در سال ۲۰۲۳ حجم تجارت دوجانبه ایران و ترکیه حدود ۳.۲ میلیارد دلار بوده است، در حالی که کل تجارت خارجی ترکیه به حدود ۶۱۷ میلیارد دلار رسیده است. سهم ایران از این تجارت کمتر از نیم درصد است؛ رقمی که برای یک همسایه بزرگ، بیشتر نماد حضور است تا شراکت واقعی. این عقبماندگی تنها در اعداد منعکس نمیشود؛ رتبه ایران از بیستوششم در سال ۲۰۲۰ به بیستوهفتم در سال ۲۰۲۳ سقوط کرده و کشورهایی مانند قزاقستان و یونان جای ایران را گرفتهاند.
از سوی دیگر، از منظر ایران، ترکیه به شریک مهمتری تبدیل شده است؛ سهم ترکیه از تجارت خارجی ایران از حدود ۱۰ درصد در سال ۱۴۰۰ به نزدیک ۱۴ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این تغییر نه به دلیل افزایش صادرات ایران، بلکه به دلیل محدودیت در انتخاب شریک تجاری است. تراز تجاری نیز تغییر کرده و از مازاد ۷۹۰ میلیون دلاری در سال ۱۴۰۰ به کسری ۱.۷ میلیارد دلاری در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ واردات از ترکیه افزایش یافته و صادرات ایران عقب مانده است.
کیفیت تجارت نیز نگرانکننده است؛ هر تن کالای صادرشده از ایران ۳۸۰ تا ۵۰۰ دلار ارزش دارد، در حالی که هر تن کالای وارداتی از ترکیه ۱,۲۶۰ تا ۱,۷۱۰ دلار است. این تفاوت نشاندهنده وابستگی ایران به صادرات مواد پایه و ضعف زنجیره ارزش است. تا زمانی که ترکیب صادرات ایران تغییر نکند و رابطه اقتصادی فراتر از فروش مواد خام نرود، این وضعیت ادامه خواهد داشت و تجارت ایران با ترکیه به نفع ایران نخواهد بود.
