دادههای بودجه خانوار مرکز آمار حاوی اطلاعات زیادی در مورد مخارج افراد در خانوارهای مختلف و مصرف اقلام متفاوت است. یکی از مواردی که بهطور بهخصوص میتوان از این دادهها استخراج کرد، مصرف کالاهایی مثل برنج، نان، گوشت قرمز، گوشت مرغ و تخم مرغ است. این موضوع که مصرف این اقلام که از ضروریترین اجزای سبد خانوارها محسوب میشوند در اقشار برخوردارتر و کمتر برخوردار به چه صورت است.
طبقهبندی اقشار مختلف جامعه برمبنای روشهای متفاوتی صورت میگیرد. در گزارشی که توسط اکوایران تهیه شده، خانوارها براساس کل مخارج خود و هزینههای خود به استثنای هزینه مسکن دهکبندی شدهاند. به بیان دقیقتر اگر خانواری بیشترین هزینه را در بین خانوارها دارد در دهک دهم قرار گرفته و خانواری که کمترین هزینه را دارد در دهک اول جای دارد. در روش کل هزینه منهای هزینه مسکن نیز به همین صورت است. علت این امر نیز در بالا بودن هزینه مسکن در برخی شهرهای کشور مثل تهران است. هزینهای برای اجاره توسط خانوار پرداخت میشود آنقدر بالاست که این احتمال وجود دارد که مبلغ اندکی برای هزینهکرد اقلام خوراکی و خدماتی باقی بماند. لذا ممکن است که خانوار هزینههای زیادی داشته باشن و در آمارها به صورت خانوار مرفه بهنظر برسد اما در واقع از رفاه بالایی برخوردار نباشد چراکه عمده درآمد خود را به اجارهبها اختصاص داده است.
برآورد ارقامی که در ادامه گزارش به آنها اشاره خواهد شد براساس متوسط مصرف خانوارها و وزن هر خانوار در سال 1403 صورت گرفته است.
شکاف مصرف در کالاهای اساسی بین دهکها
محاسبات اکوایران نشان از آن دارد که براساس دهکبندی به روش کل مخارج مصرف برنج در دهک دهم 6.3 برابر دهک اول است. این رقم در مورد روش کل هزینه به استثنای هزینه مسکن معادل 12.3 برآورد شده است. به عبارتی برخوردارترین قشر جامعه 12.3 برابر فقیرترین قشر برنج مصرف میکنند.
در مورد کالایی مثل نان مصرف دهک دهم به هر دو روش کل مخارج و روش کل هزینههای منهای هزینه مسکن نزدیک به 2 برابر دهک اول برآورد شده است.
در مورد گوشت مرغ مصرف دهک دهم به روش کل هزینه 3.1 برابر دهک اول و به روش کل مخارج با کسر هزینه مسکن 3.9 برابر محاسبه شده است. مصرف تخممرغ دهک دهم به هر دو روش کل مخارج و کل مخارج به استثنای هزینه مسکن حدود 2.7 برابر دهک اول محاسبه شده است.
براساس دهکبندی به روش کل هزینهها گوشت قرمزی که ثروتمندترین قشر جامعه مصرف میکند 33.3 برابر دهک اول بوده و براساس روش کل هزینهها منهای هزینه مسکن حدود 47 برابر برآورد شده است.
به این ترتیب همانطور که مشاهده میشود نابرابری در مصرف اقلام اساسی در بین دهک دهم و اول وجود داشته و این امر در مورد گوشت قرمز قابلتوجهتر است. با اینحال راهحل این مسئله حل مشکل تورم و افزایش قدرت خانوارها است؛ چراکه در سالهای اخیر فشار تورم از ناحیه خوراکیها بیشتر به اقشار فقیرتر وارد شده تا اقشار برخوردارتر. دلیل اصلی هم در سبد اقشار فقیر است. در سبد این افراد اهمیت خوراکیها بسیار بیشتر از سایر اقلام است.
