در این برنامه «تیتر یک» علاوه بر واکاوی ابعاد تورمی اقتصاد، به چالش بازگشت ارز صادراتی و گلایه فعالان بخش خصوصی از مهلتهای کوتاهمدت میپردازیم. سپس از «راز ماندگاری اکباتان» در بازار مسکن و اثر برند محله بر قیمتها میگوییم. بازار جهانی نفت در سایه تنشهای ژئوپلیتیک، فرصتها و ریسکهای معاملات آتی نقره، نمایش سیاسی ترامپ در کنگره و همچنین ابهامات و ظرفیتهای بارورسازی ابرها، دیگر محورهای این قسمت هستند؛ مجموعهای از موضوعات که همگی به یک نقطه مشترک میرسند: اقتصاد در میانه فشار، نااطمینانی و تصمیمهای پرهزینه.
شکاف تورم دلاری؛ فشار واردات بر تراز تجاری
بررسی تورم دلاری نشان میدهد تجارت در ایران بیشتر با خروج ارز به جای ورود آن همراه است. تورم دلاری واردات در پاییز امسال نسبت به تابستان ۴ درصد رشد داشته در صورتیکه تورم دلاری صادرات تنها ۰.۲ درصد بوده است. این آمار میتواند نشانگر هزینه تحریمها با اثرگذاری بر قیمت دلاری واردات باشد.
با وجود اینکه به طور کلی وضعیت تجارت با جهان به سود ایران نبوده اما در برخی صنایع و محصولات وضعیت تجاری بهبود یافته است. برای مثال در صنعت چوب افزایش قیمت کالای ایرانی در بازارهای خارجی چشمگیر بوده و این صنعت توانسته در پاییز امسال نسبت به تابستان سودآورتر از سایر صنایع باشد.
دلیل این اتفاق نیز ممکن است به کشورهای همسایه و تقاضای آنها برای صنایع چوب ایران بازگردد. به طوریکه هزینه حمل و نقل و دور زدن تحریم با همسایگان نزدیک به صفر بوده و بازار چوب در این کشورها تقاضای زیادی نسبت به محصولات چوبی ایرانی را ثبت کرده اند.
چالش بازگشت ارز صادراتی برای صادرکنندگان واقعی
محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات ایران، نسبت به پیامکهای کوتاهمدت برای بازگشت ارز صادراتی هشدار داده و اعلام کرده این شیوه، صادرکنندگان واقعی را با مشکلات جدی مواجه کرده است. به گفته او، طی روزهای اخیر پیامکهایی با مهلت سه تا پنج روزه برای تسویه تعهدات ارزی ارسال شده؛ در حالی که بهدلیل تحریمها و پیچیدگیهای نقلوانتقال پول، بازگرداندن ارز در چنین بازه کوتاهی عملاً دشوار است. حتی صادرکنندگانی با بدهیهای محدود نیز مشمول این اخطارها شدهاند.
لاهوتی تأکید میکند بخش خصوصی بخش عمده تعهدات خود را ایفا کرده و تنها درصد کمی باقی مانده است، بنابراین اعمال فشار کوتاهمدت میتواند به بیاعتمادی و اختلال در فعالیتهای صادراتی منجر شود. در همین زمینه، وحید یعقوبی کارشناس صنعت فولاد نیز معتقد است رسیدگی به تعهدات ارزی نیازمند بررسی کارشناسی دقیق و تفکیک صادرکنندگان شناسنامهدار از کارتهای یکبارمصرف است. به گفته او، تفاوت ارزشهای گمرکی با واقعیتهای صادراتی و تغییر مقررات در سالهای مختلف، مانع از نسخهپیچی واحد برای همه فعالان اقتصادی میشود. فعالان بخش خصوصی خواستار مهلت حداقل سهماهه و اجرای سازوکارهای شفافتر برای تضمین بازگشت ارز هستند.
رکورد تاریخی تورم در بهمن
حذف ارز ترجیحی اقلام اساسی در دیماه ۱۴۰۴ و جایگزینی آن با سیاست کالابرگ، شوک تورمی قابلتوجهی را در پی داشته؛ شوکی که اکنون در آمارهای رسمی نیز بهوضوح قابل مشاهده است. تازهترین دادههای بانک مرکزی نشان میدهد تورم ماهانه در بهمنماه به ۸.۴ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در دیماه ۵.۷ درصد بوده است. همزمان، تورم نقطهبهنقطه از ۵۴.۹ درصد به ۶۲.۲ درصد افزایش یافته و تورم سالانه نیز از ۴۴.۲ درصد به ۴۶.۳ درصد رسیده است. این در حالی است که تورم سالانه در ابتدای سال حدود ۳۶ درصد بود و اکنون شتاب محسوسی گرفته است.
بررسی جزئیات نشان میدهد بیشترین فشار تورمی از سمت گروه کالا، بهویژه خوراکیها وارد شده است. تورم ماهانه کالاها که در آبان و آذر ۴.۹ درصد بود، در دی به ۹.۶ درصد و در بهمن به ۱۳.۸ درصد رسیده است؛ نشانهای روشن از اثرگذاری حذف ارز ترجیحی. در مقابل، تورم خدمات در همین بازه زمانی بین ۱.۶ تا ۲.۴ درصد نوسان داشته و افزایش شدیدی را تجربه نکرده است. در بهمنماه بیشترین تورم ماهانه به گروه دخانیات، رستوران و هتل و خوراکیها اختصاص داشته است؛ موضوعی که نشان میدهد فشار اصلی تورم بر سبد مصرفی خانوارها متمرکز شده است.
راز ماندگاری اکباتان
در عرف بازار مسکن، سن بنا یک ضریب کاهنده است؛ قاعدهای که میگوید به ازای هر سال قدمت، حدود ۲ درصد از ارزش اعیان کم میشود و این افت تا سقف ۴۰ درصد ادامه دارد. اما آیا این فرمول همیشه و همهجا یکسان عمل میکند؟
بررسی دادههای میدانی نشان میدهد کیفیت سازه، طراحی مهندسی، نگهداری و جایگاه ذهنی یک پروژه در بازار میتواند این معادله را تغییر دهد. شهرک اکباتان یکی از نمونههای شاخص این موضوع است. پروژهای بزرگ با سازهای مستحکم، نظم شهری، خدمات داخلی و تصویری از ایمنی که در ذهن خریداران تثبیت شده است.
مقایسه فایلهای همسن در اکباتان، شهرک آپادانا و کوی بیمه نشان میدهد میانه قیمت هر متر در اکباتان بالاتر است؛ اختلافی که تنها با «سال ساخت» توضیح داده نمیشود. به بیان دیگر، بازار برای کیفیت ساخت و تقاضای پایدار، حاضر به پرداخت پریمیوم است.
این یعنی در برخی پروژهها، سن بنا دیگر تنها متغیر تعیینکننده نیست؛ بلکه «اعتماد به سازه» و برند محله میتواند اثر زمان را تا حد زیادی خنثی کند.
بازار نفت در سایه تنشهای ژئوپلیتیک
بازار جهانی نفت هماکنون زیر سایه تنشهای فزاینده میان ایران و ایالات متحده آمریکا قرار گرفته است. معاملهگران با دقت تحرکات نظامی و دیپلماتیک را دنبال میکنند، چرا که هرگونه اقدام ایران یا آمریکا، به ویژه در تنگه حیاتی هرمز، میتواند صادرات روزانه حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه نفت را تحت تأثیر قرار دهد.
ایران با تولید حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز، حدود ۳ درصد از عرضه جهانی را تأمین میکند و عمده صادرات خود را به چین میفروشد، هرچند بخشی از این مبادلات از طریق مسیرهای غیرشفاف انجام میشود.
تحریمها و کمبود سرمایهگذاری خارجی باعث شده که ایران هرگز نتواند به سطح تولید پیش از انقلاب بازگردد. در شرایط کنونی، هرگونه اختلال در تولید ایران، نیاز پالایشگاههای چینی به جایگزینی تا حدود ۲ میلیون بشکه در روز را ایجاد خواهد کرد. همزمان، تنوعبخشی مسیرهای صادراتی عربستان، امارات و سایر تولیدکنندگان منطقه، به کاهش ریسک از تنگه هرمز کمک میکند.
با وجود فروش نفت با تخفیف، درآمدهای نفتی ایران تحت فشار هستند و رقابت با نفت روسیه نیز حاشیه سود را محدودتر میکند. صادرات نفت همچنان ستون فقرات اقتصاد ایران است و هر شوک ژئوپلیتیک میتواند اثرات مستقیم بر اقتصاد و بازار جهانی داشته باشد.
نقره در زمین آتی
راهاندازی معاملات آتی شمش نقره در بورس کالای ایران را میتوان یکی از مهمترین تحولات اخیر بازار سرمایه دانست. ابزاری که هم تنوع بازار مشتقه را افزایش داده و هم فرصتهای تازهای برای سرمایهگذاران، نوسانگیرها و فعالان صنعت فلزات گرانبها ایجاد کرده است.
قرارداد آتی این امکان را میدهد که معاملهگر با پرداخت درصدی از ارزش قرارداد تحت عنوان «وجه تضمین»، موقعیتی چندبرابری نسبت به سرمایه خود بگیرد. همین اهرم مالی، در کنار دوطرفه بودن بازار (کسب سود از صعود و نزول قیمت)، جذابیت این ابزار را بالا برده است. از سوی دیگر، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان نقره میتوانند از این بازار برای پوشش ریسک نوسانات قیمت استفاده کنند.
با این حال، بازار آتی شمش نقره به همان اندازه که فرصتساز است، پرریسک هم هست. نوسانات قیمت جهانی نقره، شاخص دلار، دادههای اقتصادی چین و آمریکا و نرخ ارز داخلی همگی بر این بازار اثرگذارند. بدون مدیریت سرمایه، تعیین حد ضرر و کنترل اهرم، ورود هیجانی میتواند زیانهای سنگینی به همراه داشته باشد.
نمایش قدرت ترامپ در کنگره
سخنرانی شب گذشته دونالد ترامپ در کنگره آمریکا، بیش از آنکه یک گزارش سنتی از وضعیت کشور باشد، به یک نمایش سیاسی با طراحی دقیق شباهت داشت. او با بهرهگیری از ادبیات نمایشی، صحن کنگره را به بستری برای روایت «عصر طلایی آمریکا» تبدیل کرد و کوشید دستاوردهای اقتصادی دولتش را برجسته کند. ترامپ با تأکید بر «کاهش تورم»، «رکوردشکنی بازار سهام» و «کاهش قیمت دارو» تلاش کرد تصویری موفق از عملکرد اقتصادی خود ارائه دهد و در مقابل، مشکلات معیشتی را به میراث دولت پیشین نسبت دهد.
او همچنین با وجود حملات قبلی به دیوان عالی، هنگام ورود به صحن با قضات حاضر دست داد و رأی لغو تعرفهها را کماهمیت جلوه داد. در حوزه مهاجرت و امنیت داخلی، ترامپ به ادبیات تند انتخاباتی بازگشت و دموکراتها را هدف انتقاد قرار داد. در سیاست خارجی، سکوت او درباره برخی پروندههای حساس از جمله اوکراین، چین و گرینلند قابل توجه بود و درباره ایران نیز صرفاً بر جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای تأکید کرد. این ماراتن کلامی را میتوان تلاشی برای بسیج پایگاه رأی جمهوریخواهان در آستانه انتخابات نوامبر دانست.
بارورسازی ابرها؛ امید یا ابهام؟
بارورسازی ابرها دوباره به یکی از موضوعات مهم در مدیریت بحران آب کشور تبدیل شده است. طبق اعلام مسئولان، از آبانماه امسال ۲۳ پروژه در این حوزه اجرا شده و بررسی ۱۲ پروژه نشان میدهد میزان افزایش بارش بین ۱۸ تا ۲۰ درصد بوده است.
با این حال، درباره میزان اثربخشی و برخی ادعاهای مطرحشده پیرامون این فناوری اختلافنظرهایی وجود دارد. مسئولان تأکید کردهاند ادعای «ایجاد بارش بدون وجود ابر» مبنای علمی ندارد و آنچه در حال اجراست، صرفاً تقویت ابرهای موجود است.
در سطح جهانی نیز اثرگذاری این روش معمولاً بین صفر تا ۲۰ درصد برآورد میشود. با وجود این دامنه محدود، سرمایهگذاری در این حوزه رو به افزایش است. ارزش بازار جهانی بارورسازی ابرها در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۲ میلیارد دلار بوده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۴ به ۲.۸ میلیارد دلار برسد؛ رشدی نزدیک به ۹ درصد. بیش از ۵۰ کشور جهان از این روش استفاده میکنند.
علت اصلی استقبال، هزینه پایینتر آن نسبت به بسیاری از روشهای تأمین آب و کارایی نسبی در شرایط کمآبی اضطراری است. در شرایطی که نیاز به منابع آبی فوریت دارد، حتی افزایش محدود بارش نیز میتواند اهمیت راهبردی پیدا کند.
