به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، شنبه شب ادعا کرد توافقی گستردهتر میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران «تا حد زیادی مذاکره شده» و تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد؛ موضوعی که نشاندهنده احتمال پیشرفت در مسیر پایان دادن به جنگی چندماهه است.
جزئیاتی از توافق احتمالی و اختلافنظر پیرامون محتوای آن
به نوشته سیانان، ترامپ در شبکه تروث سوشال نوشت: «یک توافق تا حد زیادی میان ایالات متحده آمریکا، جمهوری اسلامی ایران و چندین کشور دیگر مذاکره شده و تنها نهاییسازی آن باقی مانده است». ترامپ گفت جزئیات نهایی هنوز در حال بررسی است و همچنان ممکن است برخی بخشهای تفاهمنامه تغییر کند. با این حال، خبرگزاری نیمهرسمی فارس، توصیف ترامپ را رد و گزارش داد که طبق آخرین نسخه پیشنهاد مبادلهشده میان آمریکا و ایران، تنگه هرمز همچنان تحت کنترل ایران باقی خواهد ماند.
اکوایران: به نظر میرسد ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران به توافقی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شدهاند.
به گفته فردی آگاه از موضوع، نسخههای اخیر تفاهمنامهای که به نظر میرسد ترامپ به نهایی کردن آن نزدیک شده، به خصومتها با ایران پایان میدهد و همزمان بهتدریج تنگه هرمز را بازگشایی و محاصره بنادر ایران بهدست آمریکا را خاتمه میدهد. این توافق همچنین بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در بانکهای خارج از کشور را آزاد خواهد کرد. افزون بر این، حداقل یک بازه زمانی ۳۰ روزه برای ادامه مذاکرات ایجاد میکند تا اختلافات باقیمانده درباره برنامه هستهای ایران حلوفصل شود؛ از جمله تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی تهران.
دیپلماسی فشرده منطقهای و نگرانی تلآویو
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بامداد یکشنبه در شبکه اجتماعی ایکس از ترامپ به خاطر «تلاشهای فوقالعادهاش برای پیگیری صلح» تقدیر کرد، اما اشارهای به هیچ توافقی یا اشارهای به تنگه هرمز نکرد. او به «تماس تلفنی بسیار مفید و سازنده» ترامپ با رهبران چند کشور خلیج فارس، ترکیه، مصر، اردن و پاکستان اشاره کرد؛ پاکستان در این تماس توسط فرمانده ارتش این کشور، عاصم منیر، نمایندگی میشد.
گفتوگوی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران/ عکس از خبرگزاری الجزیره
به گفته فردی مطلع از این گفتوگوها، رهبران منطقه در جریان تماس از ترامپ خواستند چارچوب پیشنهادی با ایران را بپذیرد و این فرد فضای مکالمه را امیدوارکننده توصیف کرد. منبع منطقهای دیگری نیز مذاکرات را مثبت ارزیابی کرد. یک دیپلمات منطقهای حاضر در تماس به سیانان گفت: «تماس بسیار مثبت بود. پیشرفت خوبی حاصل شده است. رهبران منطقه از این پیشرفت و دستاوردی که رئیسجمهور ترامپ در مذاکرات به دست آورده حمایت کردند». پس از نشستهای روز جمعه و شنبه در تهران، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، عصر شنبه به وقت محلی به اسلامآباد بازگشت. ارتش پاکستان اعلام کرد این سفر «بسیار سازنده» بوده و افزود گفتوگوها «به شکل معناداری به روند میانجیگری کمک کرده است».
ترامپ گفته تماس جداگانهای نیز با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، داشته که «آن هم بسیار خوب پیش رفت». او گفت: «جنبهها و جزئیات نهایی توافق در حال حاضر در حال بررسی است و بهزودی اعلام خواهد شد. افزون بر عناصر متعدد دیگر توافق، تنگه هرمز نیز باز خواهد شد». یک منبع اسرائیلی گفت نگرانی اصلی اسرائیل این است که توافقی موقت و محدود شکل بگیرد که آتشبس را تمدید کند، تنگه هرمز را بازگشایی کرده و بهتدریج تحریمهای ایران را کاهش دهد، بیآنکه مهمترین دغدغههای اسرائیل، یعنی برنامه هستهای تهران و اورانیوم غنیشده را حل کند. آمریکا همچنان در موضوع اورانیوم به اسرائیل اطمینان داده است. این منبع به سیانان گفت نتانیاهو شنبه شب نشست امنیتی محدودی با شماری از وزرا و مقامهای امنیتی برای بررسی تحولات مذاکرات ایران برگزار خواهد کرد.
زیر تیغ تندروها
در این شرایط، مایک پمپئو، وزیر خارجه دولت اول ترامپ، از توافق گزارششده انتقاد کرد و آن را با توافقهای دوران اوباما مقایسه نمود. او در ایکس نوشت: «اصلاً در راستای "اول آمریکا" نیست». این اظهارات واکنش تند استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، را در پی داشت. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مایک پمپئو هیچ نمیفهمد درباره چه حرف میزند. باید دهان احمقش را ببندد و کار واقعی را به حرفهایها بسپارد».
دیوارنگاره در تهران با موضوع جنگ/ عکس از خبرگزاری وانا
در همین حال، راجر ویکر، سناتور میسیسیپی، و لیندسی گراهام، سناتور کارولینای جنوبی، دو جمهوریخواه تندرو در موضوع ایران، نیز نسبت به احتمال توافق صلح ترامپ با ایران ابراز احتیاط کردند. گراهام نگرانی خود را درباره این تصور که ایران به «نیرویی نیازمند راهحل دیپلماتیک» تبدیل شده ابراز کرد؛ موضوعی که به گفته او میتواند پیامدهای گستردهای برای منطقه داشته باشد. ویکر که ریاست کمیته نیروهای مسلح سنا را برعهده دارد، گفت معتقد است این مذاکرات «میراث» ترامپ را تعریف خواهد کرد و از رئیسجمهور خواست «کاری را که شروع کردیم تمام کند».
درون توافقی که ترامپ به امضای آن نزدیک شده
در همین شرایط، باراک راوید، گزارشگر آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی شرح مفصلی از پیشنویس فعلی ارائه کرده که بخش زیادی از آن را منابع دیگری نزدیک به مذاکرات نیز تأیید کردهاند. این جزئیات از سوی طرف ایرانی تأیید نشدهاند، اگرچه تهران نیز اعلام کرده که توافق در حال نزدیک شدن است.
دو طرف یک تفاهمنامه (MOU) امضا خواهند کرد که ۶۰ روز اعتبار دارد و میتواند با رضایت متقابل تمدید شود. در طول این ۶۰ روز تنگه هرمز بدون دریافت عوارض باز خواهد بود و ایران موافقت میکند مینهایی را که در تنگه کار گذاشته پاکسازی کند تا کشتیها بتوانند آزادانه عبور کنند. در مقابل، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی معافیتهای تحریمی صادر میکند تا ایران بتواند آزادانه نفت بفروشد.
مارکو روبیو، در جریان نشست وزرای خارجه ناتو در هلسینگبورگ در روز جمعه با خبرنگاران گفتگو میکند/عکس از آسوشیتدپرس
این مقام گفت گفت که اصل کلیدی ترامپ در این توافق «تخفیف در برابر عملکرد» است. به گفته این مقام، ایران خواهان آزادسازی فوری داراییها و رفع همیشگی تحریمها بود، اما طرف آمریکایی گفته این اقدامات تنها پس از ارائه امتیازهای ملموس انجام خواهد شد. به گفته مقام آمریکایی، پیشنویس تفاهمنامه شامل تعهدات ایران مبنی بر عدم پیگیری سلاح هستهای و مذاکره درباره تعلیق برنامه غنیسازی اورانیوم و حذف ذخایر اورانیوم با غنای بالا است. طبق گفته دو منبع مطلع، ایران از طریق میانجیها به آمریکا تعهدات شفاهی درباره دامنه امتیازهایی که حاضر است در زمینه تعلیق غنیسازی و واگذاری مواد هستهای بدهد، ارائه کرده است
آمریکا نیز موافقت خواهد کرد که در طول دوره ۶۰ روزه درباره رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران مذاکره کند؛ هرچند این اقدامات تنها در قالب توافق نهایی و پس از اجرای قابل راستیآزمایی آن عملی خواهد شد. نیروهای آمریکایی که در ماههای اخیر به منطقه اعزام شدهاند، در طول این ۶۰ روز در منطقه باقی خواهند ماند و تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی خارج میشوند.
پیشنویس تفاهمنامه همچنین بهصراحت بیان میکند که جنگ میان اسرائیل و حزبالله در لبنان پایان خواهد یافت. یک مقام اسرائیلی گفت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در تماس تلفنی روز شنبه با ترامپ نسبت به این شرط ابراز نگرانی کرده است. یک مقام آمریکایی نیز گفت او درباره بخشهای دیگر توافق هم نگرانیهایی مطرح کرده، اما دیدگاهش را «محترمانه و با رعایت جایگاه» بیان کرده است. این مقام آمریکایی گفت: «بیبی ملاحظات داخلی خودش را دارد، اما ترامپ باید به منافع آمریکا و اقتصاد جهانی فکر کند.»
چگونه این اتفاق رخ داد؟
سه منبع آگاه از تماس تلفنی گفتند ترامپ روز شنبه در یک کنفرانس تلفنی نظر چندین رهبر عرب و مسلمان را درباره این توافق جویا شد و همه آنها از آن حمایت کردند. به گفته مقام آمریکایی، محمد بن زاید، رئیسجمهور رادیکال امارات متحده عربی، نیز در میان آنها بود. رهبران عربستان سعودی، قطر، مصر، ترکیه و پاکستان نیز در این تماس حضور داشتند؛ کشورهایی که همگی در تلاشهای میانجیگرانه نقش داشتهاند. پاکستانیها میانجی اصلی بودهاند؛ تلاشی که فیلد مارشال عاصم منیر آن را هدایت کرد و او روز جمعه و شنبه در تهران حضور داشت تا توافق را به سرانجام برساند.
دیوارنگاره در تهران با موضوع جنگ/ عکس از خبرگزاری وانا
ترامپ در روزهای اخیر میان پیشبرد توافق و آغاز موج گستردهای از حملات علیه ایران مردد بوده است؛ اما تا عصر شنبه، بیشتر به سمت راهحل دیپلماتیک گرایش پیدا کرده بود. مقام آمریکایی گفت که کاخ سفید امیدوار است اختلافات نهایی در ساعات آینده حل شوند و توافق روز یکشنبه اعلام گردد. این مقام گفت ممکن است توافق حتی کل ۶۰ روز دوام نیاورد، اگر آمریکا به این نتیجه برسد که ایران درباره مذاکرات هستهای جدی نیست.
از سوی دیگر، آمریکا معتقد است که فشار اقتصادی ایران انگیزهای برای دستیابی به توافق کامل بهمنظور رفع تحریمها و آزادسازی داراییها فراهم میکند. به گفته مشاوران ترامپ، اگر خواستههای او درباره برنامه هستهای ایران برآورده شود، رئیسجمهور آماده است برای بازتنظیم روابط با ایران و فراهم کردن فرصت پیگیری ظرفیت کامل اقتصادی این کشور ــ که ترامپ آن را "عظیم" میداند، اقدامات گستردهای انجام دهد.
گزارشی از عملیاتی که انجام نشد
نیویورکتایمز هم در گزارشی در این رابطه به نقل از دو مقام آمریکایی مدعی شد یکی از عناصر کلیدی توافق پیشنهادی میان ایران و ایالات متحده، تعهد ظاهری تهران به واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالا است؛ این را دو مقام آمریکایی اعلام کردهاند. مقامهای آمریکایی گفتند این پیشنهاد مسئله چگونگی دقیق واگذاری ذخایر ایران را حل نکرده و جزئیات آن را به دور بعدی مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران موکول کرده است؛ اما یک بیانیه کلی مبنی بر تعهد ایران به انجام این کار، هدفی دیرینه برای ایالات متحده، برای توافق حیاتی است؛ بهویژه اگر توافق کلی با تردید جمهوریخواهان در کنگره مواجه شود.
دیوارنگاره در تهران با موضوع برنامه هستهای/ عکس از نیویورک تایمز
ایران در ابتدا با گنجاندن هرگونه توافق درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا در این مرحله اولیه مخالفت کرده و خواسته بود این موضوع به مرحله دوم مذاکرات موکول شود؛ اما مذاکرهکنندگان آمریکایی از طریق میانجیها به ایران اعلام کردند که بدون نوعی توافق درباره ذخایر اورانیوم در بخش ابتدایی توافق، آمریکا مذاکرات را ترک کرده و کارزار نظامی خود را از سر خواهد گرفت.
به رغم این گزارش نیویورکتایمز، یک منبع ارشد ایرانی روز یکشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که تهران با تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده با درصد بالای خود موافقت نکرده است. این منبع گفت که موضوع هستهای ایران بخشی از توافق اولیه با ایالات متحده نبوده است. این منبع گفت: «مسئله هستهای در مذاکرات برای توافق نهایی مورد بررسی قرار خواهد گرفت و بنابراین بخشی از توافق فعلی نیست. هیچ توافقی در مورد ذخیره اورانیوم غنیشده ایران که قرار است از کشور خارج شود، صورت نگرفته است.»
