به گزارش اکوایران، رقابت بر سر کریدورهای تجاری وارد مرحله تازهای شده است. گزارش بانک توسعه اوراسیا (EDB) نشان میدهد کشورهای منطقه اوراسیا تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۴۵ میلیارد دلار در توسعه زیرساختهای حملونقل سرمایهگذاری خواهند کرد؛ سرمایهگذاریهایی که هدف آنها صرفاً ساخت جاده و راهآهن نیست، بلکه بازطراحی مسیرهای تجارت جهانی و افزایش سهم کشورها از ترانزیت بینالمللی است.
بانک توسعه اوراسیا در گزارش «رصدخانه پروژههای زیرساخت کریدورهای حملونقل و نقشه تعاملی شبکه حملونقل اوراسیا ۲۰۲۶» اعلام کرده است که تا اول ژوئیه ۲۰۲۶، ۴۰۲ پروژه حملونقل در ۱۳ کشور اوراسیا در حال اجرا یا برنامهریزی است؛ پروژههایی با ارزش مجموع ۳۴۵ میلیارد دلار که تا سال ۲۰۳۵ دنبال خواهند شد.
راهآهن؛ مقصد اصلی سرمایهها
بررسی ترکیب سرمایهگذاریها نشان میدهد راهآهن بیشترین سهم را از این موج سرمایهگذاری به خود اختصاص داده است. حدود ۴۲.۸ درصد کل سرمایهگذاریها به توسعه خطوط ریلی اختصاص یافته که معادل نزدیک به ۱۵۰ میلیارد دلار است. این موضوع نشان میدهد کشورها بیش از گذشته به دنبال ایجاد کریدورهای ریلی برای اتصال شرق و غرب و کاهش هزینه و زمان حمل کالا هستند.
در این میان، روسیه همچنان بزرگترین مقصد سرمایهگذاری محسوب میشود. این کشور نزدیک به ۴۹ درصد پروژهها را در اختیار دارد و با جذب حدود ۲۲۵ میلیارد دلار، بیش از ۶۵ درصد کل سرمایهگذاریهای ثبتشده در این رصدخانه را به خود اختصاص داده است.
آسیای مرکزی؛ میدان جدید رقابت
یکی از مهمترین نکات گزارش، افزایش وزن ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی در معادلات حملونقل جهانی است. بر اساس این گزارش، ۱۱۴ پروژه در کشورهای آسیای مرکزی با ارزش ۷۱.۷ میلیارد دلار در حال اجرا یا برنامهریزی است؛ رقمی که بیش از ۲۱ درصد کل سرمایهگذاریهای شبکه حملونقل اوراسیا را شامل میشود.
در میان کشورهای منطقه، قزاقستان بیشترین سهم را از این سرمایهگذاریها جذب کرده و بیش از ۴۵ درصد سرمایههای منطقه به این کشور اختصاص یافته است.
ترکیب پروژهها نیز قابل توجه است؛ ۵۶ درصد سرمایهگذاریها در بخش جاده و نزدیک به ۳۰ درصد در توسعه خطوط ریلی انجام میشود؛ موضوعی که نشان میدهد کشورهای آسیای مرکزی به دنبال توسعه همزمان حملونقل جادهای و ریلی برای تبدیل شدن به حلقه اتصال شرق و غرب هستند.
۱۰ پروژه، ۴۲ درصد سرمایهگذاری
تمرکز سرمایهها نیز قابل توجه است. تنها ۱۰ پروژه بزرگ کریدوری، حدود ۴۲ درصد کل سرمایهگذاریهای حملونقل آسیای مرکزی را به خود اختصاص دادهاند؛ موضوعی که بیانگر اهمیت پروژههای راهبردی در رقابت بر سر مسیرهای تجارت است. گزارش بانک توسعه اوراسیا همچنین نشان میدهد توسعه زیرساختهای حملونقل دیگر صرفاً بر دوش دولتها نیست. از مجموع ۴۰۲ پروژه، ۱۲۳ پروژه با مشارکت بخش خصوصی اجرا میشوند و ۲۷ پروژه نیز در قالب مشارکت عمومی–خصوصی (PPP) تعریف شدهاند. همچنین هشت پروژه نیز ماهیت فرامرزی دارند و چند کشور را به یکدیگر متصل میکنند.
چین؛ بازیگر فعال کریدورهای آسیای مرکزی
در میان سرمایهگذاران خارجی، چین همچنان یکی از مهمترین بازیگران توسعه زیرساختهای حملونقل آسیای مرکزی است. ارزش پروژههایی که با مشارکت چین اجرا میشوند از ۱۲ میلیارد دلار فراتر رفته و بیش از ۷ میلیارد دلار از منابع مالی آنها از طریق نهادهای مالی چینی و در چارچوب ابتکار «کمربند و راه» (BRI) تأمین شده است.
بزرگترین پروژه در این فهرست، راهآهن چین–قرقیزستان–ازبکستان با ارزش ۴.۷ میلیارد دلار است؛ مسیری که میتواند زمان حمل کالا میان چین و اروپا را کاهش داده و جایگاه آسیای مرکزی را در شبکه تجارت جهانی تقویت کند.
بانکهای توسعهای در میدان
بیش از ۶۲ درصد ارزش پروژهها از محل بودجههای ملی کشورها تأمین میشود، اما بانکهای توسعهای نیز نقش قابل توجهی دارند. در حال حاضر، ۴۸ پروژه فعال از حمایت بانکهای توسعه بینالمللی برخوردارند و ۲۹ پروژه دیگر نیز در حال مذاکره برای جذب منابع مالی این نهادها هستند. در آسیای مرکزی نیز ۴۳ پروژه از مجموع ۱۱۴ پروژه فعال با حمایت این بانکها پیش میروند.
آنچه این گزارش بهخوبی نشان میدهد، تغییر ماهیت رقابت اقتصادی در اوراسیاست. کشورها دیگر تنها به دنبال ساخت یک جاده یا یک خطآهن نیستند، بلکه در تلاشاند شبکهای یکپارچه از کریدورهای حملونقل ایجاد کنند که بتواند مسیرهای تجارت جهانی را بازتعریف کند.
در چنین شرایطی، موقعیت جغرافیایی کشورهایی مانند ایران، قزاقستان و کشورهای آسیای مرکزی بیش از گذشته اهمیت یافته است. هر کشوری که بتواند زیرساختهای حملونقل، لجستیک و کریدورهای خود را سریعتر توسعه دهد، سهم بیشتری از تجارت جهانی و درآمدهای ترانزیتی آینده را به دست خواهد آورد؛ رقابتی که بسیاری از تحلیلگران از آن با عنوان «جنگ کریدورها» یاد میکنند.
