یک توافق، دو روایت: آیا ترامپ از امتیازهایی صحبت می‌کند که بر روی کاغذ نیامده‌اند؟

به گزارش اکوایران، سنای ایالات متحده روز سه‌شنبه قانونی را تصویب کرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، را به توقف اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران ملزم می‌کند.

طرح دوبارۀ یک اختلاف قدیمی دربارۀ اختیارات جنگی رئیس‌جمهور آمریکا

به گزارش خبرگزاری رویترز، سنا با ۵۰ رأی موافق در برابر ۴۸ رأی مخالف، به قطعنامه اختیارات جنگی رأی مثبت داد؛ قطعنامه‌ای که اوایل این ماه در مجلس نمایندگان نیز تصویب شده بود و بازتاب‌دهنده نگرانی فزاینده، حتی در میان برخی جمهوری‌خواهان حامی ترامپ، درباره جنگی نامحبوب است که در ۲۸ فوریه، با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد.

این نخستین بار از زمان تصویب «قطعنامه اختیارات جنگی» در سال ۱۹۷۳ است که هر دو مجلس کنگره قطعنامه‌ای را برای الزام رئیس‌جمهور به خارج کردن نیروهای مسلح آمریکا از یک درگیری نظامی تصویب می‌کنند؛ هرچند این رأی احتمالاً عمدتاً جنبه نمادین خواهد داشت، اما برای ترامپ یک عقب‌گرد محسوب می‌شود؛ او تا همین اواخر از حمایت تقریباً یکپارچۀ جمهوری‌خواهان کنگره برخوردار بود.

این رأی همچنین در شرایطی صادر شد که انتظار می‌رود دولت از کنگره درخواست اختصاص ده‌ها میلیارد دلار برای تأمین هزینه‌های جنگ را ارائه دهد.

جمهوری‌خواهان در هر دو مجلس سنا و نمایندگان اکثریتی شکننده در اختیار دارند، اما شماری از آنان پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر، انتخاباتی که تعیین خواهد کرد آیا حزب کنترل کنگره را حفظ خواهد کرد یا نه، در چند موضوع از رئیس‌جمهور فاصله گرفته‌اند.

رأی‌گیری سنا عمدتاً بر اساس خطوط حزبی انجام شد؛ چهار جمهوری‌خواه به همراه تمام دموکرات‌ها به‌جز یک نفر از قطعنامه حمایت کردند. دو سناتور جمهوری‌خواه نیز در رأی‌گیری شرکت نکردند.

ترامپ در پیامی که اواخر سه‌شنبه منتشر کرد، این رأی را «بدزمان و بی‌معنا» توصیف کرد و کسانی را که به آن رأی مثبت داده‌اند متهم کرد که به ایران «دلگرمی» داده و کار او را «دشوارتر» کرده‌اند.

یک مقام کاخ سفید روز سه‌شنبه گفت رأی سنا هیچ اهمیتی ندارد، زیرا این قطعنامه‌ها برای رئیس‌جمهور ارسال نمی‌شوند و از قدرت قانونی برخوردار نیستند. او همچنین گفت این اقدام تنها به این دلیل تصویب شد که دو سناتور جمهوری‌خواه غایب بودند. این مقام افزود که قطعنامه ترامپ را به خروج نیروهای آمریکایی از درگیری‌ها ملزم می‌کند، درحالی‌که کاخ سفید معتقد است این درگیری‌ها با آتش‌بس ۷ آوریل پایان یافته‌اند.

کارشناسان می‌گویند احتمالاً دادگاه‌ها در نهایت درباره قانونی بودن قانون اختیارات جنگی تصمیم خواهند گرفت. گرگوری میکس، نماینده نیویورک و طراح این قطعنامه در مجلس نمایندگان، گفت که این قطعنامه را الزام‌آور می‌داند و برای اطمینان از تبعیت دولت از آن، همه راه‌های حقوقی را دنبال خواهد کرد.

در سنا، چهار جمهوری‌خواهی که از این طرح حمایت کردند عبارت بودند از: سوزان کالینز، رند پاول، بیل کسیدی و لیزا مورکوفسکی. در مقابل، جان فترمن، سناتور دموکرات پنسیلوانیا، به این قطعنامه رأی منفی داد. دو سناتور جمهوری‌خواه، میچ مک‌کانل و دیوید مک‌کومریک، در رأی‌گیری غایب بودند.

قانون‌گذاران دموکرات وعده داده‌اند که رأی‌گیری‌های بیشتری را درباره اختیارات جنگی برگزار کنند و می‌گویند می‌خواهند جمهوری‌خواهان را وادار کنند تا موضع خود را درباره جنگ به‌طور رسمی ثبت کنند.

یک توافق، دو روایت

خبرگزاری رویترز در گزارشی دیگر از اختلاف میان روایت تهران و واشنگتن از آنچه تاکنون بر سر آن توافق حاصل شده است، می‌نویسد: 

دونالد ترامپ، روز سه‌شنبه گفت که ایران با انجام بازرسی‌های هسته‌ای «تا ابد» موافقت کرده است، اما تهران اعلام کرد که هیچ‌گونه امتیازی از این دست در مذاکرات نداده است؛ موضوعی که پرسش‌هایی را درباره قابلیت دوام توافق صلح شکننده میان دو کشور مطرح می‌کند.

دو کشوری که نخستین دور مذاکرات خود را در سوئیس برگزار کردند و این مذاکرات روز دوشنبه پایان یافت، همچنین روایت‌های متناقضی درباره مشوق‌های مالی برای ایران، کنترل تنگه هرمز و جنگ موازی اسرائیل در لبنان که همگی از اجزای اصلی توافق چارچوبی امضاشده در هفته گذشته با هدف پایان دادن به جنگ هستند، ارائه کردند.

بااین‌حال، ترامپ گفت که مذاکرات با ایران به‌خوبی پیش می‌رود. او در یک گردهمایی انتخاباتی در پنسیلوانیا اظهار داشت: «ما به‌خوبی با هم کنار می‌آییم.»

ایالات متحده همچنین محدودیت‌های سفر تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی را کاهش داد و به این تیم اجازه داد به‌جای یک روز، دو روز پیش از مسابقه بعدی خود از تیخوانای مکزیک به سیاتل سفر کند.

نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان داد که ۳۵ درصد آمریکایی‌ها معتقدند ایالات متحده اکنون در مقایسه با پیش از جنگ، در موقعیت ضعیف‌تری در برابر ایران قرار دارد، در حالی که تنها ۲۳ درصد بر این باورند که موقعیت آمریکا تقویت شده است.

نجات دریانوردان و نجات بازار نفت

اگرچه چشم‌انداز صلحی پایدار همچنان نامطمئن است، توافق اولیه میان واشنگتن و تهران بار دیگر امکان عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را فراهم کرده است؛ گذرگاهی که معمولاً حدود یک‌پنجم عرضه جهانی انرژی از آن عبور می‌کند.

قیمت نفت در روز سه‌شنبه به پایین‌ترین سطح خود از پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه رسید و سازمان کشتیرانی سازمان ملل اعلام کرد که برای تخلیه و انتقال ۱۱ هزار دریانوردی که پس از بسته شدن این آبراه راهبردی گرفتار شده‌اند، تلاش می‌کند.

طبق این توافق، ایران متعهد شده است به مدت ۶۰ روز اجازه عبور آزادانه کشتی‌ها را بدهد، اما تهران اعلام کرده که پس از این دوره ممکن است عوارض یا هزینه‌های دیگری بر کشتیرانی اعمال کند.

ایران و عمان، که کنترل سوی دیگر تنگه را در اختیار دارد، روز سه‌شنبه در بیانیه‌ای مشترک بر «حقوق حاکمیتی» خود در این آبراه تأکید کردند و اعلام داشتند که برای مدیریت تردد دریایی و هزینه‌های مرتبط با آن با یکدیگر همکاری خواهند کرد. عمان اعلام کرد که با سازمان بین‌المللی دریانوردی هماهنگ کرده است تا یک کریدور موقت دریایی برای کشتی‌هایی که قصد عبور از تنگه هرمز را دارند، ایجاد شود.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که در حال دیدار با متحدان عرب نگران از توافق صلح است، گفت که ایران در چارچوب هیچ توافق نهایی اجازه نخواهد داشت از کشتی‌های عبوری در تنگه هرمز عوارض دریافت کند.

اختلاف بر سر بازرسی‌های هسته‌ای و دارایی‌های مسدودشده

خود توافق چارچوبی هیچ محدودیتی بر برنامه هسته‌ای ایران اعمال نمی‌کند و این موضوع قرار است در طول ۶۰ روز مذاکره مورد بررسی قرار گیرد.

ترامپ مدعی شد که ایران با دسترسی نامحدود بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده خود موافقت کرده است. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ایران به‌طور کامل و مطلق با بالاترین سطح بازرسی‌های هسته‌ای برای آینده‌ای بسیار طولانی (تا بی‌نهایت!!!) موافقت کرده است.»

ایران این ادعا را رد کرد و گفت که در مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای خود گفت‌وگویی انجام نداده و با بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به کشور نیز موافقت نکرده است.

دو طرف همچنین درباره جزئیات بندی که به ایران امکان دسترسی به دارایی‌های مسدودشده در حساب‌های خارجی را می‌دهد، اختلاف نظر دارند.

ترامپ گفت که هرگونه دارایی آزادشده صرف خرید مواد غذایی و تجهیزات پزشکی از آمریکا خواهد شد، اما علی بحرینی، سفیر ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو، اظهار داشت که ایران خود درباره نحوه هزینه‌کرد این پول تصمیم خواهد گرفت. واشنگتن پیش‌تر پذیرفته است که به مدت ۶۰ روز تحریم‌های ایران را تعلیق کند تا تهران بتواند نفت و محصولات مرتبط را بفروشد و درآمد حاصل از آن را دریافت کند.

جنگ موازی اسرائیل در لبنان نیز همچنان یکی از نقاط اختلاف باقی مانده است. بحرینی گفت که توافق، اسرائیل را ملزم به خروج نیروهایش از لبنان می‌کند، اما اسرائیل اعلام کرده که منطقه‌ای امنیتی در جنوب لبنان حفظ خواهد کرد و برای «خنثی‌سازی» تهدیدهای علیه سربازان و شهروندان اسرائیلی به اقدامات خود ادامه خواهد داد.

درحالی‌که اسرائیل و لبنان روز سه‌شنبه مذاکرات خود را در واشنگتن از سر گرفتند، به گفته سازمان دفاع مدنی و وزارت بهداشت لبنان، تیراندازی نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان جان دو نفر را گرفت. این حادثه باعث شد حزب‌الله مورد حمایت ایران، اسرائیل را به نقض آتش‌بسی متهم کند که از روز یکشنبه عمدتاً برقرار مانده است.

امتیازهایی که تنها کاخ سفید از آن‌ها سخن می‌گوید

در همین رابطه شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی می‌نویسد که ترامپ  بر اینکه ایران امتیاز داده است، اصرار دارد و ایران مدام این موضوع را انکار می‌کند. این خبرگزاری در گزارش مذکور می‌نویسد:

از زمانی که دولت ترامپ هفته گذشته یک «تفاهم‌نامه» منتشر کرد که به‌نظر می‌رسید به‌شدت به سود ایران تنظیم شده است، مقام‌های آمریکایی پیوسته ادعا کرده‌اند که تهران در جریان مذاکرات جاری با امتیازهای مهم دیگری نیز موافقت کرده است.

جی‌دی ونس روز دوشنبه ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶، پس از آنکه ایالات متحده و ایران مذاکرات سطح بالایی را در نشست دریاچه لوسرن برگزار کردند، پیش از سوار شدن به هواپیمای «ایر فورس تو» در پایگاه هوایی نظامی اِمِن در اِمِنِ سوئیس، با خبرنگاران گفت‌وگو می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس

مشکل اینجاست که هیچ‌یک از این امتیازها در متن تفاهم‌نامه دیده نمی‌شود و ایران نیز همواره آنها را رد کرده است. با توجه به مشکلات آشکار اعتبار دولت ترامپ، مشخص نیست که باید به کدام طرف اعتماد کرد.

مهم‌ترین نمونه صبح سه‌شنبه رخ داد؛ زمانی که دونالد ترامپ ادعا کرد ایران با بازرسی‌های گسترده و دائمی هسته‌ای موافقت کرده است.

به همین ترتیب، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، روز دوشنبه در یک نشست خبری در سوئیس از یک «دستاورد بزرگ» سخن گفت و اظهار داشت که ایران با پذیرش بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موافقت کرده است.

اما ایران این ادعا را رد کرد و اعلام نمود که همکاری این کشور با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نهاد ناظر هسته‌ای سازمان ملل، طبق «رویه‌های کنونی» ادامه خواهد یافت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت ایران با اجازه دادن به بازرسان برای بررسی تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده خود موافقت نکرده و «هیچ تعهد جدیدی» نپذیرفته است.

در واقع، برخلاف ادعای ونس مبنی بر یک پیشرفت بزرگ، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم‌اکنون نیز دسترسی محدودی به ایران دارد؛ بنابراین صرف اجازه ورود بازرسان، به‌خودی‌خود یک تحول اساسی محسوب نمی‌شود.

بازرسی‌های گسترده‌تر همچنین یکی از ارکان اصلی توافق هسته‌ای دولت اوباما بود؛ توافقی که ترامپ از آن خارج شد.

اما ترامپ عصر سه‌شنبه و در مسیر سفر به پنسیلوانیا از موضع خود عقب‌نشینی نکرد. او درباره مقام‌های ایرانی به خبرنگاران گفت: «آنها اشتباه می‌کنند، اشتباه می‌کنند. ما این موضوع را قطعی کرده‌ایم: بازرسی صددرصدی. اگر آنها درست می‌گفتند، همین حالا مذاکرات را لغو می‌کردم.»

استفاده از دارایی‌های آزادشده برای خرید کالاهای آمریکایی

دولت ترامپ این هفته همچنین مدعی شده است که میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران که در چارچوب توافق صلح آزاد خواهد شد، صرف خرید محصولات آمریکایی می‌شود.

این ادعا در حالی مطرح می‌شود که دولت تلاش دارد انتقادها را درباره این موضوع کاهش دهد که ایران ممکن است از این پول، همراه با دست‌کم ۳۰۰ میلیارد دلار بودجه بازسازی تأمین‌شده توسط کشورهای خلیج فارس، برای بازسازی توان نظامی یا حمایت از گروه‌های متحد خود استفاده کند.

حتی بسیاری از محافظه‌کاران آمریکایی نیز از امتیازهای مالی گسترده اعطا شده به ایران در این توافق انتقاد کرده‌اند.

ونس روز دوشنبه گفت جرد کوشنر، مذاکره‌کننده ارشد، طرحی تهیه کرده است که بر اساس آن، هزینه‌کرد این پول باید به تأیید آمریکا و قطر برسد. او گفت: «سپس این پول در عمل صرف خرید سویا، ذرت و گندم آمریکایی برای مردم ایران خواهد شد.» ونس افزود: «اگر دارایی‌های ایران آزاد شوند، این اقدام کشاورزان آمریکایی را ثروتمندتر خواهد کرد و به تغذیه مردم ایران کمک می‌کند.»

مایکل والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز بعدتر در شبکه فاکس نیوز گفت: «آنها محصولات کشاورزی آمریکایی خواهند خرید.»

ترامپ نیز صبح سه‌شنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت که این پول‌ها «تحت کنترل ایالات متحده خواهند بود و صرفاً برای خرید مواد غذایی و تجهیزات پزشکی، آن هم منحصراً از آمریکا، استفاده خواهند شد.»

بااین‌وجود، هنگامی‌که لورا اینگراهام، مجری فاکس نیوز، از والتز درباره قطعی بودن این توافق پرسید، او نشان داد که جزئیات همچنان در حال مذاکره است. والتز گفت: «چگونگی کنترل این پول‌ها همین حالا و در همین لحظه در حال مذاکره است.»

از سوی دیگر، علی بحرینی، سفیر ایران در سازمان ملل در ژنو، روز سه‌شنبه این ادعا را رد کرد. او گفت: «تنها ایران است که درباره نحوه استفاده از دارایی‌های خود تصمیم می‌گیرد.» بحرینی افزود: «هرگونه ادعا درباره نقش دیگر کشورها در تأثیرگذاری بر این تصمیمات یا این روندها را رد می‌کنم.»

تنگه هرمز بدون عوارض؟

تفاهم‌نامه تصریح می‌کند که کشتی‌ها می‌توانند به مدت ۶۰ روز «بدون دریافت هیچ‌گونه هزینه‌ای» از تنگه هرمز عبور کنند؛ تنگه‌ای که ایران با بستن آن اهرم فشار بزرگی به دست آورده است.

کشتی‌ها در تنگه هرمز از منظر شبه‌جزیره مسندم عمان/عکس از خبرگزاری فرانسه

اما درباره آنچه پس از این ۶۰ روز اتفاق خواهد افتاد، دو طرف اختلاف نظر دارند. ترامپ هفته گذشته در نشست گروه هفت در فرانسه گفت که تنگه هرمز پس از این دوره نیز بدون عوارض باقی خواهد ماند. او گفت: «بعضی‌ها می‌گویند فقط برای مدتی بدون عوارض است؛ نه، نه، این مسیر برای همیشه بدون عوارض خواهد بود. وقتی به‌طور دائمی باز شود، هیچ عوارضی نخواهد داشت.»

او روز دوشنبه نیز گفت: «ما توافقی داریم که بر اساس آن این مسیر باز خواهد ماند و بدون عوارض خواهد بود. درباره این موضوع کمی اختلاف داشتیم، اما بدون عوارض خواهد بود.»

ترامپ پیش‌تر نیز در گفت‌وگویی با دیوید سنگر از نیویورک‌تایمز گفته بود که این تنگه «برای همیشه بدون عوارض» خواهد بود.

اما ایران چنین چیزی را اعلام نکرده است. در واقع، تهران پیش‌تر طرحی را مطرح کرده بود که بر اساس آن برای برخی خدمات دریایی «هزینه» دریافت خواهد شد. نیویورک‌تایمز نیز گزارش داد که ایران اجرای این طرح را آغاز کرده است.

این واقعیت که تفاهم‌نامه تنها برای ۶۰ روز عبور رایگان را تضمین می‌کند، نشان می‌دهد که این موضوع یکی از نقاط اصلی اختلاف است. اختلاف بر سر این مسئله ظاهراً همچنان آن‌قدر جدی است که ترامپ در آخر هفته تهدید کرد تنگه را «در اختیار خواهد گرفت» و ایالات متحده خود هزینه عبور از آن را دریافت خواهد کرد.

به کدام روایت باید اعتماد کرد؟

ترامپ طی بیش از دو ماه، بیش از سی بار ادعا کرد توافق با ایران به‌زودی حاصل خواهد شد. او بیش از دو ماه پیش گفت ایران «با همه چیز موافقت کرده است»؛ درحالی‌که چنین نبود. به همین ترتیب، ترامپ و دولتش سال گذشته ادعا کردند حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران برنامه هسته‌ای این کشور را «به‌کلی نابود کرده است.»

ترامپ حتی پا را فراتر گذاشت و گفت این حملات «توانایی هسته‌ای آینده ایران» را نیز از بین برده‌اند؛ اما سی‌ان‌ان و دیگر رسانه‌ها گزارش دادند که ارزیابی‌های اولیه اطلاعاتی آمریکا از این ادعاها پشتیبانی نمی‌کرد؛ و هشت ماه بعد، ترامپ بار دیگر با استناد به همان تهدید هسته‌ای قریب‌الوقوع ایران، جنگ را آغاز کرد. به‌بیان ساده، دولت ترامپ نیز با مشکلات جدی اعتبار مواجه است.

این مسئله درباره مفاد شناخته‌شده مذاکرات کنونی نیز صدق می‌کند. برای مثال، پیش از انتشار تفاهم‌نامه، از ترامپ درباره صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری تأمین‌شده توسط کشورهای خلیج فارس سؤال شد و او این موضوع را «نادرست» خواند؛ اما در نهایت، چنین صندوقی در متن تفاهم‌نامه گنجانده شد.

ونس و دیگر مقام‌های دولت نیز گزارش‌های رسانه‌های ایرانی درباره مفاد تفاهم‌نامه را «تبلیغات» توصیف کردند. سخنگوی کاخ سفید نیز گفت نسخه پیش‌نویسی که سی‌ان‌ان منتشر کرده بود «بازتاب‌دهنده متن واقعی تفاهم‌نامه نیست.»

اما بسیاری از ادعاهای رسانه‌های ایرانی در نهایت در متن نهایی ظاهر شدند و سند نهایی نیز با پیش‌نویس منتشرشده توسط سی‌ان‌ان شباهت زیادی داشت.

همچنین این پرسش مطرح می‌شود که اگر برخی از امتیازهای ادعایی به آمریکا تا این اندازه قطعی و قابل توافق بوده‌اند، چرا در متن تفاهم‌نامه ذکر نشده‌اند؟ چرا این سند تا این اندازه به سود ایران تنظیم شده است؟

دولت ترامپ استدلال کرده که دلیل این موضوع، حساسیت‌های سیاسی داخل ایران است و حتی گفته است که برخی «توافق‌های محرمانه» وجود دارند که در متن سند ذکر نشده‌اند؛ اما فضای سیاسی در آمریکا نیز در حال حاضر حساس است و رویکرد «فقط به ما اعتماد کنید» دولت ترامپ ممکن است برای بسیاری از آمریکایی‌ها قانع‌کننده نباشد.