بررسی روند صادرات و واردات کالاهای غیرنفتی کشور نشان میدهد میزان صادرات کشور از نظر ارزش و وزن در ۳۰ سال گذشته روند افزایشی داشته است. این روند در واردات با نوسان همراه بوده و میزان ارزش دلاری پس از ثبت دومین قله خود در سال ۱۴۰۴ افت کرده است. وزن کالاهای وارداتی نیز در این مدت تغییر چندانی نداشته و در محدود ۴۰ میلیون تن باقیمانده است.
مقایسه آمارهای صادرات و واردات در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ نشان میدهد ارزش دلاری صادرات حدود ۱۱ درصد و ارزش دلاری واردات حدود ۲۱ درصد کاهش یافته است.
افول تجارت دلاری در سال ۱۴۰۴
بررسی روند ارزش تجارت در سی سال گذشته به خوبی یک روند صعودی در صادرات و دو قله اصلی در واردات را نشان میدهد.
روند صعودی ارزش دلاری صادرات در سال ۱۴۰۳ بالاترین سطح خود را تجربه کرده است. در این سال میزان صادرات ۵۸ و ۶۰۰ میلیون دلار بوده است. این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۵۱ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار کاهش پیدا کرده است.
در روند واردات سی ساله نیز دو قله مهم دیده میشود که اولی که در سال ۱۳۸۹ و معادل ۶۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار بوده است؛ دومین قله در سال ۱۴۰۳ رقم خورده که ارزش دلاری کالاهای وارداتی به ۷۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار رسیده است. طبق آمارهای گمرک در سال ۱۴۰۴ ارزش دلاری واردات به ۵۸ میلیارد دلار کاهش یافته است.
بیشک سال ۱۴۰۴ یکی از مهمترین سالها از ابتدای انقلاب تاکنون بوده است. در این سال نااطمینانیهای سیاسی و اجتماعی بر اقتصاد کشور سایه انداخت. این نااطمینانیها سبب شد ارزش دلاری صادرات به اندازه ۱۱ درصد و ارزش دلاری واردات به اندازه ۲۱ درصد ریزش کند. ریزش بیشتر ارزش دلاری کالاهای وارداتی نشان میدهد مسئله اصلی تجارت در این سال مربوط به واردات بوده است. از آنجایی که اقتصاد ایران در کالاهای واسطهای و مواد اولیه به واردات وابسته است، بسته شدن مجرای وارداتی میتواند صنعت را با اختلال مواجه کند.
دو دهه ثبات وزن کالاهای وارداتی
روند سی ساله وزن تجارت حکایت از یک روند صعودی در صادرات و یک ثبات نسبی در واردات طی دو دهه دارد.
از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۴، وزن کالاهای صادراتی با شیب ملایمی افزایش یافته است اما به دلیل برجام و کاهش اصطکاک در تجارت خارجی، به یکباره جهش کرده و از حدود ۷۷ میلیون تن به ۱۳۰ میلیون تن رسیده است. پس از برجام، وزن کالاهای صادراتی با فراز و نشیب نسبیای رو با بالا حرکت کرده تا در سال ۱۴۰۳ به اوج خود در ۳۰ سال گذشته رسیده است. در این سال وزن کالاهای صادراتی کشور به ۱۵۴ میلیون تن رسیده است. البته باید دقت داشت که در سال ۱۴۰۴، وزن صادراتی ۲.۲ درصد کاهش یافته و به ۱۵۰ میلیون تن افول کرده است.
روند وزن کالاهای وارداتی در این مدت نیز یک افزایش ملایم از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۸ داشته است. یکی از دلایل این روند صعودی را میتوان به درآمدهای نفتی وافر در دهه هشتاد نسبت داد. افزایش درآمدهای نفتی شرایط واردات کالاهای بیشتر را در این سالها فراهم کرده بود. از سال ۱۳۸۸ به بعد میزان واردات کالاهای غیرنفتی به ثباتی نسبی رسید. در این مدت با وجود اینکه میزان واردات فراز و نشیبهایی را به خود دید اما همواره حول رقمی معادل ۴۰ میلیون تن نوسان داشت. این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت تا اینکه طبق آمارهای گمرک ایران، میزان واردات در سال گذشته رقم ۴۱ میلیون تن را ثبت کرد. بررسی این سه دهه نشان میدهد قله وارداتی که در سال ۸۸ رخ داده در هیچ سال دیگری پس از آن به وقوع نپیوسته است.
