به گزارش اکوایران، روز یکشنبه، تهران پاسخی به پیشنهاد قبلی آمریکا برای پایان دادن به جنگ از طریق میانجی پاکستان فرستاده بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پاسخ ایران به آخرین پیشنهاد صلح خود برای پایان دادن به جنگ را رد کرده است.
بنبست در مذاکرات
به نوشته خبرگزاری الجزیره، بیش از یک ماه از آغاز آتشبس موقت در ۸ آوریل، مذاکرات بین آمریکا و ایران با بنبست مواجه شده است. تهران خواهان پایان دائمی جنگ است، درحالیکه ترامپ اصرار دارد ایران ابتدا باید تنگه هرمز را بازگشایی کند. ترامپ همچنین موضوع توان هستهای ایران را «خط قرمز» اعلام کرده است.
اکوایران: ایران از طریق میانجی پاکستانی پاسخ خود به طرح صلح ایالات متحد را تحویل داد. پاسخی که ترامپ نظر مثبتی نسبت به آن نشان نداده است. این تحول به افزایش دوباره قیمت نفت در بازارهای جهانی انجامیده است.
بستن عملی تنگه بهدست ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل به این کشور در ۲۸ فوریه بود. محدودیت تردد دریایی با مبدا و مقصد بنادر ایران بهدست دولت ترامپ، با وجود توافق آتشبس، تنشها را افزایش داده است. آمریکا و ایران همچنین به حمله، توقیف و رهگیری کشتیها ادامه دادهاند، درحالیکه کشورهای منطقه خلیج فارس نیز بار دیگر مورد حمله قرار گرفتهاند.
پیشنهاد صلح تازه ایران چیست و چرا ترامپ آن را «ناپذیرفتنی» میداند؟
بر اساس گزارش رسانهها، تهران با پیشنهاد خود به مقابله با پیشنهاد آمریکا برخاسته که شامل درخواست برای پایان دادن به جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان – جایی که اسرائیل حملات سنگین و تهاجم زمینی انجام داده – میشود. ایران میخواهد مرحله اول مذاکرات بر پایان خصومتها و همچنین تأمین «امنیت دریایی» در خلیج فارس و تنگه هرمز متمرکز شود، پیش از آنکه به مذاکرات فرعی درباره مسائل گستردهتر از جمله برنامه هستهای و حمایت از گروههای نیابتی خود در خاورمیانه پرداخته شود.
یک مقام ایرانی به الجزیره گفت: «پاسخ ما بر پایان دادن به جنگ در سراسر منطقه، به ویژه در لبنان، و حل اختلافات با واشنگتن متمرکز است». این منبع افزود که پاسخ تهران «واقعبینانه و مثبت» بوده و گفت: «پاسخ مثبت واشنگتن به پاسخ ما، مذاکرات را به سرعت پیش خواهد برد. اکنون انتخاب با واشنگتن است.»
بااینحال، روایتها از جزئیات دقیقتر پاسخ ایران متفاوت بوده است. در مورد موضوع حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در ایران که آمریکا خواستار تحویل آن به خود است، افراد آگاه از این پیشنهاد به وال استریت ژورنال گفتند که تهران «پیشنهاد میدهد که بخشی از اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کرده و مابقی را به کشور ثالثی منتقل کند». آنها افزودند: «ایران همچنین گفته که حاضر به تعلیق غنیسازی اورانیوم است، اما برای مدتی کوتاهتر از ممنوعیت ۲۰ ساله پیشنهادی آمریکا. ایران برچیدن تأسیسات هستهای خود را رد کرده است».
پس از آنکه ترامپ اواخر روز یکشنبه پیشنهاد ایران را رد کرد، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران به رسانههای ایران گفت که آمریکا همچنان «خواستههای غیرمنطقی» دارد و افزود که پاسخ ایران به آخرین پیشنهاد آمریکا که تهران آن را روز یکشنبه برای پاکستان فرستاد، «افراطی نبود». او گفت پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ با آمریکا و لغو محاصره دریایی آن در تنگه هرمز و اطراف آن، درخواستی «مشروع» بوده است.
آیا راهی به جلو وجود دارد؟
بر اساس پیشنهاد ۱۴ مادهای آمریکا در هفته گذشته، ایران متعهد میشود که با عدم توسعه سلاح هستهای و توقف غنیسازی اورانیوم برای حداقل ۱۲ سال موافقت کند. همچنین ملزم میشود که ذخیره حدود ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم خود را که تا ۶۰ درصد غنیسازی کرده، تحویل دهد. در مقابل، آمریکا به تدریج تحریمها را لغو میکند، میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد میکند و محاصره بنادر ایران را برمیدارد.
ترامپ دلایل مشخصی برای رد قاطعانه آخرین پیشنهاد صلح ایران ارائه نکرده است. به نوشته رزیلند جردن خبرنگار از الجزیره، به نظر میرسد هر موضوعی که ایرانیان مطرح کردهاند، به نقطهای برخورد میکند که آمریکا نمیخواهد در آن امتیاز دهد. او گفت: «به ویژه، این واقعیت که بلندپروازیهای هستهای ایران ادامه دارد، و همچنین توانایی عملیاتی علیه همسایگان خود، به ویژه اسرائیل – که آمریکا گفته تحمل نخواهد کرد». جردن خاطرنشان کرد که آمریکا همچنین میخواهد به حمایت ایران از گروههایی مانند حماس و حزبالله پایان دهد و نفوذ منطقهای آن را به شدت محدود کند. او افزود: «اینکه آیا رد پیشنهاد توسط ترامپ به این هدف میرسد، یا شاید مسیر متفاوتی را در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ آغاز میکند، باید دید.»
روز دوشنبه، بقائی هشدار داد که ثبات و امنیت در منطقه پس از رد پیشنهاد متقابل ایران برای پایان دادن به جنگ توسط ترامپ، «تضعیف شده است». او گفت: «هر زمان که مجبور به جنگ شویم، جنگ خواهیم کرد و هر زمان که جایی برای دیپلماسی باشد، آن فرصت را غنیمت خواهیم شمرد.» بقائی افزود: «با این حال، دیپلماسی قواعد خود را دارد. تصمیم بر اساس منافع ملی ما خواهد بود و ایران ثابت کرده که ما علاقهمند به حفظ منافع مردم خود هستیم».
دو گزینه بد؛ ترامپ در مرحله بعد چه خواهد کرد؟
پیش از این نیز پیشنهادها و پیشنهادهای متقابلی از سوی آمریکا و ایران وجود داشته است. در بیشتر پیشنهادها، آمریکا اصرار داشته که اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران قبل از پایان جنگ حل شود. از سوی دیگر، ایران خواستار پایان جنگ در تنگه هرمز پیش از مذاکره درباره برنامه هستهای خود شده است.
به گفته کریس فدرستون، دانشمند علوم سیاسی دانشگاه یورک در بریتانیا، تاکنون ایران در برابر خواستههای آمریکا کوتاه نیامده و به نظر میرسد این موضوع ترامپ را متحیر کرده است. او به الجزیره گفت: «ایرانیان بر شرایط خود برای یک توافق صلح بلندمدت پافشاری میکنند و بسیاری از این شرایط گزارششده مشابه شرایطی به نظر میرسد که پیش از لشکرکشی آمریکا تعیین کرده بودند». او گفت: «برای ترامپ، به نظر میرسد که خود را در این مذاکرات به بنبست کشانده است. او حاضر نیست بیشتر از این به رژیم ایران امتیاز دهد، زیرا این با روایت قدرت و برتری آمریکا که در جنگ خود با ایران سعی در به تصویر کشیدن آن دارد، همخوانی ندارد. با این حال، او همچنین قادر نیست ایرانیان را برای دادن امتیاز تحت فشار قرار دهد.»
با عدم موافقت هیچ یک از طرفین با پیشنهادات طرف متقابل، علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بینالملل، به الجزیره گفت که «هیچ مقدار فشار اقتصادی یا نیروی نظامی ایران را مجبور به تسلیم در برابر خواستههای حداکثری آمریکا نخواهد کرد». به گفته واعظ: «بنابراین ترامپ با دو گزینه بد باقی میماند: تشدید جنگی که نمیتواند در آن پیروز شود، یا پذیرش سازشی که نمیتواند آن را بفروشد».
بازگشت به نقطه پیش از مذاکرات
به گفته مارک فایفل، مشاور پیشین امنیت ملی ایالات متحده، تهران و واشنگتن در همان موقعیتی باقی ماندهاند که پیش از آغاز مذاکرات داشتند. بااینحال، او استدلال کرد که بعید است ترامپ جنگ را از سر بگیرد. فایفل به الجزیره گفت: «یکی از کارهایی که ترامپ و وزیر امور خارجهاش اخیراً انجام دادند این بود که گفتند عملیات خشم حماسی به پایان رسیده است – که حداقل از نظر لفاظی، احتمال درگیری مجدد در یک عملیات سنگین نظامی را از روی میز برمیدارد».
فایفل ادامه داد: «اکنون احتمال دارد ترامپ فشار اقتصادی بر ایران را از طریق محاصره آمریکا افزایش دهد و "یک اقدام نظامی، شاید در اطراف سواحل تنگه هرمز" انجام دهد، با هدف قرار دادن قایقهای تندرو، سکوهای پرتاب پهپاد و سایتهای موشکی ایران که کشتیها را در محاصره تهدید میکنند». او افزود که ترامپ همچنین ممکن است تحریمها را تشدید کند یا به فشار برای حضور نیروهای دریایی اروپایی و آسیایی برای کمک به اسکورت کشتیها از طریق تنگه هرمز ادامه دهد. اما فایفل هشدار داد که فراتر از این گزینهها، «ابزارهای زیادی در جعبه ابزار باقی نمانده است.
دو دستگی در کاخ سفید؟
در همی شرایط، سیانان از منابعی نقل میکند که ترامپ جدیتر از هفتههای اخیر به ازسرگیری عملیات نظامی تهاجمی فکر میکند. به نوشته این شبکه، دونالد ترامپ بهطور فزایندهای از نحوهٔ مذاکرات ایرانیان برای پایان دادن به جنگ ناراحت شده و برخی از مشاوران ترامپ میگویند که او اکنون جدیتر از هفتههای اخیر به ازسرگیری عملیات عمدهٔ نظامی فکر میکند.
بر اساس این گزارش، به گفته منابع آگاه از مذاکرات، ترامپ نسبت به ادامهٔ بسته بودن تنگهٔ هرمز و همچنین ادعای او مبنی بر تفرقه در مقامات ایران که مانع از دادن امتیازات اساسی در مذاکرات هستهای میشود، بیصبر شده است. به گفته آنها، آخرین پاسخ ایران که ترامپ آن را «کاملاً ناپذیرفتنی» خوانده، باعث شده که چندین مقام این پرسش را مطرح کنند که آیا تهران حاضر است موضعی جدی در مذاکرات اتخاذ کند یا نه.
به گفته منابعی در درون دولت ایالات متحده، جناحهای مختلفی وجود دارند که مسیرهای متفاوتی را برای چگونگی پیشبرد اوضاع توصیه میکنند. برخی، از جمله مقامات پنتاگون، خواستار رویکردی تهاجمیتر برای تحت فشار گذاشتن ایرانیان جهت پای میز مذاکره هستند، از جمله حملات هدفمند که به زعم آنها موقعیت تهران را تضعیف کند؛ اما به گفته منابع، برخی دیگر همچنان بر فرصت دادن به دیپلماسی تأکید دارند.
بسیاری از اطرافیانِ اطراف ترامپ میخواهند که واسطههای پاکستانی در ارتباطات خود با ایرانیان بسیار مستقیمتر عمل کنند. برخی از مقامات ترامپ مدتهاست که این موضوع را زیر سؤال بردهاند که آیا پاکستانیها نارضایتی ترامپ را از وضعیت مذاکرات، آنطور که ترامپ آشکارا ابراز کرده است، با قاطعیت به ایرانیان منتقل میکنند یا نه. به گفته دو نفر از منابع، برخی مقامات دولتی همچنین معتقدند که پاکستان اغلب نسخهای خوشبینانهتر از موضع ایران نسبت به آنچه در واقعیت وجود دارد، با آمریکا به اشتراک میگذارد.
یک مقام منطقهای روز دوشنبه گفت که کشورهای منطقه و پاکستان فشار شدیدی آوردهاند تا به ایرانیان بفهمانند ترامپ ناراحت است و این آخرین فرصت آنها برای ورود جدی به دیپلماسی است، اما به نظر نمیرسد که ایران گوش میدهد یا کسی را جدی میگیرد. این مقام گفت که آمریکا و ایران در رویکرد خود به مذاکرات، با دو سطح تحمل و دو بازه زمانی متفاوت عمل میکنند و تهران دههها در برابر فشار اقتصادی مقاومت کرده است.
ترامپ روز دوشنبه دوبار با تیم امنیت ملی خود در کاخ سفید دیدار کرد تا گزینههای پیش رو را بررسی کند. منابع آگاه از مذاکرات میگویند بعید است تصمیم مهمی در مورد چگونگی پیشبرد اوضاع پیش از سفر رئیسجمهور به چین، که برای بعدازظهر سهشنبه برنامهریزی شده، گرفته شود.
