مدتها بود که نرخ بهره بینبانکی در بالاترین مقدار ممکن یعنی رقم 24 درصد ایستاده بود. امری که میتوان گفت انعکاسی از رکود اعتباری در شبکه بانکی، تورم افسارگسیخته کشور و سختگیری بانک مرکزی در اعطای اعتبار بود. اما بهنظر میرسد اکنون که جنگی دوباره بین آمریکا و اسرائیل علیه ایران شکل گرفته و نیاز بانکها و اقتصاد کشور به اعتبار بیش از قبل شده، بانک مرکزی تصمیم به تغییر سیاست سختگیرانه خود گرفته و در آخرین عملیات بازار باز با تقریبا تمام درخواست بانکها موافقت کرده است.
چطور نرخ بهره بینبانکی کاهش یافت؟
جهت فهم چرایی این اتفاق باید به روند عملیاتهای بازار باز تا قبل از شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نگاهی بیندازیم. در روز 4 اسفند، پنج روز پیش از آغاز جنگ ارزش سفارشهای ارسال شده توسط بانکها 576 همت بود که سکاندار پولی کشور با 185 همت از این درخواستها موافقت کرده بود. این یعنی پذیرش 32 درصد از کل سفارشات ارسال شده. در بازار بازهای قبلتر نیز نسبت قبول درخواستها به ارقام ارسال شده کمتر از 40 درصد بود. این سیاست بانک مرکزی از تقریبا مهرماه آغاز شده بود و نشانه این امر در افزایش نرخ بهره بینبانکی کاملا قابل مشاهده است. نرخ بهره بین بانکی از 7 مهرماه تا 13 اسفندماه در بالاترین بازه مشخص شده یعنی 24 درصد قرار داشت. کف دالان نیز برابر با 23 درصد است.
با اینحال بعد از اینکه کشور در 9 اسفندماه مورد حمله مشترک آمریکا و اسرائیل قرار گرفت، بانک مرکزی به علت شرایط خاص کشور از سیاست نسبتا انقباضی خود دست کشید و در آخرین عملیات سیاست پولی برگزار شده با تقریبا همه درخواست بانکها موافقت کرده است. در 18 اسفندماه ارزش سفارشات ارسال شده توسط بانکها معادل 591 هزار و 310 میلیارد تومان بوده که بانک مرکزی با 589 هزار و 240 میلیارد تومان از این درخواستها موافقت کرده است. به عبارتی درصد موافقت این نهاد با سفارشات بانکی 99.6 درصد برآورد شده است.
همچنین مدت زمان سرررسید این اوراق نیز طولانیتر شده و از 7 روز به 28 روز افزایش یافته است. امری که نشان از تسهیل تامین مالی شبکه بانکی با توجه به شرایط اضطراری و جنگی کشور دارد. از سوی دیگر نیز توافقات سررسید شده در 18 اسفندماه نیز 186.63 همت بوده و ارزش مانده توافقاتی نیز که همچنان در وضعیت باز قرار دارند 589.24 همت اعلام شده است.
بنابراین میتوان موافقت سکاندار پولی کشور با اکثر درخواست بانکها و تسهیل اعتباری بانکها را علت اصلی کاهش نرخ بهره در شرایط کنونی کشور دانست.
نکته جالب توجه دیگر در بازار قاعدهمند اتفاق افتاده است. با اینکه عمده سفارشات ارسالی بانکها در بازار باز مورد موافقت بانک مرکزی قرار گرفته اما در بازار قاعدهمند یا شبانه نیز در روز 17 اسفند، 10 بانک و موسسه اعتباری غیربانکی شرکت کردهاند که در مجموع نزدیک به 138 همت از بانک مرکزی به گرفتن اعتبار اقدام کردهاند. امری که نشان از بحران شدید و کمبود اعتبار در شبکه بانکی دارد. نرخ بازده در بازار قاعدهمند یا شبانه 24 درصد است. درحالی که در بازار باز این نرخ معادل 23 درصد تعیین شده است. همچنین مدت توافق بازخرید در بازار قاعدهمند کمتر از بازار باز است.
در نهایت اما باید به این موضوع اشاره کرد که رشد نقدینگی در آخرین آمار بانک مرکزی رکورد زده و تورم نیز حدود 60 درصد بوده و همچنان در مسیر افزایشی قرار دارد. این جنس از سیاستهای انبساطی اگر با تدابیری در جهت کنترل رشد نقدینگی و تورم در آینده همراه نشوند، بحران تورم دستبردار اقتصاد ایران نخواهد بود.
