادی در استانهای بوشهر و خراسان جنوبی نیز انجام شده است.
اختلاف بر سر بارورسازی ابرها
در شرایطی که عملیات بارورسازی ابرها در حال اجرا است، وزیر نیرو، یک بار برای توضیح درباره موفقیت این عملیات به مجلس فراخوانده شد و متعاقب آن نامهای به رئیس جمهور نوشت و گزارشی کوتاه درباره عملکرد سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی داد. بنابر آنچه در رسانهها منتشر شده است، علی عبدالعلی زاده، نماینده ویژه پزشکیان در سیاستهای توسعه دریامحور در واکنش به این نامه آنرا فرار رو به جلو خوانده و خطاب به رئیس جمهور نوشت: «مدیرکل آبهای جوی (سازمان مرتبط با بارورسازی ابرها در وزارت نیرو) که منصوب آقای وزیر است «هیچ اعتقادی به بارورسازی ابرها ندارد.»
محمد مهدی جوادیانزاده، در گفت و گو با اکوایران، میگوید با توجه به شرایط و موقعیت هر کشور، و نوع سامانه جوی که حاوی چه میزان رطوبت باشد، درصدهای بارانزایی متفاوت است: «در کشور ما در میان حدود 12 پروژه بارورسازی اثرگذاری به طور متوسط 18 تا 20 درصد بوده و منجر به افزایش بارشها شده است.»
او درباره بارورسازی همه ابرهای سرد و گرم و در تمام فصول سال نیز اینگونه توضیح میدهد که عمده ابرهای ایران با درجه حرارت پایینتر از صفر است که از اوایل آبان تا اواخر اردیبشهت ماه در کشور وجود دارند. ابرهای گرم نیز در مناطق شرجی و در بخشهای محدود دریای خزر و خلیج فارس وجود دارند. به گفته او موادی که برای بارورسازی ابرهای گرم به کار میرود متفاوت است و تاکنون این مواد تولید نمیشد و حالا برای اولین بار این امکان فراهم شده است و ابرهای گرم نیز همچون سرد امکان بارورسازی وجود دارد.
به گفته رئیس سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی شرایط کشور به گونهای است که همه جا نیاز آبی دارند و بارورسازی در یک دوره برای شمال کشور نیز انجام شده است.
رد ادعای «خلق بارش» در کارگروه ملی و کمیته دانشگاهی
محمد مهدی جوادیانزاده در توضیح اظهاراتی که از سوی نماینده ویژه پزشکیان مبنی بر بی اعتقادی این سازمان به بارورسازیها مطرح شد نیز اینگونه گفت: «خبر به صورت گزینش شده منتشر شد و کاملا شفاف نبود. پروژه نوظهوری از سوی برخی افراد مطرح شده است که مدعی هستند میتوان در خلق بارش با ایجاد یک سامانه اثرگذار بود. در حالی که ما در پروژه بارورسازی می گوییم باید ابری موجود باشد که بتوان از آن به دنبال افزایش بارش بود. این ادعا را در کارگروه ملی برررسی کردیم و رد شد اما مجددا به دستور وزیر نیرو کمیتهای تخصصی متشکل از چهار دانشگاه شکل گرفت و در آن کمیته نیز اعلام شد که این ادعا با مبنای علمی تطابق ندارد.»
او در ادامه در پاسخ به این پرسش که با توجه به کم بارشی و اثرگذاری اندک بارورسازی ابرها، آیا همچنان به عنوان گزینه در دستور کاری خواهد بود گفت: «بارورسازی ابرها از نظر قیمت تمام شده بسیار مقرون به صرفه است و میتواند به عنوان یک گزینه مطرح باشد. اینکه چرا این روش همچنان ارزشمند است به بهرهوری سامانه بارشی باز میگردد، اما اینکه با سایر روشهای بهرهوری و مدیریت تقاضای آب مقایسه شود، باید گفت بارورسازی باید در کنار این موارد به کار گرفته شود و از حداکثر بهرهوری را از سامانههای محدودی که وارد کشور می شود داشته باشیم.»
