به گزارش اکوایران، جنگ ایران و تحولات ژئوپلیتیکی، مسیر تجارت جهانی را در بلندمدت تغییر می‌دهد. رئیس سازمان تجارت جهانی می‌گوید شرکت‌ها و کشورها برای مقابله با شوک‌های احتمالی آینده، در حال بازنگری در مسیرهای تجاری و زنجیره‌های تأمین خود هستند؛ تغییراتی که ممکن است حتی پس از پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نیز ادامه پیدا کند.
مدیرکل سازمان تجارت جهانی، در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرد که تجارت خاورمیانه در پی جنگ ایران به‌شدت کاهش یافته است. به گفته او، با وجود تلاش شرکت‌ها برای استفاده از مسیرهای جایگزین، بازگشت تجارت منطقه به شرایط عادی زمان می‌برد.
بر اساس پیش‌بینی سازمان تجارت جهانی، صادرات خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷ درصد و واردات این منطقه نزدیک به ۱۵ درصد کاهش می‌یابد. با این حال، اثر جنگ تنها به افت مبادلات تجاری محدود نمی‌شود. شرکت‌ها برای کاهش ریسک اختلال‌های آینده، به‌دنبال مسیرهای حمل‌ونقل و شرکای تجاری جایگزین هستند؛ تغییری که می‌تواند بخشی از الگوی تجارت جهانی را برای همیشه دگرگون کند.
مسیرهای جایگزین ماندگار می‌شوند؟
بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند امکان استفاده دوباره از مسیرهای دریایی ارزان‌تر را فراهم کند، اما به گفته مدیرکل سازمان تجارت جهانی، این اتفاق لزوماً به معنای بازگشت کامل تجارت به وضعیت پیش از جنگ نیست.
جنگ‌های پی‌درپی و اختلال در مسیرهای تجاری، کشورها و شرکت‌ها را به اهمیت نقاط گلوگاهی و زیرساخت‌های حیاتی تجارت جهانی متوجه کرده است. بر اساس این دیدگاه بخشی از مسیرهای جایگزین پس از پایان بحران نیز حفظ خواهند شد؛ زیرا بنگاه‌ها و دولت‌ها می‌خواهند در برابر شوک‌های احتمالی آینده، گزینه‌های بیشتری در اختیار داشته باشند.
این تغییرات تنها به جنگ خاورمیانه محدود نمی‌شود. افزایش تعرفه‌های تجاری آمریکا و تنش‌های ژئوپلیتیکی نیز شرکت‌ها را به بازنگری در زنجیره‌های تأمین وادار کرده است. به گفته مدیرکل سازمان تجارت جهانی، زنجیره‌های تأمین در حال تغییرند و بخشی از این روند به دلیل ملاحظات ژئوپلیتیکی ادامه خواهد یافت؛ حتی اگر مسیرهای جدید هزینه بیشتری داشته باشند.
رشد تجارت زیر سایه جنگ
در همین حال، سازمان تجارت جهانی پیش‌بینی خود از رشد حجم تجارت جهانی کالا در سال ۲۰۲۶ را از ۱.۹ درصد به ۳.۹ درصد افزایش داده است. رشد تقاضا برای محصولات مرتبط با هوش مصنوعی، یکی از عوامل اصلی این بازنگری بوده است.
با این حال، هشدار داده شده که رشد تجارت مرتبط با هوش مصنوعی، بخشی از روندهای منفی در تجارت جهانی را پنهان می‌کند. ادامه جنگ‌ها، تعرفه‌های تجاری و احتمال فروکش‌کردن رونق هوش مصنوعی، همچنان چشم‌انداز تجارت جهان را با عدم قطعیت روبه‌رو کرده است.
در حال حاضر، مبادلات میان کشورهای آفریقایی حدود ۲۰ درصد از کل تجارت این قاره را تشکیل می‌دهد؛ در حالی که این سهم در اتحادیه اروپا به حدود ۶۰ درصد می‌رسد. به اعتقاد مدیرکل سازمان تجارت جهانی، توسعه تجارت میان کشورهای آفریقایی می‌تواند به افزایش ارزش اقتصادی و ایجاد اشتغال در این قاره کمک کند.
با وجود گسترش توافق‌های تجاری منطقه‌ای، تجارت تحت قواعد سازمان تجارت جهانی همچنان نزدیک به سه‌چهارم کل تجارت جهان را در بر می‌گیرد.
تغییر مسیر تجارت؛ فراتر از پایان جنگ
اظهارات مدیرکل سازمان تجارت جهانی نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ برای تجارت جهانی ممکن است پس از توقف درگیری‌ها نیز ادامه پیدا کند. در چنین شرایطی، بازگشایی مسیرهای دریایی به‌تنهایی برای بازگرداندن الگوی پیشین تجارت کافی نیست؛ زیرا شرکت‌ها در تصمیم‌گیری‌های خود، هزینه و ریسک اختلال‌های آینده را نیز در نظر می‌گیرند.
برای اقتصادهایی که به مسیرهای محدود حمل‌ونقل دریایی وابسته‌اند، این تغییر می‌تواند اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات و واردات را افزایش دهد. در نتیجه، رقابت در تجارت جهانی تنها به قیمت کالا و هزینه حمل محدود نمی‌ماند؛ بلکه توانایی کشورها برای حفظ جریان تجارت در زمان بحران نیز به یکی از عوامل تعیین‌کننده تبدیل می‌شود.
