به گزارش اکوایران، در حالی که رهبران ایالات متحده و چین آماده دیدار با یکدیگر میشوند، درگیری ایران، مقاومت پکن و محدودیتهای اهرم واشنگتن را برجسته میکند.
دیدار دوباره از پکن با دستی ضعیفتر
به نوشته بلومبرگ، آرامش بهاری شهر پکن به زودی جای خود را به بسته شدن مسیرهای تردد و افزایش تدابیر امنیتی خواهد داد، زیرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پس از تقریباً یک دهه اولین سفر خود را در اواسط ماه می به این کشور انجام میدهد - البته اگر جنگ علیه ایران دوباره سفر او را به تعویق نیندازد.
اکوایران: رسانه الجزیره پیرامون این موضوع بحث میکند که «چین چگونه از جنگ ایران سود میبرد و همزمان خود را متفاوت از ایالات متحد نشان میدهد؟» در همین رابطه نویسنده نشریه فارن پالیستی در یادداشتی مرتبط، ولی از زاویه قدری متفاوت، تلاش میکند به این پرسش پاسخ بدهد که «چه کسی از جنگ ایران سود میبرد؟»
از دیدگاه چین، او با جایگاهی بسیار ضعیفتر از آخرین دیدار پیش با رئیسجمهور جین، شی جین پینگ، در کره جنوبی، وارد این کشور خواهد شد، چرا که رئیس جمهور ایالات متحده از زمان بازگشت به قدرت، اهرم خود را در برابر یک دشمن بزرگ آزمایش کرده و در مورد واکنش به آن قضاوت نادرستی داشته است که پیامدهای اقتصادی جهانی داشته است.
پیامدهای جنگ داغی که به جنگ اقتصادی مبدل شد
ترامپ ابتدا سعی کرد پکن را با تعرفههای سرسامآور با هدف ضربه زدن به مدل اقتصادی آن، تحت فشار قرار دهد. چین با محدود کردن صادرات عناصر خاکی کمیاب و مجبور کردن ایالات متحده به آتشبس جنگ تجاری در بحبوحه تلاش جهانی برای کسب آهنرباهای کوچک مورد نیاز برای ساخت همه چیز از تلفنهای همراه گرفته تا موشکها، مقابله کرد. اکنون ترامپ با دشمنی بسیار ناپایدارتر روبرو است. ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل تنگه هرمز -به عنوان آبراهی حیاتی برای حملونقل نفت و سایر کالاها- را بسته است - و باعث عمیقترین اختلال در بازارهای جهانی انرژی در تاریخ شده و عملاً یک جنگ داغ را به جنگی اقتصادی تبدیل کرده است.
اثرات جانبی این درگیری به نفع کشورهایی است که ترامپ مدتهاست به دنبال مهار آنها بوده و شی جین پینگ با دقت آنها را دنبال کرده است. افزایش قیمت نفت، واشنگتن را مجبور کرده است که حداقل به طور موقت تحریمها علیه صادرات روسیه و ایران را کاهش دهد و ستون اصلی اهرم فشار ایالات متحده را در تلاش برای ادامه جریان عرضه، تضعیف کند.
برای شی، که اقتصاد چین را در شرایط تقریباً جنگی اداره میکند، این درگیری، تلاش او برای خوداتکایی را توجیه میکند و میتواند جایگاه کشورش را در صحنه جهانی بهبود بخشد. در حالی که کشورها به دنبال محافظت در برابر شوکهای انرژی آینده هستند، بسیاری از آنها بر انرژیهای تجدیدپذیر -بخشی که چین بر آن تسلط دار - تمرکز بیشتری میکنند. نتیجه، تغییر در مزیت است: چین تاکنون با ثبات نسبی در حال جذب پیامدهای [این وضعیت] است، در حالی که ایالات متحده با درد فزاینده اقتصادی و استراتژیک روبرو است.
شی مدتهاست که بر لزوم خودکفایی چین تأکید میکند. در ماه می 2023، او به مقامات ارشد دستور داد تا دستورکاری برای «سناریوی حالت بحرانی» اتخاذ کنند و هشدار داد که «طوفانهای خطرناکی» در پیش است. قدرتمندترین رهبر چین از زمان مائو تسهتونگ منبع این خطرات را مشخص نکرد، اما این کشور به تازگی دو شوک بزرگ را پشت سر گذاشته بود: بیماری همهگیر کووید-19 که زنجیرههای تأمین جهانی را مختل کرد؛ و اولین دوره ریاست جمهوری ترامپ که با تحریمها و تعرفهها به پکن ضربه زد و زیرا موجی از جنگطلبی دو حزبی نسبت به چین را در واشنگتن برانگیخت.
خطر یک درگیری ویرانگر و آمادگی در برابر شوکهای بزرگ
متفکران برجسته سیاست خارجی در پکن، اظهارات شی را هشداری در مورد خطر فزاینده رویارویی با ایالات متحده دانستند. آنها گفتند که بدترین سناریو میتواند شامل یک درگیری ویرانگر باشد که تأمین انرژی، امور مالی و مواد غذایی را مختل کند. همزمان با افزایش تلاشهای واشنگتن برای قطع دسترسی چین به تراشههای پیشرفته، پیام واضح بود: چین برای تحمل این شرایط باید چندین گام جلوتر را در نظر میگرفت.
سه سال بعد، به نظر میرسد که این رویکرد در حال نتیجه دادن است. در بحبوحه شوکهای انرژی ناشی از جنگ ایران، چین به عنوان یکی از آمادهترین اقتصادها ظهور کرده است - که برای بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، دستاورد کوچکی نیست. این انعطافپذیری تا حد زیادی ناشی از سرمایهگذاریهای عظیم در انرژی پاک و زغال سنگ است که هر دو را به وفور در مرزهای خود دارد. چین ظرفیت خورشیدی نصب شده بیشتری نسبت به هر کشور دیگری دارد. نیمی از تمام خودروهای جدید فروخته شده در اقتصاد شماره ۲ جهان برقی هستند و مصرفکنندگان را از قیمتهای بالاتر سوخت مصون میکنند. زغال سنگ هنوز حدود نیمی از برق چین را تولید میکند و این کشور از اتکای بیش از حد به یک تامینکننده انرژی واحد اجتناب میکند - سال گذشته، بزرگترین منابع نفتی آن روسیه (۱۷.۵٪) و عربستان سعودی (۱۵٪) بودند. خودکفایی کلی انرژی به حدود ۸۰٪ رسیده است.
در مقابل، ترامپ با فشار فوری برای کاهش قیمت بنزین در پمپ بنزینها پیش از انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر مواجه است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، هفته گذشته گفت که خوشبین است که قیمت بنزین در طول فصل تابستان دوباره به ۳ دلار در هر گالن کاهش یابد که تقریباً ۲۵ درصد کمتر از قیمتهای فعلی است.
تغییرات بیسابقه در یک قرن؛ لحظه اعتبارسنجی شی
در واشنگتن، مقامات معتقدند که آنها در حال کسب برتری نسبت به چین هستند. ادعای ترامپ برای کنترل نفت ایران و اقدامات قبلی او در ونزوئلا در داخل دولت به عنوان بخشی از یک بازی بلندمدت برای کاهش نفوذ چین تلقی میشود.
اگر جنگ ادامه یابد، فشار بر پکن میتواند افزایش یابد -به ویژه اگر ذخایر فراوان نفت چین کاهش یابد و کمبود انرژی جهانی باعث رکودی شود که تقاضا برای کالاهای چینی را کاهش میدهد. اما در مقایسه با محدودیتهای استفاده از خودرو در کرهجنوبی و قطعی برق در پاکستان و برخی از کشورهای جنوب شرقی آسیا، چین عمدتاً به روال معمول خود ادامه میدهد.
برای شی، این لحظهای از اعتبارسنجی است. حرکت چین به سمت انرژیهای تجدیدپذیر در قرن بیستویکم، که تحت نظر اسلاف او آغاز شد، انتقادات مداومی را از سوی رهبران اروپایی که معتقدند یارانههای پکن زمین بازی ناهمواری ایجاد کرده، برانگیخته است. اکنون احتمالاً کشورهای بیشتری به سمت فناوری سبز روی میآورند و فرصتهایی را برای چین ایجاد میکنند تا صادرات پنلهای خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی را گسترش دهد - که هم اقتصاد و هم مشارکتهای آن را تقویت میکند.
در واقع، در حالی که ترامپ اتحادها را تضعیف میکند و تهدید به ترک ناتو میکند، رهبران جهان برای دیدار با شی در پکن صف کشیدهاند. «تغییرات بیسابقه در یک قرن» که رهبر ارشد چین مدتهاست به آن اشاره میکند، دیگر مانند یک شعار سیاسی نیست. آنها واقعیت هستند.
دردناکتر از شلیک سلاح
تقریباً شش ماه از سال گذشته، کنترل صادرات پکن بر روی مواد معدنی کمیاب به محاصرهای تقریباً کامل در کل جهان منجر شد که کمتر کسی انتظار آن را داشت. چین در سال 2024 حدود 2.9 میلیارد دلار آهنربا صادر کرد، که کمتر از یک درصد از کل صادرات 3.6 تریلیون دلاری این کشور در آن سال است. اما شی فهمید که آنچه مهم است اندازه سلاح نیست، بلکه دردی است که میتواند ایجاد کند. این یک اهرم قوی برای پکن بود - و اهرمی که از قبل آماده شده بود.
چین قانون کنترل صادرات خود را در سال ۲۰۲۰، همزمان با پایان دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، تصویب کرد. این قانون با مجموعهای از اقدامات قانونی که منعکسکننده ابزار ایالات متحده برای تحریمها و فهرستهای سیاه بود، تکمیل شد. چند هفته قبل از بازگشت ترامپ به قدرت، پکن با ممنوعیت فروش برخی کالاها به ایالات متحده که شامل شرکتهای خارج از چین نیز میشد، این رژیم را گسترش داد. زمانی که جنگ تجاری دوم آغاز شد، چین آماده بود تا یک سیستم صدور مجوز برای مواد کمیاب را اعمال کند که دادههای دقیقی در مورد جهت آهنرباهای آن، با بررسی دقیق کاربردهای نظامی، ثبت میکرد.
دروازهبان بالفعل گلوگاه انرژی جهان
همانطور که چین بر عناصر کمیاب تسلط دارد، ایران از زمان شروع جنگ به دروازهبان بالفعل تقریباً یک پنجم صادرات نفت و گاز جهانی تبدیل شده است. با این حال، به نظر میرسد که تسلط تهران بر این منابع، دوام کمتری دارد. عوارض دریایی برای کشورهایی که آزادی ناوبری را در اولویت قرار میدهند، احتمالاً غیرقابل قبول تلقی میشود.
در عین حال، تلاش ترامپ برای مقابله با این محاصره، عدم قطعیت در مورد اینکه چه کسی در نهایت این آبراه را کنترل میکند، افزایش داده است. مشخص نیست چه کسی چشمک اول را خواهد زد، چرا که ایران شرط بسته که میتواند درد بیشتری نسبت به ترامپ تحمل کند. با این حال، بنبست هرمز به هر شکلی که پیش برود، دشواری ترامپ در غلبه بر ایران، از نظر نظامی و اقتصادی، اعتبار ایالات متحده را از بین میبرد.
میمهایی که در رسانههای اجتماعی از کشتیهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که کدهای QR پلتفرمهای پرداخت چینی مانند علیپی و ویچت را نشان میدهند، منتشر میشود، به چیزی مهمتر اشاره دارد. تهران با پذیرش پرداختهای ترانزیتی به صورت استیبلکوین یا یوان چین، در حال تضعیف یکی از منابع اصلی قدرت ایالات متحده است: تسلط ارز خود بر تجارت و امور مالی جهانی.
درس بزرگ برای پکن
برای چین، این جنگ درس مهم دیگری نیز دارد که آنچه شی از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ آموخته بود را تقویت میکند: حملات به ظاهر کوتاه و قاطع میتواند نتیجه معکوس داشته باشد و قدرتهای ضعیفتر میتوانند با ابزارهای نامتقارن به شدت پاسخ دهند.
حتی اگر چین از نظر اقتصادی قویتر و با شرکای جهانی بیشتری ظاهر شود، شی احتمالاً در مورد ماجراجویی نظامی، به ویژه در مورد تایوان محتاط خواهد ماند. او در حال حاضر نشان میدهد که گزینههای کمخطرتر را ترجیح میدهد. این ماه، برای اولین بار در یک دهه، حزب اصلی مخالف تایوان، کومینتانگ، رهبر خود را به پکن فرستاد. چنگ لی-وون علناً از اجماع ۱۹۹۲ مبنی بر به رسمیت شناختن هر دو طرف تنگه تایوان به عنوان بخشی از «چین واحد» حمایت کرده، بدون اینکه تعریف کند این در عمل به چه معناست. پیام شی جین پینگ واضح به نظر میرسید: او ترجیح میدهد آینده تایوان را از طریق نفوذ سیاسی شکل دهد تا اینکه نیروها را از طریق تنگه ۱۸۰ کیلومتری اعزام کند.
شی جین پینگ در جریان سفر چنگ گفت: «جهان امروز به هیچ وجه آرام نیست و صلح بسیار ارزشمندتر است». پس از استقبال پرشور در پکن، او مورد تحسین رهبران کومینتانگ قرار گرفت که در ابتدا نسبت به اقدامات او تردید داشتند و این امر جایگاه او را پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۸ این جزیره تقویت کرد.
چشماندازهای بهبود یافته کومینتانگ در تایوان در حالی است که متحدان ایالات متحده به طور فزایندهای پکن را به عنوان حامی نظم بینالمللی در مواجهه با آمریکای ترامپ میبینند. در عین حال، شی جین پینگ در حال افزایش فشار بر لای چینگ-ته، رئیس جمهور تایوان است که حزب طرفدار استقلال او از سال ۲۰۱۶ این جزیره را اداره میکند: این هفته، لای پس از آنکه گفته میشود چین سه کشور در اقیانوس هند را مجبور کرده است تا از عبور هواپیمای او از حریم هوایی خود جلوگیری کنند، سفر خود به اسواتینی را لغو کرد.
ارزیابی مجدد اهرمها بر تجارت جهانی
اگر چین روزی بخواهد اقدام تهاجمیتری انجام دهد، بستن تنگه هرمز توسط تهران و محاصره ونزوئلا توسط ترامپ و اکنون ایران، الگویی غیر از یک تهاجم همه جانبه را ارائه میدهد. قرنطینه تایوان که حدود ۶۰ درصد از نیمهرساناهای جهان را تولید میکند، بحرانی را در اقتصاد جهانی ایجاد خواهد کرد و عزم ایالات متحده و متحدانش را برای مداخله آزمایش خواهد کرد.
پس از تماشای رویارویی چین و ایران با بزرگترین اقتصاد جهان، شرکا و دشمنان ایالات متحده در حال ارزیابی مجدد اهرمهای خود بر تجارت جهانی و نحوه استفاده از آن هستند. نقاط گلوگاه اقتصادی، از مواد معدنی کمیاب گرفته تا آبراههای حیاتی، دیگر آسیبپذیریهای انتزاعی نیستند، بلکه ابزارهای فعال سیاستگذاری هستند.
ترامپ سفر به چین را «بالقوه تاریخی» توصیف کرده است. ممکن است واقعاً هم همینطور باشد. اما به جای اینکه نمایش قدرت آمریکا باشد، بیشتر نشانهای از میزان تغییر توازن قدرت بین ایالات متحده و چین است. در جهانی که شی جین پینگ مدتها انتظار آن را میکشید، رئیسجمهور ایالات متحده با شرایطی که به طور فزایندهای توسط دیگران تعیین میشود، وارد پکن خواهد شد.
