بازار کار در شیب نزولی
تازهترین دادههای منتشرشده از بازار کار در پاییز ۱۴۰۴، تصویری نگرانکننده از وضعیت اشتغال در ایران ارائه میدهد. نرخ بیکاری نسبت به پاییز سال گذشته افزایش یافته و به ۷.۸ درصد رسیده؛ بالاترین سطح در دو سال اخیر. در همین بازه، تعداد بیکاران نیز حدود ۱۵۰ هزار نفر بیشتر شده و به نزدیک ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر رسیده است.
همزمان نرخ مشارکت اقتصادی کاهش یافته و به ۴۰.۷ درصد رسیده؛ رقمی که پایینترین سطح در هفت سال گذشته محسوب میشود. این یعنی بخشی از جمعیت در سن کار، حتی از جستوجوی شغل هم منصرف شدهاند. کاهش نسبت اشتغال به ۳۷.۵ درصد نیز نشان میدهد سهم شاغلان از جمعیت بالای ۱۵ سال کمتر شده است.
کارشناسان مجموعهای از عوامل را در این وضعیت مؤثر میدانند؛ از تحریمها و تورم مزمن گرفته تا نااطمینانیهای اقتصادی، تصمیمات ناگهانی سیاستی و تنشهای خارجی. جنگ ۱۲ روزه و افزایش ریسکهای سیاسی نیز فشار مضاعفی بر فضای کسبوکار وارد کرده است.
مجموع این شاخصها نشان میدهد بازار کار ایران نهتنها با افزایش بیکاری روبهروست، بلکه با کاهش انگیزه برای حضور در بازار کار نیز دستوپنجه نرم میکند؛ وضعیتی که اصلاح آن نیازمند ثبات و اعتماد در اقتصاد است.
حباب صندوقهای نقره و آزمون نهاد ناظر
نقره را میتوان داراییای با کارکرد دوگانه دانست؛ هم پوششدهنده ریسکهای تورمی و پولی و هم برخوردار از پشتوانه تقاضای صنعتی در حوزههایی مانند انرژیهای تجدیدپذیر، فناوریهای پیشرفته و زیرساختهای الکترونیکی. همین ویژگی، آن را به گزینهای قابل توجه برای تنوعبخشی پرتفوی تبدیل کرده است. با این حال، نوسان بالاتر نسبت به طلا، ضرورت مدیریت ریسک منضبط و افق سرمایهگذاری مشخص را دوچندان میکند.
در بازار داخلی، توسعه ابزارهایی نظیر گواهی سپرده و صندوقهای سرمایهگذاری نقره، دسترسی ساختاریافتهتری به این دارایی فراهم کرده است. اما تجربه اخیر نشان داد که رشد تقاضا در کنار محدودیت سقف انتشار واحدها میتواند به شکلگیری حباب قیمتی منجر شود. فاصله قابل توجه قیمت بازار با NAV و توقف نمادها، عملاً بخشی از سرمایه سرمایهگذاران را در مقطعی حساس قفل کرد.
در بازارهای توسعهیافته، سازوکارهایی مانند «خلق و بازخرید» در ETFها مانع تداوم چنین واگراییهایی میشود. تجربه صندوقهای نقره نشان میدهد کارایی ابزارهای مالی، بیش از هر چیز به کیفیت زیرساختهای اجرایی و انعطافپذیری نظارتی وابسته است.
شامخ صنعت در نقطه بحرانی
گزارش شامخ دیماه و ثبت عدد ۴۳ برای بخش صنعت نشان میدهد که این بخش در مجموع و در زیربخشهای خود، ماهی دشوار و کمرونقی را پشت سر گذاشته است. عددی که بهطور معناداری پایینتر از مرز رونق قرار دارد و بیانگر تداوم فضای رکودی در فعالیتهای تولیدی است. این وضعیت نشان میدهد بخش صنعت ایران همچنان تحت فشار همزمان عوامل اقتصاد کلان و چالشهای عملیاتی قرار دارد.
بررسی جزئیتر مؤلفههای اثرگذار بر این شاخص نشان میدهد نوسانات نرخ ارز، دشواری در تأمین نقدینگی و افت سطح تقاضای داخلی از مهمترین متغیرهایی بودهاند که بر عملکرد بنگاههای صنعتی اثر گذاشتهاند. افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، رشد هزینههای سرمایه در گردش و نااطمینانی نسبت به آینده بازار، باعث شده بسیاری از واحدهای صنعتی با احتیاط بیشتری در حوزه تولید، سفارشگذاری مواد اولیه و توسعه خطوط محصول عمل کنند.
آیا عصر برتری مالی آمریکا رو به پایان است؟
تحولات اخیر بازارهای جهانی از نشانههای یک جابهجایی تدریجی اما معنادار در مرکز ثقل سرمایه حکایت دارد. نسبت عملکرد صندوقهای قابل معامله بازارهای نوظهور مانند MSCI Emerging Markets Index که از طریق ETF معروف EEM دنبال میشود، در مقایسه با بازار سهام آمریکا روندی صعودی به خود گرفته است. تمرکز این صندوق بر اقتصادهایی چون چین، هند، تایوان، کرهجنوبی، برزیل و عربستان سعودی نشان میدهد سرمایهگذاران بهدنبال بهرهگیری از ظرفیت رشد اقتصادهای بزرگ در حال توسعه هستند.
پس از بیش از یک دهه برتری کمرقیب بازار آمریکا، عواملی مانند شکاف ارزشگذاری، فشارهای بدهی، سیاستهای تجاری دولت دونالد ترامپ و تضعیف نسبی دلار، جذابیت داراییهای دلاری را کاهش داده است. همزمان برخی اقتصادهای نوظهور با ثبات بیشتر در سیاستهای پولی و مهار تورم، وارد مرحلهای تازه از رشد شدهاند.
در چنین فضایی، مفهوم «تنوعبخشی جغرافیایی» دوباره در کانون توجه قرار گرفته و صندوقهای بزرگ سرمایهگذاری در حال بازنگری در تخصیص داراییهای خود هستند. پرسش اصلی دیگر صرفاً بازده کوتاهمدت نیست، بلکه این است که رشد آینده اقتصاد جهانی در کدام جغرافیا شکل خواهد گرفت.
نشت «تحرکات ملکی» از تهران
تحرکات خریداران مسکن فقط به شهر تهران محدود نمیشود. فرید قدیری، دبیر بخش مسکن روزنامه «دنیایاقتصاد» در برنامه تیتر یک اکوایران، گزارشی از آخرین تحولات بازار معاملات ملک در کلانشهرها، شهرهای متوسط و همچنین استانهای شمالی ارائه داده است که مشخص میکند: تورم مسکن در کشور حدود 15 درصد برآورد میشود.
فاصله این نرخ با تورم حدود 30 درصدی مسکن تهران، «نسبت قیمتها» را نسبت به سال 1403 به شکل معناداری تغییر داده است.
دیدار نتانیاهو و ترامپ
سفر دقیقهنودی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، در میانه گمانهزنیها درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا، پرسشهای تازهای ایجاد کرده است. این دیدار با دونالد ترامپ در فضایی کمسابقه از محرمانگی برگزار شد؛ بدون کنفرانس خبری مشترک و با نشانههایی از اختلاف نظرهای پشتپرده. هرچند ترامپ پس از نشست، بر ادامه مسیر دیپلماسی تأکید کرد، اما از ارائه تعهدی صریح درباره ابعاد احتمالی توافق خودداری کرد و همزمان هشدار داد در صورت شکست مذاکرات، گزینههای سختتری در پیش خواهد بود.
در مقابل، نتانیاهو نیز بر لزوم در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی اسرائیل در هر توافق احتمالی تأکید کرده است. همزمان گزارشهایی درباره تحرکات نظامی آمریکا و اعزام ناوهای جنگی به منطقه منتشر شده و برخی رسانهها از بررسی سناریوهای نظامی گسترده خبر دادهاند. در چنین شرایطی، اعلام دور تازه مذاکرات در ژنو نشان میدهد پنجره دیپلماسی همچنان باز است، اما این پنجره بیش از هر زمان دیگری شکننده به نظر میرسد.
دیپلماسی لاریجانی در منطقه
در شرایطی که همزمان آرایش نظامی آمریکا در منطقه تقویت شده و دیپلماسی نیز فعال است، گمانهزنیها از برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا، روز سهشنبه در ژنو حکایت دارد.
تفاوت این دور از تحولات با گذشته، سفر علی لاریجانی، دبیر شعام به عمان و قطر است؛ سفری که از نگاه بسیاری از تحلیلگران نشان میدهد احتمالا مذاکرات از سطح گفتوگوهای فنی عبور کرده و وارد مرحله تصمیمگیریهای کلان شده است.
دبیر شعام در مسقط با ارتشبد محمد النعمانی وزیر دفتر سلطنتی، وزیر امور خارجه و هیثم بن طارق، سلطان عمان و همچنین در دوحه نیز با حمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر امورخارجه و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر دیدار و گفتوگو کرد.
معرفی شماره 627 هفتهنامه «تجارت فردا«
ششصد و بیست و هفتمین شماره «تجارت فردا» با تیتر جلد «چاپخانه تورم» منتشر شد؛ شمارهای که به یکی از بنیادیترین پرسشهای اقتصاد میپردازد: چرا تورم یک پدیده پولی است؟ در پرونده ویژه این هفته، اعتبار نظریه مشهور میلتون فریدمن پس از ۶۳ سال دوباره بررسی شده و این پرسش مطرح است که آیا همچنان میتوان ریشه تورم را در رشد نقدینگی جستوجو کرد؟
بخش تحلیلها با روایتهای متفاوت از تورم آغاز میشود و به موضوع بیکاری و آینده مذاکرات ایران و آمریکا میرسد. در فصل گزارشها، از پیامدهای حامیپروری تا مسیر هوش مصنوعی در ۲۰۲۶ و نقش دونالد ترامپ در سوق دادن آمریکا به اقتدارگرایی رقابتی بررسی شده است.
پروندههای این شماره نیز به مصادره، میراث کرونا و آسیبهای روانی هراس از جنگ میپردازد و در نهایت، اقتصاد اجتماعی از نسبت هوش مصنوعی و محیط زیست میگوید؛ و اینکه چرا ایران از این فرصت عقب مانده است
