همچنین به واکنش بخش خصوصی نسبت به پیشنهاد وزارت اقتصاد برای اعمال مالیات بر صادرات مواد خام و نیمهخام میپردازیم و پیامدهای احتمالی این تصمیم بر صادرات و ارزآوری را بررسی میکنیم. در بخش بازارهای جهانی نیز اثر تنشهای خاورمیانه بر قیمت نفت، بازده اوراق خزانهداری آمریکا و انتظارات از سیاست پولی فدرال رزرو را مرور خواهیم کرد. در ادامه، گزارشی از تمدید رایگان شدن مترو و اتوبوسهای تندرو تهران و دیدگاههای موافقان و مخالفان این سیاست خواهیم داشت و در پایان، از تأثیر موج گرما بر سیاست و زندگی شهری در اروپا و تبدیل شدن تهویه مطبوع به یکی از موضوعات مناقشهبرانگیز این قاره خواهیم گفت.
با «تیتر یک» سهشنبه 23 تیر 1405 همراه باشید.
تاثیر هوش مصنوعی بر اقتصاد آمریکا
هوش مصنوعی فقط قرار نیست شغلها را تغییر دهد؛ ممکن است قواعد اقتصاد، بازار کار و حتی نحوه اداره دولتها را هم بازنویسی کند. اما سؤال اصلی اینجاست: برندگان و بازندگان این تحول بزرگ چه کسانی خواهند بود؟
پژوهش تازهای که در دفتر ملی پژوهشهای اقتصادی آمریکا (NBER) منتشر شده، چهار سناریوی متفاوت برای آینده هوش مصنوعی ترسیم میکند. در خوشبینانهترین حالت، هوش مصنوعی با افزایش بهرهوری، رشد اقتصادی را تقویت میکند و منافع آن میان همه اقشار جامعه توزیع میشود. اما در سناریوهای بدبینانهتر، بخش عمده این ثروت به جیب صاحبان سرمایه میرود، نابرابری افزایش مییابد و میلیونها نفر با جابهجایی یا از دست دادن شغل خود مواجه میشوند.
نویسندگان این پژوهش هشدار میدهند که حتی اگر رشد اقتصادی ناشی از هوش مصنوعی نسبت بدهی دولت را کاهش دهد، نباید این اتفاق را نشانه حل مشکلات مالی دولتها دانست. تجربه نشان داده است که با ثروتمندتر شدن کشورها، انتظار جامعه برای خدمات عمومی بهتر نیز افزایش پیدا میکند و دولتها ناچارند هزینههای بیشتری بپردازند.
این گزارش در کنار هشدارها، راهکارهایی هم ارائه میدهد؛ از بیمه دستمزد برای حمایت از کارگرانی که پس از تعدیل با درآمد کمتری مشغول به کار میشوند، تا آموزشهای تخصصی متناسب با نیاز بازار کار. در سناریوهای شدیدتر نیز پیشنهادهایی مانند اصلاح مالیات بر سرمایه، ایجاد صندوق ثروت ملی و حتی اختصاص بخشی از سهام شرکتهای هوش مصنوعی به همه شهروندان مطرح شده است.
پیام اصلی این پژوهش روشن است؛ دولتها نباید منتظر فرا رسیدن بحران بمانند. اگر هوش مصنوعی قرار است اقتصاد آینده را متحول کند، سیاستگذاری نیز باید از امروز خود را برای این آینده آماده کند؛ آیندهای که میتواند هم فرصتآفرین باشد و هم نابرابریهای تازهای خلق کند.
شاخص کمبود فضای سکونتی در ایران
داشتن خانه، بهتنهایی به معنای برخورداری از کیفیت مناسب زندگی نیست. گاهی مسئله اصلی، کمبود فضای کافی برای زندگی اعضای یک خانواده است؛ موضوعی که آمارهای جدید، تصویری نگرانکننده از آن در ایران ارائه میکنند.
بررسی دادههای طرح هزینه و درآمد خانوار سال ۱۴۰۳ بر اساس استاندارد یوروستات نشان میدهد ۴۰ درصد از خانوارهای ایرانی در خانههایی زندگی میکنند که تعداد اتاقهای آن کمتر از نیاز استاندارد خانوار است. به بیان ساده، از هر پنج خانوار، دو خانوار با کمبود فضای سکونتی مواجهاند؛ وضعیتی که میتواند بر حریم خصوصی، آرامش، کیفیت زندگی و حتی سلامت روان اعضای خانواده اثر بگذارد.
این شاخص در استانهای مختلف تفاوت چشمگیری دارد. سیستان و بلوچستان با ۶۷.۱ درصد، بالاترین نرخ کمبود فضای سکونتی را ثبت کرده و پس از آن البرز، قم، اصفهان و کرمان قرار دارند. در مقابل، گیلان با ۱۱.۸ درصد بهترین وضعیت را در میان استانهای کشور دارد.
دادهها همچنین نشان میدهد در بسیاری از استانها، خانوارهای روستایی بیش از خانوارهای شهری با کمبود فضای سکونتی روبهرو هستند. در تهران نیز حدود ۴۴ درصد از خانوارها در واحدهایی زندگی میکنند که از نظر تعداد اتاق، پاسخگوی نیاز اعضای خانواده نیست.
این نتایج یادآور یک نکته مهم است؛ کیفیت سکونت فقط با متراژ خانه سنجیده نمیشود. تعداد اتاقها، ترکیب خانوار و تناسب فضای زندگی با نیاز اعضای خانواده نیز از شاخصهای مهم رفاه محسوب میشوند. شاید به همین دلیل، سیاستگذاری در بازار مسکن نباید تنها بر افزایش تعداد واحدهای مسکونی متمرکز باشد، بلکه کیفیت و تناسب این واحدها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
معرفی بازار 360
در شرایطی که تحولات اقتصادی، سیاسی و بینالمللی بیش از گذشته مسیر بازارهای مالی را تحت تأثیر قرار دادهاند، تحلیل یک بازار بدون در نظر گرفتن سایر متغیرهای اثرگذار، نمیتواند تصویر کاملی در اختیار سرمایهگذاران قرار دهد.
بازار سرمایه، ارز و طلا، بازارهای جهانی، بورس کالا و انرژی و حتی بازار آپشن؛ امروز بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر پیوند خوردهاند.
در نخستین قسمت «بازار ۳۶۰» تلاش کردیم از زاویهای گستردهتر به تحولات بازارهای مالی نگاه کنیم؛ تصویری ۳۶۰ درجه از مهمترین اتفاقاتی که میتوانند مسیر سرمایه و بازارها را تحت تأثیر قرار دهند.
بخشنامه وزارت اقتصاد درباره مالیات بر صادرات مواد خام و نیمهخام
در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به صادرات و ارزآوری نیاز دارد، پیشنهاد تازه وزارت اقتصاد درباره فهرست «مواد خام و نیمهخام» با واکنش بخش خصوصی روبهرو شده است.
بر اساس این پیشنهاد که برای تصویب به هیئت وزیران ارسال شده، طیف گستردهای از مواد معدنی، محصولات نفتی و برخی کالاهای واسطهای مشمول محدودیتها و مالیاتهای صادراتی خواهند شد. این در حالی است که همچنان درباره تعریف دقیق «ماده خام» میان نهادهای مختلف اجماع وجود ندارد.
کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران معتقد است این فهرست با ایرادهای کارشناسی همراه است. به گفته فعالان اقتصادی، بخشی از کالاهای موجود در این فهرست یا مصرف داخلی ندارند یا اساساً برای صادرات تولید میشوند؛ بنابراین اعمال محدودیت بر صادرات آنها میتواند بدون دستاورد مشخص، به کاهش درآمدهای ارزی کشور منجر شود.
منتقدان همچنین میگویند این پیشنهاد با برخی قوانین بالادستی، از جمله قانون رفع موانع تولید، همخوانی ندارد؛ قانونی که تأکید میکند نباید برای صادرات کالاهای مازاد بر نیاز داخل، هزینه یا مانع جدید ایجاد شود.
از سوی دیگر، بخش خصوصی خواستار شفافیت درباره محل هزینهکرد درآمدهای حاصل از این مالیاتهاست. به اعتقاد آنها، تاکنون گزارشی از میزان منابع وصولشده و نحوه هزینهکرد آن برای حمایت از شرکتهای دانشبنیان منتشر نشده است.
فعالان اقتصادی هشدار میدهند در شرایطی که حفظ بازارهای صادراتی اهمیت ویژهای دارد، هر تصمیمی که مسیر صادرات را دشوارتر کند، میتواند به از دست رفتن بازارهای بینالمللی، کاهش ارزآوری و تضعیف تولید و اشتغال منجر شود.
عملکرد بازارها و افزایش نرخ اوراق قرضه آمریکا
آیا تنشهای تازه در خاورمیانه میتواند مسیر سیاست پولی آمریکا را تغییر دهد؟ واکنش بازارها نشان میدهد سرمایهگذاران این احتمال را جدی گرفتهاند.
پس از تحولات اخیر و افزایش تنشها، قیمت نفت تا محدوده ۸۵ دلار صعود کرد؛ اما مهمتر از جهش نفت، تغییری بود که در انتظارات بازار نسبت به تصمیمات آینده فدرال رزرو شکل گرفت. همزمان با افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا، احتمال افزایش دوباره نرخ بهره تا پایان سال در نگاه معاملهگران تقویت شده است.
در نگاه اول، رشد قیمت نفت مهمترین دلیل این تغییر به نظر میرسد. افزایش بهای انرژی میتواند دوباره فشارهای تورمی را تشدید کند و فدرال رزرو را به حفظ سیاستهای انقباضی یا حتی افزایش دوباره نرخ بهره سوق دهد. اما داستان فقط به نفت محدود نمیشود.
اظهارات اخیر برخی از اعضای فدرال رزرو نیز نقش مهمی در تغییر انتظارات بازار داشته است. پیام آنها این است که اگر تورم هسته همچنان مقاوم باقی بماند، احتمال بررسی افزایش نرخ بهره همچنان روی میز خواهد بود.
اکنون نگاه همه بازارها به گزارش تورم آمریکاست. در حالی که انتظار میرود تورم کل به دلیل کاهش قیمت انرژی افت کند، نگرانی اصلی به تورم هسته مربوط میشود؛ شاخصی که تصویر دقیقتری از روند پایدار تورم ارائه میدهد. اگر این شاخص همچنان بالا بماند، احتمال ادامه سیاستهای انقباضی افزایش خواهد یافت.
در شرایط فعلی، شاید مهمترین پیام را نه بازار سهام، بلکه بازار اوراق خزانهداری آمریکا مخابره میکند؛ بازاری که این روزها انتظارات سرمایهگذاران از آینده اقتصاد و سیاست پولی را بهتر از هر شاخص دیگری منعکس میکند.
تمدید حملونقل عمومی رایگان تا پایان تابستان
شورای شهر تهران با تمدید دوماهه رایگان بودن مترو و اتوبوسهای تندرو موافقت کرد. در حالی که علیرضا زاکانی، شهردار تهران از این سیاست دفاع میکند، کارشناسان نسبت به پیامدهای آن هشدار میدهند. در برنامه امروز تیتر یک، سوگل دانائی گزارشی از جلسه صحن و صحبتهای علیرضا زاکانی ارائه داده و از نگاه مخالفان نسبت به سیاست رایگان سازی میگوید
اثرات سیاسی گرمای هوا در اروپا
وقتی از موج گرما صحبت میکنیم، معمولاً اولین راهحل روشن کردن کولر است. اما در بخشی از اروپا، همین وسیله ساده به موضوعی برای دعواهای حقوقی، اختلافهای سیاسی و حتی مناقشههای ایدئولوژیک تبدیل شده است.
اروپا با سرعتی بیشتر از میانگین جهان در حال گرم شدن است و شهرهایی مانند پاریس در سالهای اخیر بارها دمای بالای ۴۰ درجه سانتیگراد را تجربه کردهاند؛ دماهایی که تا چند دهه پیش تقریباً بیسابقه بودند. اما مشکل فقط گرمای هوا نیست. بسیاری از شهرهای اروپایی برای چنین شرایطی طراحی نشدهاند؛ از ساختمانها و شبکه حملونقل گرفته تا خانههایی که هنوز به سیستم تهویه مطبوع مجهز نیستند.
در فرانسه، نصب کولر در بسیاری از ساختمانها به سادگی ممکن نیست. گاهی مخالفت یک همسایه کافی است تا پرونده به دادگاه کشیده شود. مخالفان میگویند کولرها نمای شهری را مخدوش میکنند، مصرف انرژی را افزایش میدهند و خود به تشدید گرمایش کمک میکنند. در مقابل، موافقان معتقدند در شرایطی که موجهای گرمای مرگبار جان سالمندان، بیماران و کودکان را تهدید میکند، تهویه مطبوع دیگر یک کالای لوکس نیست؛ بلکه یک ضرورت برای حفظ سلامت عمومی است.
این اختلاف حالا به عرصه سیاست هم کشیده شده است؛ جایی که احزاب راستگرا خواستار اجرای برنامهای گسترده برای توسعه سیستمهای سرمایشی هستند و بخشی از جریانهای چپ همچنان بر راهکارهای سازگار با محیطزیست تأکید دارند.
شاید عجیب به نظر برسد، اما در اروپا امروز، کولر دیگر فقط یک وسیله سرمایشی نیست؛ بلکه به نمادی از تقابل میان تغییرات اقلیمی، سیاست، معماری و سبک زندگی تبدیل شده است.
