به گزارش اکوایران، با گذشت حدود یک ماه از آغاز درگیریها میان ایران و آمریکا و اسرائیل، بازار جهانی نفت با یکی از شدیدترین جهشهای قیمتی دهههای اخیر مواجه شده است. دادههای بازار نشان میدهد قیمت نفت در این بازه زمانی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته؛ جهشی که ریشه در گسترش دامنه درگیریها و تهدید مسیرهای کلیدی انتقال انرژی دارد.
قیمت نفت برنت در معاملات اخیر بازار جهانی به محدوده بالای ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسیده و نفت وستتگزاس اینترمدیت نیز از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده است. این در حالی است که تنها در یک ماه گذشته، برنت بیش از 47 درصد رشد داشته؛ افزایشی که طبق دادههای تاریخی و گزارشی از رویترز، حتی از جهش قیمتها در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ نیز فراتر رفته است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی بازار جهانی
عامل اصلی این جهش، افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک و بهویژه اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال نفت عنوان میشود. تنگه هرمز که حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز از آن عبور میکند، عملاً تحت تأثیر درگیریها قرار گرفته و محدودیتهای ایجاد شده در این مسیر، بازار را با نگرانی جدی از کمبود عرضه مواجه کرده است.
در همین حال، دامنه تنشها دیگر به خلیج فارس محدود نمانده و به دریای سرخ و بابالمندب نیز کشیده شده است. حملات نیروهای حوثی به اهداف مرتبط با اسرائیل و افزایش ناامنی در مسیرهای کشتیرانی، یکی دیگر از گلوگاههای حیاتی انرژی جهان را در معرض تهدید قرار داده است. تحلیلگران معتقدند این گسترش جغرافیایی درگیریها، مهمترین عامل افزایش پرشتاب قیمتها در هفتههای اخیر بوده است.
کاهش امیدها به دیپلماسی
از سوی دیگر، بازار تا حد زیادی امید خود به پایان دیپلماتیک بحران را از دست داده است. اگرچه اظهاراتی درباره مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم میان ایران و آمریکا مطرح شده، اما فعالان بازار این سیگنالها را کافی نمیدانند. به گفته تحلیلگران، بازار اکنون بهدنبال نشانههای ملموس از کاهش تنشهاست و صرفاً به اظهارات سیاسی واکنش مثبت نشان نمیدهد.
نشانههای تغییر در عرضه و تقاضای نفت
همزمان با تشدید تنشها، تغییر مسیر جریان نفت نیز در حال شکلگیری است. دادهها نشان میدهد صادرات نفت عربستان از مسیرهای جایگزین مانند بندر ینبع در دریای سرخ افزایش یافته است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که در صورت اختلال در این مسیرها نیز، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین جهانی وارد خواهد شد و گزینههای جایگزین محدودتر خواهند شد.
در سمت تقاضا نیز برخی نشانهها از تغییر رفتار خریداران دیده میشود. کشورهایی مانند ویتنام به دنبال تنوعبخشی به منابع تأمین نفت خود رفتهاند و مذاکراتی برای خرید نفت از روسیه، آفریقا و آمریکا آغاز کردهاند. این روند میتواند به بازآرایی جریان تجارت جهانی نفت در کوتاهمدت منجر شود.
فشار بر بازار فرآوردهها و ریسک تورمی
با وجود افزایش قیمتها، اروپا فعلاً با کمبود فوری عرضه مواجه نشده، اما گزارشها از افزایش فشار در بازار فرآوردههایی مانند گازوئیل و سوخت جت حکایت دارد؛ موضوعی که میتواند در ادامه به افزایش هزینههای حملونقل و تشدید فشارهای تورمی منجر شود.
در مجموع، بازار نفت در شرایطی قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و نظامی وابسته شده است. در حالی که برخی وقفههای مقطعی در حملات، مانند تعویق هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی ایران، بهطور موقت از شدت رشد قیمتها کاسته، اما فضای کلی بازار همچنان صعودی و مبتنی بر ریسک باقی مانده است.
اگر تنشها در هفتههای آینده کاهش نیابد یا مسیرهای حیاتی انتقال انرژی بیش از این مختل شود، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که قیمت نفت میتواند سطوح بالاتری را نیز تجربه کند؛ سناریویی که پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی به همراه خواهد داشت.
