بانک مرکزی به تازگی تورم تولیدکننده آذرماه را اعلام کرده است. بررسیها و روند این شاخص از زمانی که سال پایه از 1395 به 1400 تغییر پیدا کرده نشان از آن دارد که تورم نقطه به نقطه تولیدکننده به بالاترین مقدار خود رسیده است. اما این رخداد برای اقتصاد ایران چه پیامی دارد؟
تورم تولیدکننده به قله تاریخی رسید
مبنای محاسبه تورم تولیدکننده بانک مرکزی تا شهریور 1403 سال پایه 1395 بوده است. با اینوجود تورم تولیدکننده از مهر سال گذشته براساس سال پایه 1400 مورد برآورد قرار گرفته است. در این ماه تورم تولیدکننده معادل 24.5 درصد محاسبه شده است. اما بعد از این تاریخ تورم تولیدکننده شاهد یک روند صعودی چشمگیر بوده است. بهطوری که این روند افزایشی حتی مشابه توابع نمایی در ریاضیات شده است. به بیان دقیقتر این شاخص که در مهر 1403 24.5 درصد بوده، در بهمنماه از 30 درصد فراتر رفته، در تیر سال جاری از 40 درصد عبور کرده، در شهریور به نزدیک 50 درصد رسیده و براساس آخرین آمارها در آذرماه 1404 از رقم قابل توجه 60 درصد نیز جلوتر رفته است. در این ماه تورم تولیدکننده برابر با 60.6 درصد گزارش شده است. این رقم از مهر سال گذشته تا به اکنون بیسابقه بوده و رکورد محسوب میشود.
تورم تولید، تورم پیشران
یکی از مهمترین شاخصههایی که میتواند روند هزینهها در اقتصاد را نشان دهد تورم پیشران است. تورم پیشران همان تورم نهادهها یا تورم تولیدکننده است که به دلیل پیشرانهای که برای محصول نهایی هر بخش ایجاد میکند، به آن تورم پیشران میگویند. در واقع افزایش قیمتها در بخش تولیدکننده ، آغاز افزایش تورم در بازار اصلی و برای مصرفکنندگان خواهد بود.
به عبارت سادهتر وقتی تورم تولیدکننده در یک بخش اقتصاد مانند صنعت کاهش پیدا میکند، یعنی شتاب افزایش قیمت در نهادههای بخش صنعت کاهش یافته است. همین امر باعث میشود که شتاب افزایش قیمت در کالای نهایی بخش صنعت نیز کاهش پیدا کرده و فشار افزایش قیمت کمتری به مصرفکننده نهایی کالا برخورد کند. به نوعی این تورم پیشرانی برای تورم مصرفکننده محصولات بخش صنعت خواهد بود. این فرایند قابل تعمیم به سایر بخشهای اقتصادی نیز هست. از این رو، تورم تولیدکننده برای کل اقتصاد نیز محاسبه میشود.
پیام تورم تولیدکننده برای اقتصاد ایران چیست؟
همانطور که گفته شد تورم تولیدکننده یکی از مهمترین شاخصها برای پیشبینی روند تورم مصرفکننده در آینده است.
اعداد و ارقام اعلامی بانک مرکزی از تورم نقطه به نقطه تولیدکننده نشان از روند شدیدا صعودی این شاخص دارد. این امر میتواند حاکی از افزایش فشار تورمی در بازار مصرفکنندگان نهایی باشد. به عبارتی احتمالا افزایش هزینههای تولید در ابتدای خطوط توزیع در نهایت خود را در اقلام و کالاهایی که توسط فروشندگان خرد عرضه میشود نشان خواهد داد. بنابراین میتوان انتظار داشت اقتصاد بحرانزده و تورمی کشور در ماههای آتی شاهد افزایش بیش از پیش قیمتها خواهد بود و از همینرو سیاستگذار باید فکری به حال این بحران کند.