بانک مرکزی در تازهترین گزارش خود، وضعیت بازار باز در هفته منتهی به ۴ اسفند ماه را اعلام کرد. این حراج که چهلوپنجمین حراج بازار باز در سال جاری است با تثبیت ارزش اوراق پذیرفته شده توسط بانک مرکزی مواجه بوده است. در این حراج، بانک مرکزی همانند دو هفته گذشته با ۱۸۵ هزار میلیارد تومان (همت) از درخواستهای ارسال شده موافقت کرد. آمارها نشان میدهد نسبت قبولی درخواستها توسط بانک مرکزی در این حراج روند کاهشی خود را ادامه داده است. با توجه به روند کاهشی نرخ قبولی بانک مرکزی انتظار میرود در هفتههای آتی این نسبت کاهش بیشتری را تجربه کند که این کاهش به معنای تنگنای بیشتر شبکه بانکی برای دریافت اعتبار خواهد بود.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
نرخ موافقت بازار باز در مرز ۳۲ درصدی
بررسی آمار چهل و پنجمین حراج بازار باز نشان میدهد ارزش سفارشات پذیرفته توسط بانک مرکزی همانند هفته گذشته معادل ۱۸۵ همت بوده است. آمار ۸ حراج گذشته (از ۱۵ دیماه تا ۴ اسفند) نشان میدهد بیشترین میزان ثبت سفارش در تاریخ ۱۵ دی و ۲۹ دی بوده است. در این دو تاریخ ثبت سفارش از مرز ۵۷۹ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. در همین مدت نیز نرخ موافقت بانک مرکزی با درخواستها کاهش پیدا کرده است.
به طوریکه در هشت حراج گذشته بیشترین میزان موافقت با در خواستها مربوط به حراج ۱۵ دیماه و معادل ۳۹.۶ درصد بوده است. کمترین میزان نیز مربوط به حراج ۴ اسفند ماه و معادل ۳۲.۰۷ درصد بوده است.
به عبارت دیگر در حراج ۴ اسفند امسال، از ۵۷۶ هزار و ۷۹۰ میلیارد تومان درخواست ارسال شده تنها با ۱۸۵ همت موافقت به عمل آمده است.
بعلاوه این آمار نشان میدهد علاوه بر نسبت قبولی رقم مطلق پذیرش بانک مرکزی نیز کاهشی چشمگیر را تجربه کرده است. در حراجهای مربوط به اوایل دی ماه، بانک مرکزی با بیش از ۲۳۰ همت از درخواستها موافقت کرد که این رقم در انتهای دی ماه به ۲۱۰ همت و در سه حراج آخر به ۱۸۵ همت افول کرده است.
تنگنای مالی بانکها ادامه دار شد
همانطور که گفته شد زمانی که بانکها از تامین منابع مالی مورد نیاز خود در بازار باز ناتوان باشند، به بازار قاعدهمند یا همان شبانه مراجعه میکنند. درحال حاضر نرخ سود در این بازار تفاوتی با نرخ بهره بینبانکی نداشته و معادل 24 درصد است.
آمارهای بازار باز ۴ اسفند حکایت از درخواست ۶۵۱ هزار و ۴۰ میلیارد تومانی بانکها به صورت اعتبارگیری قاعدهمند دارد. در یک هفته منتهی به ۴ اسفند، اعتبارگیری قاعدهمند در پنج روز انجام شده که کمترین میزان این اعتبارگیری در ۲۸ بهمن ماه (معادل ۱۱۵ هزار و ۶۹۰ میلیارد تومان) و بیشترین آن در ۲۹ بهمن ماه (معادل ۱۴۹ هزار و ۱۰ میلیارد تومان) بوده است.
به طور کلی وضعیت بازار باز ماههای اخیر در فشار شدید نقدینگی بر بانکها خلاصه میشود. بانک مرکزی با ایجاد سیاستهای انقباضی سعی در کنترل تورم داشته و میزان پذیرش درخواست بانکها را به شدت محدود کرده است. روند محدودیت پذیرش نیز در این مدت ادامه دار بوده و در آخرین حراج انجام شده، به کمترین سطح خود در چندماه گذشته رسیده است. برآورد ادامه این روند کاهش نسبت قبولی درخواستها توسط بانک مرکزی در هفتههای آتی خواهد بود.
