تعداد دانش‌آموزان کشور در سال تحصیلی گذشته از ۱۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر عبور کرده است. اما تعداد ثبت‌نام‌شده‌ها به تنهایی نمی‌تواند تصویر دقیقی از وضعیت آموزش ارائه دهد. برای فهم بهتر این وضعیت باید دید چه تعداد از کودکان و نوجوانان در سن معمول تحصیل هستند و واقعا در همان مقطع تحصیلی درس می‌خوانند. دو شاخص «پوشش ظاهری» و «پوشش واقعی» این تفاوت را نشان می‌دهند. پوشش ظاهری تعداد افرادی را می‌سنجد که در یک مقطع ثبت‌نام کرده‌اند، اما پوشش واقعی فقط کودکانی را در نظر می‌گیرد که هم در سن معمول آن مقطع قرار دارند و هم در همان مقطع تحصیل می‌کنند.
در مقطع ابتدایی، پوشش ظاهری در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰۲ درصد بوده، اما پوشش واقعی به حدود ۹۶ درصد رسیده است. این فاصله نشان می‌دهد بخشی از دانش‌آموزان ثبت‌نام‌شده، از نظر سنی در محدوده معمول آن مقطع قرار ندارند. این فاصله در مقاطع بالاتر بیشتر می‌شود. در متوسطه اول، پوشش واقعی حدود ۹۱.۷ درصد بوده و در متوسطه دوم به حدود ۸۳ درصد رسیده است. یعنی با افزایش سن، فاصله میان جمعیت در سن تحصیل و افرادی که واقعا در مدرسه هستند بیشتر می‌شود.
هرچه سن بالاتر می‌رود، غیبت بیشتر می‌شود
نرخ ترک تحصیل در سال‌های اخیر کاهش پیدا کرده است، اما این شاخص به تنهایی نمی‌تواند وضعیت محرومیت از تحصیل را نشان دهد. ممکن است فردی اصلا وارد مدرسه نشده باشد و در آمار ترک تحصیل قرار نگیرد. در سال تحصیلی ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، حدود ۲.۵ درصد از کودکان ۶ تا ۱۱ ساله در مدرسه تحصیل نمی‌کردند. این نسبت در گروه سنی ۱۵ تا ۱۷ سال به بیش از ۱۷ درصد رسید. در مجموع، بیش از یک میلیون و ۵۰ هزار کودک و نوجوان ۶ تا ۱۷ ساله خارج از مدرسه بودند.
مسئله فقط مدرسه نیست
داده‌های آموزشی نشان می‌دهد بخشی از کودکان و نوجوانان حتی پیش از آنکه فرصت ادامه تحصیل پیدا کنند، از مسیر آموزش خارج می‌شوند. در سال ۱۴۰۴، حدود یک درصد از جمعیت ۶ تا ۱۹ ساله بی‌سواد بودند و نمی‌توانستند بخوانند و بنویسند. نیمی از این افراد در گروه سنی ۱۰ تا ۱۹ سال قرار داشتند. از طرف دیگر، بیش از یک میلیون و ۶۹۰ هزار فرد باسواد ۶ تا ۱۹ ساله نیز در همان سال مشغول تحصیل نبودند. بیشتر این افراد در گروه سنی ۱۵ تا ۱۹ سال قرار داشتند. البته ممکن است بخشی از این افراد تحصیلات خود را به پایان رسانده باشند. این محاسبات با استفاده از گروه‌های سنی تعیین شده توسط مرکز آمار انجام شده که نزدیک‌ترین گروه سنی به جمعیت در حال تحصیل در مدرسه، ۶ تا ۱۹ سال بود.
آمار آموزش درباره آینده نسل بعد چه می‌گوید؟
در سال‌های اخیر بعضی از شاخص‌های آموزشی بهبود پیدا کرده‌اند، اما همچنان تعداد قابل توجهی از کودکان و نوجوانان از مدرسه فاصله دارند. بخشی از آنها ترک تحصیل کرده‌اند و بخشی دیگر اساسا وارد مسیر تحصیل نشده‌اند. این مسئله فقط به آموزش امروز مربوط نمی‌شود. فاصله گرفتن از مدرسه می‌تواند در سال‌های بعد به کاهش مهارت، دشواری ورود به بازار کار و کاهش فرصت‌های اقتصادی منجر شود. به همین دلیل، آمار بازماندگان از تحصیل را باید فراتر از یک شاخص آموزشی دید.
وقتی بیش از یک میلیون کودک و نوجوان در سن مدرسه خارج از کلاس درس هستند، موضوع فقط چند درصد یا چند میلیون نفر نیست. صحبت از نسلی است که بخشی از فرصت‌های ساختن آینده خود را از دست می‌دهد و هزینه این اتفاق می‌تواند سال‌ها بعد در بازار کار و مسیر توسعه کشور ظاهر شود.
