به گزارش اکوایران، رشد تجارت جهانی کالا در سهماهه نخست ۲۰۲۶ فراتر از انتظارات بود. افزایش قابل توجه تجارت قطعات الکترونیکی مرتبط با هوش مصنوعی (AI) توانست اثر منفی درگیریهای خاورمیانه را که در ماه پایانی این فصل آغاز شد، جبران کند. با این حال، انتظار میرود اختلال در تردد از تنگه هرمز در دادههای تجاری سهماهه بعد، اثر کاملتری نشان دهد.
بر اساس دادههای اخیر سازمان تجارت جهانی (WTO) و کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD)، حجم تجارت جهانی کالا پس از تعدیل فصلی در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به فصل قبل ۱.۹ درصد و در مقایسه با سهماهه مشابه سال قبل ۳.۲ درصد افزایش یافته است. ارزش تجارت جهانی کالا نیز در همین دوره ۲ درصد نسبت به فصل قبل و ۱۱ درصد نسبت به سال قبل رشد کرده است.
این رشد سالانه در سهماهه نخست ۲۰۲۶ بهویژه قابل توجه است، زیرا تجارت در سهماهه نخست ۲۰۲۵ به دلیل افزایش پیشدستانه واردات در آمریکای شمالی، در آستانه افزایش احتمالی تعرفهها، از قبل تقویت شده بود. در سهماهه نخست امسال، رشد تجارت قطعات الکترونیکی مرتبط با هوش مصنوعی توانست اثرات منفی جنگ خاورمیانه را تا حد زیادی خنثی کند؛ جنگی که علاوه بر اختلال در حمل کالا از تنگه هرمز، به دلیل افزایش قیمت انرژی، رشد اقتصادی کشورهای واردکننده خالص انرژی را نیز تحت فشار قرار داد.
اگرچه آمار حجمی تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی در دسترس نیست، ارزش دلاری تجارت این کالاها در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است.
چشمانداز تجارت جهانی
آخرین پیشبینی سازمان تجارت جهانی که در گزارش «چشمانداز تجارت جهانی و آمار» (GTOS) در مارس ۲۰۲۶ منتشر شد، رشد ۱.۹ درصدی حجم تجارت جهانی کالا در سال ۲۰۲۶ را در سناریوی پایه پیشبینی کرده بود. این رقم در حالی اعلام شده بود که رشد ثبتشده در سهماهه نخست به ۳.۲ درصد رسید.
این گزارش برآورد کرده بود که جنگ خاورمیانه در سناریوی افزایش شدید قیمت انرژی میتواند ۰.۵ واحد درصد از رشد تجارت جهانی کم کند. در مقابل، تداوم سرمایهگذاری قدرتمند مرتبط با هوش مصنوعی میتوانست ۰.۵ واحد درصد به رشد تجارت اضافه کند.
البته این برآوردها در نخستین مراحل جنگ و زمانی انجام شد که اطلاعات محدودی درباره میزان اختلال در کشتیرانی از تنگه هرمز در دسترس بود. با توجه به تحولات بعدی، اقتصاددانان WTO انتظار دارند تا پایان سال، انقباض جریان تجارت در خاورمیانه شدیدتر شود و در مقابل، رشد تجارت در آسیا و آمریکای شمالی تقویت شود.
در نهایت، اثر خالص این تحولات بر تجارت جهانی به این بستگی دارد که کدام نیرو غالب شود: رونق تجارت ناشی از سرمایهگذاری در هوش مصنوعی یا پیامدهای جنگ خاورمیانه.
تجارت کالا به تفکیک مناطق
جنگ خاورمیانه فشار قابل توجهی بر جریان تجارت کالا در این منطقه وارد کرده است. حجم صادرات و واردات منطقه پس از تعدیل فصلی در سهماهه نخست ۲۰۲۶ به ترتیب ۹.۷ درصد و ۱۱.۹ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت. انتظار میرود این افت در سهماهه دوم شدیدتر شود.
با توجه به اینکه جنگ تنها در روزهای پایانی سهماهه نخست آغاز شد، اثر کامل آن هنوز در آمار تجارت این دوره منعکس نشده است.
برآورد دبیرخانه WTO بر اساس اطلاعات کشورهای گزارشدهنده نشان میدهد واردات نفت خام جهان از خاورمیانه در ماه مارس حدود ۴۵ درصد نسبت به سال قبل کاهش داشته است. واردات گاز طبیعی مایعشده (LNG) و کود نیز در همین ماه به ترتیب ۵۲ درصد و ۲۶ درصد افت کرده است.
اثر جنگ بر آمار تجارت سهماهه نخست
تنگه هرمز از اوایل مارس و پس از آغاز جنگ در خلیج فارس عملاً بسته شده است. با این حال، اختلال ایجادشده در حملونقل دریایی تنها بخشی از خود را در آمار تجارت سهماهه نخست ۲۰۲۶ نشان میدهد.
اگرچه صادرات و واردات کشورهای حاشیه خلیج فارس بلافاصله تحت تأثیر جنگ قرار گرفت، آمار تجارت فصلی این کشورها بسیار محدود است و تنها تعداد کمی از آنها دادههای تجاری سهماهه را منتشر میکنند. به همین دلیل، جریان تجارت منطقه عمدتاً بر اساس آمار تجارت کشورهای طرف معامله برآورد میشود.
حتی آمار ماه مارس نیز احتمالاً میزان واقعی اختلال در تجارت را کمتر از واقعیت نشان میدهد؛ زیرا بخش قابل توجهی از این دادهها مربوط به محمولههایی است که پیش از آغاز جنگ حرکت خود را آغاز کرده بودند.
به طور کلی، آمار صادرات و واردات ماه مارس کشورهای خارج از منطقه خلیج فارس نیز تنها اثر محدودی از اختلال ایجادشده نشان میدهد. بنابراین انتظار میرود اثر واقعی اختلال در تنگه هرمز عمدتاً از آوریل ۲۰۲۶ به بعد در دادههای تجارت جهانی نمایان شود.
در همین حال، سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی موجب افزایش حجم تجارت در آسیا و تا حد کمتری در آمریکای شمالی شد. حجم صادرات و واردات آسیا پس از تعدیل فصلی در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب ۱۲.۹ درصد و ۱۴.۶ درصد افزایش یافت.
رشد قدرتمند تجارت آسیا تا حدی ناشی از افزایش قابل توجه صادرات و واردات این منطقه نسبت به فصل قبل بود؛ صادرات ۵.۵ درصد و واردات ۷.۲ درصد افزایش یافت. رشد صادرات علاوه بر چین، تحت تأثیر سنگاپور، کرهجنوبی، تایلند و تایوان نیز قرار داشت. بخش قابل توجهی از این رشد به گردش درونمنطقهای کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی مربوط میشد.
وضعیت آمریکای شمالی و اروپا
صادرات آمریکای شمالی در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۷ درصد افزایش یافت. در مقابل، واردات این منطقه ۱۰.۷ درصد کاهش داشت؛ افتی که عمدتاً به دلیل رشد غیرعادی واردات در سهماهه نخست ۲۰۲۵ و افزایش پیشدستانه واردات پیش از افزایش احتمالی تعرفهها بود. با این حال، واردات آمریکای شمالی نسبت به فصل قبل ۳.۴ درصد افزایش یافت.
حجم صادرات اروپا نیز در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲.۶ درصد کاهش یافت. این کاهش نیز عمدتاً به دلیل افزایش پیشدستانه صادرات طلا و دارو به آمریکای شمالی در سهماهه نخست سال گذشته بود. در مقابل، حجم واردات اروپا ۰.۶ درصد افزایش یافت.
در سایر مناطق، رشد فصلی حجم صادرات در سهماهه نخست از ۰.۳ درصد در آمریکای جنوبی تا منفی ۲.۵ درصد در آفریقا و منفی ۷.۴ درصد در کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) متغیر بود.
با این حال، صادرات آمریکای جنوبی از ابتدای ۲۰۲۳ تاکنون ۲۲.۵ درصد افزایش یافته که پس از آسیا با رشد ۳۳.۴ درصدی، بیشترین افزایش میان مناطق مختلف جهان محسوب میشود.
واردات آمریکای جنوبی نیز در همین بازه ۲۴.۵ درصد رشد کرده و پس از آفریقا با ۲۵ درصد، دومین رشد بالای منطقهای را ثبت کرده است. انتظار میرود صادرات آمریکای جنوبی، آفریقا و کشورهای مستقل مشترکالمنافع در سهماهه دوم افزایش یابد؛ زیرا تولیدکنندگان نفت در این مناطق تلاش میکنند کاهش عرضه نفت از خاورمیانه را جبران کنند.
تجارت کالا بر اساس ارزش دلاری
بر اساس دادههای WTO، قویترین عملکرد تجاری در سهماهه نخست ۲۰۲۶ مربوط به تجهیزات اداری و مخابراتی بود که ارزش تجارت آنها نسبت به سال قبل ۴۴ درصد افزایش یافت.پس از آن، سنگ معدن و سایر مواد معدنی با ۲۷ درصد و سایر ماشینآلات با ۹ درصد قرار داشتند.
در میان گروههای اصلی کالا، تنها ارزش تجارت مواد شیمیایی با ۶ درصد کاهش، آهن و فولاد با ۵ درصد کاهش و سوختها با ۳ درصد کاهش مواجه شد.
قیمت سوخت نسبت به سال قبل تنها ۳ درصد افزایش یافت، اما نسبت به فصل قبل ۱۶ درصد رشد کرد. در مقابل، قیمت فلزات و مواد معدنی، بدون احتساب طلا و نقره، ۳۲ درصد افزایش یافت.
بخش عمده رشد تجارت تجهیزات اداری و مخابراتی به تقاضای ادامهدار برای فناوریهای مورد استفاده در هوش مصنوعی مربوط میشود. ارزش تجارت این کالاهای مرتبط با AI در سهماهه نخست ۴۲ درصد افزایش یافته است.
آسیا در صدر رشد صادرات
ارزش صادرات کالا در سهماهه نخست ۲۰۲۶ بیشترین رشد را در آسیا ثبت کرد و ۲۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. این رشد بهویژه تحت تأثیر صادرات فلزات گرانبها و طلا، مس، ماشینآلات و تجهیزات برقی و سنگ معدن قرار داشت.
در مقابل، صادرات آهن و فولاد، دارو و پوشاک آسیا کاهش یافت. آفریقا با رشد ۱۴ درصدی صادرات در رتبه دوم قرار گرفت. افزایش صادرات فلزات گرانبها و طلا، مس، کود و سنگ معدن از عوامل اصلی این رشد بود؛ هرچند صادرات کاکائو و سوخت کاهش یافت.
صادرات آمریکای جنوبی و مرکزی نیز ۱۴ درصد افزایش یافت. رشد صادرات دانههای روغنی، فلزات گرانبها و طلا، گوشت، سوخت، سنگ معدن، قهوه و چای در این افزایش نقش داشت. در مقابل، صادرات میوه، تجهیزات برقی و خودرو کاهش یافت.تنها صادرات خاورمیانه و کشورهای مستقل مشترکالمنافع در میان مناطق مورد بررسی کاهش یافت و هر دو منطقه ۱ درصد افت کردند. از آنجا که بخش عمده واردات کالا در این دو منطقه به سوخت اختصاص دارد، این روند با تحولات اخیر تجارت جهانی سوخت همخوان است.
در بخش واردات نیز آسیا با رشد ۲۲ درصدی و آفریقا با رشد ۱۵ درصدی بیشترین افزایش سالانه را ثبت کردند.در آسیا، واردات فلزات گرانبها و طلا، مس و ماشینآلات رشد قابل توجهی داشت، در حالی که واردات آهن و فولاد اندکی کاهش یافت.
واردات آفریقا نیز بهویژه در بخش خودرو، ماشینآلات و کشتی افزایش یافت، اما واردات هواپیما و مواد شیمیایی آلی کاهش پیدا کرد.
واردات کالا در آمریکای شمالی با ۷ درصد کاهش، بیشترین افت را در میان مناطق اصلی ثبت کرد. واردات فلزات گرانبها، دارو، خودرو و محصولات آهن و فولاد بیشترین کاهش را داشت.
ارزش واردات خاورمیانه نیز ۶ درصد کاهش یافت؛ روندی که حاصل ترکیب افزایش قیمتها و کاهش حجم واردات بود.
بزرگترین صادرکنندگان و واردکنندگان
هر پنج صادرکننده بزرگ جهان در سهماهه نخست ۲۰۲۶ رشد اسمی صادرات را ثبت کردند. کرهجنوبی با رشد ۳۸.۴ درصدی در صدر قرار گرفت و پس از آن هنگکنگ با ۳۸.۳ درصد، آمریکا با ۱۵.۲ درصد و چین با ۱۴.۷ درصد قرار داشتند. صادرات اتحادیه اروپا نیز ۹.۲ درصد افزایش یافت. در میان پنج واردکننده بزرگ جهان، تنها واردات آمریکا کاهش یافت و ۱۳.۶ درصد افت کرد.در مقابل، واردات هنگکنگ ۴۴.۸ درصد، بریتانیا ۲۸ درصد، چین ۲۳ درصد و اتحادیه اروپا ۱۱.۴ درصد افزایش یافت.
