سطح عمومی قیمت‌ها در ایران از مهر ۱۳۹۰ تا امروز بیش از ۶۲ برابر شده، اما همه کالاها و خدمات به یک اندازه گران نشده‌اند. در این مدت، افزایش قیمت گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها حدود ۱۳۴ برابر و اقلام غیرخوراکی و خدمات حدود ۴۳ برابر بوده است.
در فاصله مهر ۱۳۹۰ تا امروز، گروه سبزیجات با افزایش ۲۳۸ برابری قیمت‌ها بیشترین رشد را تجربه کرده است. پس از آن، روغن و چربی‌ها با ۲۲۰ برابر و دخانیات با ۱۸۹ برابر قرار دارند. در مقابل، گروه ارتباطات با افزایش حدود ۱۲ برابری قیمت‌ها کمترین رشد را داشته است. این تفاوت فقط به چند قلم کالا محدود نمی‌شود. به‌طور کلی، قیمت محصولات قابل تجارت در این دوره بیشتر از محصولات غیرقابل تجارت افزایش پیدا کرده است. در نتیجه، تغییرات قیمت نسبی کالاها باعث شده ترکیب هزینه‌های خانوارها هم در طول زمان دستخوش تغییر شود.
تورم در همه استان‌ها یکسان پیش نرفته است
اختلاف افزایش قیمت‌ها در سطح جغرافیایی هم دیده می‌شود. چهارمحال و بختیاری با رشد ۹ هزار و ۱۳۰ درصدی سطح عمومی قیمت‌ها در صدر استان‌ها قرار دارد. پس از آن لرستان و هرمزگان قرار گرفته‌اند که سطح قیمت‌ها در آن‌ها به‌ترتیب حدود ۸۹ و ۸۶ برابر شده است. در مقابل، استان تهران با افزایش ۴۸.۵ برابری، کمترین رشد سطح عمومی قیمت‌ها را در این دوره داشته است. البته این موضوع به معنای ارزان‌تر بودن زندگی در تهران نیست. تفاوت وزن کالاها و خدمات در سبد مصرفی استان‌ها می‌تواند باعث شود خانوارها تورم متفاوتی را تجربه کنند.
کدام استان‌ها بیشتر با جهش‌های ماهانه قیمت روبه‌رو شدند؟
یکی دیگر از راه‌های بررسی شدت تورم، شمارش دفعاتی است که تورم ماهانه از ۴ درصد عبور کرده است. در فاصله مهر ۱۳۹۰ تا امروز، این اتفاق در کل کشور ۲۴ بار رخ داده است. اما تعداد این جهش‌ها در استان‌ها تفاوت زیادی دارد. آذربایجان شرقی با ۴۴ بار، بیشترین دفعات تورم ماهانه بالای ۴ درصد را ثبت کرده است. پس از آن بوشهر با ۳۹ بار و سیستان و بلوچستان با ۳۷ بار قرار دارند. تهران در همین دوره فقط ۱۸ بار چنین تورمی را تجربه کرده است.
دهک‌های درآمدی هم تورم متفاوتی داشته‌اند
تفاوت تجربه تورم فقط به محل زندگی محدود نمی‌شود. نوع کالاها و خدماتی که خانوارها مصرف می‌کنند نیز در میزان افزایش هزینه‌هایشان نقش دارد. طبق داده‌های این گزارش، از مهر ۱۳۹۵ تا امروز، سطح عمومی قیمت‌ها برای دهک دهم ۲۷.۷ برابر شده و بیشترین رشد را در میان دهک‌ها داشته است. پس از آن دهک دوم و دهک سوم قرار دارند.
البته این مقایسه بر اساس سال پایه ۱۴۰۰ انجام شده و نتایج آن به ترکیب سبد مصرفی دهک‌ها وابسته است. بنابراین، برای تحلیل دقیق‌تر باید تغییرات الگوی مصرف خانوارها در طول زمان را هم در نظر گرفت.
تورم انباشته، تفاوت‌های کوچک را بزرگ می‌کند
تورمی که هر ماه اعلام می‌شود، یک میانگین از تغییر قیمت‌هاست. اما تجربه واقعی خانوارها می‌تواند با این میانگین فاصله داشته باشد. کسی که سهم بیشتری از درآمدش را صرف خوراکی‌ها می‌کند، ممکن است فشار افزایش قیمت‌ها را بیشتر از کسی احساس کند که ترکیب هزینه‌های متفاوتی دارد. محل زندگی و دهک هزینه‌ای هم در این تجربه مؤثرند.
در بلندمدت، همین تفاوت‌های به‌ظاهر کوچک روی هم جمع می‌شوند و شکاف بزرگی میان قیمت گروه‌های کالایی، استان‌ها و دهک‌های مختلف ایجاد می‌کنند. به همین دلیل، برای فهم اثر تورم بر زندگی مردم، فقط دانستن نرخ تورم سالانه کافی نیست. باید دید قیمت چه کالاهایی، در کدام استان و برای کدام گروه از خانوارها بیشتر افزایش پیدا کرده است.
